Vị trí này chúng tôi hoàn toàn có thể dùng AI, làm thế nào mà chúng tôi cần phải thuê bạn?
Chưa ra trường nhưng mà người ta vẫn sẽ yêu cầu kinh nghiệm.
Từ trước đến nay, thị trường lao động luôn có một quy tắc ngầm: bắt đầu từ những việc đơn giản nhất, tích lũy từng chút một, và bước lên bậc thang tiếp theo.
Nhưng khi AI xuất hiện nấc thang đầu tiên đó đã biến mất. Những người trẻ phải có kinh nghiệm trước cả khi có công việc đầu tiên.
Mới ra trường nhưng các bạn phải biết những công việc của junior hoặc là 3–4 năm kinh nghiệm
Mình vừa phải lên plan, mình còn phải đóng vai trò là quay clip, edit clip hoặc làm mẫu luôn.
Tuyển designer nhưng mà phải biết viết content, phải biết edit cơ bản bằng CapCut, phải biết design cơ bản và quay, chụp ảnh,
Bạn đang nghe VnExpress hôm nay, phát sóng vào 6h sáng thứ 2, 4, 6 hàng tuần.
Và hôm nay chúng ta sẽ nói về thực tế khi thị trường không còn chỗ cho người học việc.
Học năm thứ 4 chuyên ngành Marketing tại đại học Văn Lang, Minh Hằng tìm một công việc kiểu ‘vừa học vừa làm’, đó là viết nội dung truyền thông.
Cô nộp hồ sơ vào khoảng 10 công ty. Nhưng ở vị trí thực tập sinh, với mức lương chỉ đủ xăng xe, Hằng sốc khi doanh nghiệp đòi hỏi rất nhiều kỹ năng:
Mình apply rất nhiều công ty, đi phỏng vấn liên tục vào vị trí Intern Content Marketing vì tự tin về khả năng viết. Nhưng JD họ không ghi rõ. Đến khi ngồi đối diện, họ mới nói vị trí này phải lập kế hoạch nội dung cho cả tuần, cả tháng.
Mình phải quản lý trọn gói kênh mạng xã hội: vừa lên plan, vừa quay clip, dựng clip, thậm chí tự làm mẫu luôn. Tất cả những việc đó đè lên vai một người đi thực tập... với mức lương khoảng hai triệu đồng.
Thật sự rất khó. Mình chưa từng dùng CapCut để dựng clip social sao cho hiệu quả. Mất rất nhiều thời gian để làm quen...
Hai tháng sau, Hằng xin nghỉ cộng tác bởi công việc vượt quá khả năng.
Chị chủ nói với mình: 'Em biết tại sao chị bắt em phải biết quay và dựng video không?... Vì con AI, nó thừa sức viết content”.
Rơi vào tình huống tương tự, Anh Thư, tốt nghiệp ngành truyền thông đại chúng được 1 năm. Dù đã chuẩn bị sẵn một list các sản phẩm tích lũy khi còn đi học để thuyết phục nhà tuyển dụng, thế nhưng, chừng đó vẫn chưa đủ.
Tuyển designer nhưng mà phải biết viết content này, phải biết edit cơ bản bằng CapCut, phải biết design cơ bản và quay, chụp ảnh, với mức lương kiểu 5 triệu hoặc cũng có đến 7 triệu đi. Với công việc như thế thì mình cũng không hiểu một ngày mọi người sẽ phải làm bao lâu để có thể đáp ứng được KPI.
Các anh chị đi trước cũng bảo mình là ngày xưa cái yêu cầu nó cũng sẽ không quá như bây giờ
Rải hồ sơ khắp nơi nhưng đến đâu Anh Thư cũng nhận lại cái lắc đầu của doanh nghiệp vì không đủ kinh nghiệm, năng lực
Nhà tuyển dụng sẽ đưa ra những câu hỏi “Thế bây giờ vị trí này chúng tôi hoàn toàn có thể dùng AI, thì làm thế nào mà chúng tôi cần phải thuê bạn?”. Hoặc là mình đã biết sử dụng AI vào công việc của mình chưa và sử dụng bao nhiêu phần trăm rồi.
Đến lúc đấy thì mình lại cảm thấy là định hướng của doanh nghiệp với của mình không giống nhau nữa, các doanh nghiệp họ sẽ cần hiệu suất hơn. Giữa chất lượng và hiệu suất thì họ sẽ ưu tiên hiệu suất hơn.
Bà Cao Lê Thanh Loan, Giám đốc cấp cao Dịch vụ khoán việc & Cho thuê lại lao động và Dịch vụ tư vấn về nhân sự, Manpower Việt Nam, cho biết trước đây sinh viên mới ra trường có thể bắt đầu bằng những việc như nhập liệu, scan hồ sơ, soạn thảo văn bản hoặc hỗ trợ các phòng ban. Qua đó, họ làm quen môi trường công sở, học quy trình và tích lũy kinh nghiệm. Tuy nhiên, giờ đây các công việc này được AI hỗ trợ và làm thay.
Anh Tấn Lê, CEO Jobvui Community, cũng chứng kiến sự thay đổi ngay tại doanh nghiệp của mình. Nếu trước đây công ty cần 20-30 người để vận hành ổn định, hiện chỉ duy trì 10-15 người, trong đó nhân sự cốt lõi không quá 10 người.
Bộ phận chăm sóc khách hàng là giảm rõ nhất. Jobvui nhận khoảng 1.000 tin nhắn mỗi ngày. Trước đây, một nhân sự chỉ xử lý được khoảng 50-100 trường hợp, nhưng hiện chatbot AI đảm nhiệm phần lớn câu hỏi. Bộ phận này còn không quá hai người, chủ yếu kiểm soát chất lượng và xử lý tình huống phức tạp. Nhu cầu nhân sự giảm khoảng 70%.
Anh Lâm Thanh Đức, marketing manager tại Edge Aqua Việt Nam Holding, doanh nghiệp chuyên về tuyển dụng cho biết, hiện các công ty vẫn có nhu cầu tuyển dụng nhưng là tuyển người đã có nghề. Và việc làm không biến mất, mà là chỗ tập làm việc không còn nhiều.
Cửa vào hiện tại là đang rất là hẹp.
Bây giờ các bạn rất chật vật tìm vị trí intern
Nguồn cung lao động hiện tại, đặc biệt là các bạn sinh viên ra trường rất nhiều, trong khi là cái cầu công việc nó giảm.
Những cái kỹ năng thực tế cơ bản rồi, chứ không phải là những cái kỹ năng mà doanh nghiệp vô phải tiếp tục đào tạo nữa.
Anh Đức cho biết, sinh viên mới ra trường giờ đòi hỏi phải có năng lực như người 3-4 năm kinh nghiệm mới thì có cơ hội cạnh tranh:
Ngay chính cái JD về marketing của công ty anh và cũng như một số các doanh nghiệp khác mà anh thường xuyên được thấy cũng thay đổi rất là nhiều
Mới ra trường nhưng các bạn phải biết những cái công việc mà bình thường chỉ có những cái level mà coi như là junior hoặc là 3–4 năm kinh nghiệm thôi.
Nghĩa là các bạn ấy sẽ phải đâu đó là biết sản xuất content, biết thiết kế hình ảnh.
Rồi các bạn phải biết edit video. Hồi xưa thì có thể phần edit video bằng CapCut, nhưng bây giờ AI cũng có thể thiết kế video luôn rồi.
Một team có phải 4–5 người như vậy thì hiện tại bây giờ họ chỉ còn cơ bản, nếu cần thì hai nhân sự chính.
Để làm được điều đó thì rõ ràng luôn, với AI là đã làm được rồi.
Báo cáo Xu hướng việc làm thanh niên toàn cầu 2026 của ILO nhận định những công việc từng đóng vai trò "bước đệm" để thanh niên gia nhập thị trường lao động đang thu hẹp. Nhóm này gồm nhiều vị trí văn phòng, hành chính, dịch vụ, bán hàng, sản xuất và một số nghề kỹ thuật; nhiều công việc đòi hỏi kỹ năng trung bình đã giảm đối với lao động trẻ từ năm 2023.
Báo cáo ước tính 6,1% việc làm do thanh niên 15-29 tuổi đảm nhiệm thuộc các ngành nghề chịu tác động lớn từ những thay đổi liên quan đến AI. Trong khi các vị trí văn phòng, hành chính suy giảm, nhu cầu tăng ở một số ngành đòi hỏi trình độ kỹ thuật và tri thức cao như khoa học, y tế, kỹ thuật.
Khảo sát của Navigos Group cũng dự báo một số công việc lặp lại như nhập liệu, hành chính cơ bản, chăm sóc khách hàng theo kịch bản, thu ngân và một phần công việc kế toán có thể thu hẹp trong 3-5 năm tới. Đây vốn là những vị trí thường được người trẻ lựa chọn để bắt đầu sự nghiệp.
Và khi AI lấy đi những việc 'bước đệm' đẩy người trẻ vào những trạng thái hoang mang.
Minh Hằng sau cả chục lần phỏng vấn không thành khiến sự tự tin dần giảm đi.
Mình đang tự nghi ngờ. Mình đi phỏng vấn nhiều như vậy nhưng mà không có cái chỗ nào họ chịu, thì lúc đó mình nhớ nhìn lại cái CV của mình là mình không có kinh nghiệm gì hết.
Và cái mà khiến mình bắt đầu ngộp là khi mà mình bắt đầu apply cái vị trí đó. Nhưng mà mình phải làm những cái việc đó thì mình sẽ bắt đầu học lại từ đầu.
Còn Trương Thư nhìn lại bốn năm đại học lo lắng với câu hỏi: mình cần phải giỏi đến mức nào thì mới được thị trường chấp nhận.
Trong những lúc mình đi học thì mình nghĩ là mình cũng đã cố gắng hết mình để có thể tích lũy kinh nghiệm, có năng lực chuyên môn, tích lũy về ngoại ngữ cũng như là kinh nghiệm việc làm. Nhưng mà đến khi đi xin việc mới thấy là thật sự nó cần nhiều hơn thế.
Thật ra nhiều lúc mình cũng tự hỏi là liệu thật sự mình có giỏi như thế không? Hay là tất cả những gì mà trước giờ mình có, nó chỉ là đang ở cái phạm vi bé quá thôi. Nó chưa đủ giỏi để có thể có được những công việc tốt.
Nhiều khi mình cũng tự nghi ngờ lại bản thân như thế. Bởi vì nhỡ đâu cái lý do là nằm ở mình thì làm sao? Nhưng mà như mình đã nói là thật ra mình cũng đã rất là cố gắng rồi. Mình đã làm tốt nhất trong khả năng của mình với tất cả mọi thứ rồi, nên là cảm giác bây giờ nó cứ hơi bất lực, kiểu chả biết là làm như thế nào.
Nhiều khi bố mẹ mình cũng bảo là: “Biết thế thì mày học cái ngành khác cho nó dễ xin việc, chứ làm cái này nó lông bông, cũng không biết là chục năm nữa thì có làm được không? Hay là bây giờ giới trẻ lên, xong AI thay thế”. Rồi bảo là hồi đấy mày học ngành này, ngành kia thì có phải bây giờ xin việc là ổn định rồi không? Đấy thì nhiều khi mình cũng suy nghĩ.
Các doanh nghiệp hiện vẫn cần người trẻ. Theo Manpower Việt Nam, 57% doanh nghiệp được khảo sát tăng tuyển lao động trẻ trong một năm qua, 22% giữ nguyên và khoảng 20% giảm tuyển. Nhu cầu tập trung vào kỹ thuật, phát triển mô hình AI, IT - dữ liệu và marketing. Nhưng vấn đề là doanh nghiệp cần người trẻ theo cách khác trước.
Vậy đó là gì?
Theo anh Lâm Thanh Đức, manager tại Edge Aqua Việt Nam Holding, người trẻ cần bắt đầu chuẩn bị cho công việc ngay khi còn học, thay vì chờ đến lúc tốt nghiệp mới tìm cách bổ sung kỹ năng.
Các bạn phải làm sao là ngay từ ghế nhà trường, từ năm 3, năm 4 hoặc là kể cả từ năm nhất, năm hai, các bạn đã phải có một cái lộ trình phát triển bản thân của mình. Ngoài cái chuyện học ra, các bạn đã phải phát triển luôn những kỹ năng về công việc từ sớm và đặc biệt là những cái kỹ năng liên quan tới AI.
Cộng với lại những cái gì các bạn đã được học, những cái bằng cấp, những cái chứng chỉ và đặc biệt là những cái chứng chỉ về AI. Anh nói thẳng luôn là về AI. Các bạn nên phải có những cái bằng chứng số để chứng minh được rằng là các bạn ấy có năng lực. Biết sử dụng AI là một chuyện, nhưng ứng dụng AI vô thực tế là như thế nào.
Ông Nguyễn Bảo Long, phụ trách phát triển cộng đồng và quan hệ đối tác tại TopCV, khuyên sinh viên tận dụng kỳ thực tập để tích lũy kinh nghiệm. Công việc làm thêm cũng có thể giúp người trẻ quan sát cách doanh nghiệp vận hành. Khả năng tự học và sự chủ động là những điểm ứng viên cần tiếp tục bồi dưỡng.
Bên cạnh đó, báo cáo của BUV và Decision Lab khuyến nghị doanh nghiệp nói rõ kỹ năng nào cần có ngay khi tuyển, kỹ năng nào có thể bồi đắp sau. Doanh nghiệp cũng cần tham gia tạo môi trường thực hành và phản hồi giúp sinh viên tiến bộ sau kỳ thực tập.
Với Hằng và Thư, hiện đều tìm cách xoay xở là vừa làm vừa học.
Có một khoảng thời gian khá là lâu để làm quen, từ những cái việc mà chọn góc quay, chọn góc chụp hay là cách sử dụng thiết bị, sử dụng đèn góc nào, đèn đẹp lúc nào, cần đổ bóng hay là góc nào cần sử dụng bản phản quang ánh sáng thì tất cả mình đều phải học lại từ đầu hết.
Anh chị kêu là bây giờ nếu mà muốn học thì sẽ cho học, nhưng mà vẫn phải đảm nhận những cái công việc, những cái đầu việc mà trước đó mình đã trao đổi trước.
Nên là hầu hết mình sẽ tự học. Mình sẽ mua các phần mềm thiết kế, sau đó thì tự làm những cái dự án cá nhân. Mình tự va chạm và mình học từ những cái mà mình va chạm, mình học từ những cái công việc thực tế của mình.
Đây không chỉ là vấn đề của Việt Nam, Thủ tướng Singapore hôm 12/10 vừa qua cũng bày tỏ lo ngại “nấc thang đầu tiên” trong sự nghiệp có thể bị đứt, khiến người trẻ không được đào tạo đầy đủ.
Và cách làm của Singapore là dùng ngân sách. Cụ thể chương trình Company-Led Training hỗ trợ một phần lương hàng tháng cho người mới ra trường trong thời gian được kèm cặp tại doanh nghiệp, đổi lại doanh nghiệp cam kết nhận và kèm mỗi người tới 12 tháng.
Còn Việt Nam, chương trình quốc gia phổ cập kỹ năng AI cho 10 triệu lao động, đào tạo nhân lực trình độ cao - được đánh giá một trong những giải pháp đầu tư cho nguồn lực trẻ.
