Hai đòn bẩy của Nga trong cuộc chiến với Ukraine

Nga kỳ vọng các cuộc tập kích quy mô lớn sẽ bào mòn sức chống chịu của Ukraine, và sự suy giảm ủng hộ từ châu Âu sẽ khiến Kiev nhượng bộ.

Khi phát động chiến dịch ở Ukraine vào tháng 2/2022, Tổng thống Nga Vladimir Putin tuyên bố mục tiêu của Moskva là "phi quân sự hóa và phi phát xít hóa" Ukraine, bảo vệ cộng đồng nói tiếng Nga ở vùng Donbass, chống lại đà mở rộng của NATO về phía đông và bảo đảm trạng thái trung lập của Kiev.

Nga từng tin rằng có thể chiến thắng nhanh chóng ở Ukraine, đánh bại quân đội Ukraine trong ba ngày, nhưng sự kháng cự của Kiev đã khiến kế hoạch này không diễn ra suôn sẻ như kỳ vọng. Chiến sự đến nay sắp bước sang năm thứ 6 và chưa có dấu hiệu sẽ sớm kết thúc.

Từ khi Tổng thống Mỹ Donald Trump trở lại Nhà Trắng đầu năm 2025 với cam kết "chấm dứt chiến sự Ukraine trong 24 giờ", Điện Kremlin đã hy vọng Washington sẽ tăng sức ép để buộc Kiev phải nhượng bộ về lãnh thổ và các vấn đề khác.

Tuy nhiên, bất chấp sức ép từ Mỹ, Ukraine vẫn bác bỏ yêu cầu nhượng lại những vùng lãnh thổ mà Nga đã tuyên bố sáp nhập nhưng chưa thể kiểm soát hoàn toàn. Việc ông Trump sớm cắt gần như toàn bộ viện trợ quân sự và tài chính của Mỹ cho Ukraine cũng khiến Nhà Trắng mất đi đòn bẩy gây sức ép với Tổng thống Volodymyr Zelensky.

Trong vòng đàm phán trực tiếp ba bên giữa Nga, Ukraine và Mỹ tuần này tại Abu Dhabi, UAE cũng không đạt kết quả như kỳ vọng, khi Moskva và Kiev chỉ nhất trí về thỏa thuận trao đổi tù binh quy mô lớn.

Tổng thống Zelensky sau đó cho biết các nhà đàm phán Mỹ đã đề cập khả năng Ukraine rút khỏi vùng Donbass ở miền đông để đổi lấy việc gia nhập NATO, nhưng ông nhắc lại lập trường rằng Ukraine không sẵn sàng từ bỏ lãnh thổ. Tuy nhiên, nếu Ukraine nhận được "những bảo đảm an ninh cụ thể từ NATO và Liên minh châu Âu (EU)", ông sẽ đưa vấn đề này ra trưng cầu dân ý.

Yuri Ushakov, cố vấn chính sách đối ngoại hàng đầu của ông Putin, cuối tháng trước cho rằng Mỹ hiện có "rất ít đòn bẩy" trên bàn đàm phán nhằm giải quyết cuộc xung đột Ukraine.

Dù vậy, các nhà đàm phán Nga khẳng định Điện Kremlin vẫn kiên định với những mục tiêu ban đầu trong cuộc chiến. "Tất cả mục tiêu chúng tôi đề ra sẽ được hoàn thành", Vladimir Medinsky, trưởng đoàn đàm phán Nga, tuyên bố trên truyền hình nhà nước hôm 11/11.

Thomas Grove, nhà bình luận của WSJ, cho rằng Nga hiện dựa vào hai đòn bẩy khác có khả năng thành công cao hơn: Một là làm tê liệt kinh tế Ukraine bằng các đợt tập kích tên lửa và UAV quy mô lớn, hai là chờ đợi sự ủng hộ của châu Âu suy giảm khi các đảng cực hữu phản đối viện trợ cho Kiev đang trỗi dậy.

Giữa lúc chiến trường gần như không có biến chuyển, Moskva đang gia tăng các đợt tập kích tên lửa và UAV nhằm vào các thành phố cũng như hạ tầng thiết yếu của Ukraine, từ nhà máy điện, kho hàng đến các cảng xuất khẩu ngũ cốc ở biển Đen và những cây cầu bắc qua sông Dnipro.

Tổng thống Putin khẳng định các cuộc tập kích quy mô lớn vào hạ tầng năng lượng Ukraine là đòn đáp trả cho những đợt tấn công bằng UAV tầm xa mà Kiev thực hiện trên lãnh thổ Nga.

Chiến dịch tập kích có thể khiến các thành phố Ukraine rơi vào tình trạng thiếu điện, hệ thống sưởi và nước sinh hoạt khi mùa đông cận kề.

Các khảo sát cho thấy những đòn tấn công này chưa khiến người dân Ukraine sẵn sàng nhượng bộ về lãnh thổ, bất chấp những khó khăn ngày càng gia tăng. Tuy nhiên, chúng có thể khiến kinh tế Ukraine tê liệt, buộc nước này phụ thuộc nhiều hơn vào nguồn tài chính từ châu Âu.

"Ông Putin nhận thức rõ những hạn chế của ông Trump vào thời điểm này. Vì vậy, Nga sẽ tiếp tục chiến đấu đến khi tình hình ở Ukraine thay đổi hoặc xuất hiện những chuyển biến nhất định tại châu Âu", Tatiana Stanovaya, nhà sáng lập công ty tư vấn R.Politik, trụ sở tại Pháp, nhận định.

Điện Kremlin nhận ra rằng châu Âu hiện là chỗ dựa quan trọng nhất của Ukraine, nhưng cũng có thể là mắt xích dễ bị tổn thương nhất, theo Marcus Walker, nhà bình luận của WSJ.

Loạt cuộc biểu tình nổ ra gần đây ở nhiều nước châu Âu do tăng trưởng kinh tế thấp, các chương trình phúc lợi xã hội chịu nhiều sức ép và hóa đơn năng lượng đắt đỏ. Điều này làm suy giảm sự ủng hộ của cử tri cho các chính phủ đương nhiệm ở châu Âu, phần lớn trong số này ủng hộ Ukraine. Trong khi đó, các đảng dân túy cánh hữu, vốn có quan điểm thân thiện hơn với Nga, ngày càng thu hút cử tri.

Tại Pháp, bà Marine Le Pen, lãnh đạo phe cực hữu có quan điểm phản đối viện trợ cho Ukraine, đang dẫn đầu các cuộc thăm dò dư luận trước thềm bầu cử tổng thống vào mùa xuân năm sau.

"Nga sẽ chờ đợi đến mùa xuân năm sau, xem chiến dịch tập kích tên lửa mang lại kết quả gì, cũng như ai sẽ giành chiến thắng trong cuộc bầu cử tổng thống sắp tới ở Pháp. Sau đó họ sẽ đánh giá lại tình hình", Hanna Notte, giám đốc phụ trách khu vực Á-Âu tại Trung tâm Nghiên cứu Không phổ biến Vũ khí hạt nhân James Martin ở California, nhận định.

Các nước châu Âu hiện vẫn duy trì lập trường ủng hộ Ukraine, nhưng tình hình có thể thay đổi vào năm tới, khi các đảng có quan điểm phản đối viện trợ cho Kiev trỗi dậy.

Tại Đức, đảng cực hữu Sự lựa chọn vì nước Đức (AfD) đang nhận được nhiều ủng hộ nhất của cử tri. Đảng này chủ trương nối lại việc mua lượng lớn khí đốt Nga, đi ngược nỗ lực giảm phụ thuộc năng lượng vào Moskva của những người tiền nhiệm.

Tại Italy, nơi sẽ tổ chức tổng tuyển cử vào năm tới, cả liên minh cầm quyền trung hữu lẫn phe đối lập thiên tả đều có các đảng phản đối viện trợ cho Ukraine.

Nga dường như đang tìm cách khai thác điểm yếu từ phía châu Âu, bên muốn tham gia vào các cuộc đàm phán hòa bình Ukraine. Kaja Kallas, quan chức phụ trách chính sách đối ngoại hàng đầu của Liên minh châu Âu (EU), tuyên bố khối này kiên quyết yêu cầu đạt được lệnh ngừng bắn trước khi tiến hành bất kỳ cuộc đàm phán nào về giải quyết xung đột Ukraine.

Người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov cho rằng nếu muốn tham đàm phán, châu Âu trước hết phải cử ra một đại diện cho khối. Yêu cầu này có thể khiến những bất đồng sẵn có về việc ai sẽ đại diện cho lợi ích của châu Âu càng thêm sâu sắc, theo bình luận viên Walker.

"Chúng tôi muốn người Mỹ làm việc với châu Âu để quyết định xem họ muốn gì: hòa bình hay chiến tranh ở Ukraine", ông Putin nói sau cuộc gặp với đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff ngày 12/11.

Thanh Tâm (Theo WSJ, ABC News, TASS)