Quốc hội chốt tiền đặt trước đấu giá đất ở 20-50%
Từ ngày 1/7/2027, người tham gia đấu giá đất ở phải nộp tiền đặt trước bằng 20-50% giá khởi điểm, thay vì 10-50% như hiện nay, nhằm hạn chế tình trạng trả giá cao rồi bỏ cọc.
Sáng 20/11, Quốc hội thông qua Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi), trong đó siết chặt nghĩa vụ tài chính của người tham gia đấu giá và mở rộng các trường hợp bị cấm đấu giá.
Theo luật hiện hành, tiền đặt trước khi đấu giá đất ở từ 5% đến 20% giá khởi điểm. Tuy nhiên, để khắc phục tình trạng trả giá cao bất thường rồi bỏ cọc, từ tháng 1/2026, Chính phủ đã nâng mức này lên 10-50% theo Nghị quyết 66.11.
Luật mới nâng gấp đôi mức tiền đặt trước tối thiểu, từ 10% lên 20%, giữ nguyên mức tối đa 50%. Như vậy, với thửa đất có giá khởi điểm một tỷ đồng, người tham gia đấu giá sẽ phải nộp trước 200-500 triệu đồng, thay vì 100-500 triệu đồng như hiện nay.
Mức tiền đặt trước đối với phần lớn tài sản khác vẫn là 5-20% giá khởi điểm; đất được Nhà nước giao, cho thuê để thực hiện dự án đầu tư là 10-20%.
Trong quá trình thảo luận, một số đại biểu Quốc hội lo ngại mức tiền đặt trước quá cao có thể hạn chế cơ hội tiếp cận đất đai của người có nhu cầu thực sự. Tiếp thu ý kiến này, luật giao Chính phủ quy định nguyên tắc, tiêu chí xác định mức tiền đặt trước cụ thể trong khung 20-50%, phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương.
Bất động sản khu Thủ Thiêm, đoạn gần sông Sài Gòn, tháng 8/2026. Ảnh: Quỳnh Trần
Theo báo cáo giải trình ngày 19/11 của Chính phủ, thống kê tại 16 tỉnh, thành thường xuyên tổ chức đấu giá đất ở cho thấy việc tăng tiền đặt trước, hủy kết quả và cấm tham gia đấu giá thời gian qua đã bước đầu phát huy hiệu quả, số người trúng đấu giá bỏ cọc giảm đáng kể.
Tại Thanh Hóa, sau khi áp dụng mức tiền đặt trước bằng 50% giá khởi điểm, số thửa đất bị hủy kết quả đấu giá do người trúng không nộp tiền giảm từ 377 trong năm 2025 xuống còn 82 trong 9 tháng đầu năm 2026, dù số thửa đất đưa ra đấu giá tăng hơn ba lần, từ 1.129 lên 3.889. Tại Quảng Trị, số trường hợp bị hủy kết quả trong hai giai đoạn tương ứng giảm từ 35 xuống 11.
Từ thực tế trên, Chính phủ cho rằng việc tăng tiền đặt trước sẽ góp phần khắc phục tình trạng trả giá cao bất thường rồi bỏ cọc, gây tác động tiêu cực đến thị trường bất động sản.
Dự phiên đấu giá đồng nghĩa chấp nhận giá khởi điểm
Một điểm mới của luật là người đã tham dự phiên đấu giá được coi là đồng ý trả giá bằng giá khởi điểm. Nếu không có ai trả giá cao hơn hoặc giá trả tiếp không hợp lệ, đấu giá viên sẽ tổ chức bốc thăm để chọn người trúng đấu giá với mức giá bằng giá khởi điểm. Người từ chối bốc thăm sẽ mất tiền đặt trước. Nếu tất cả người tham dự đều từ chối bốc thăm, cuộc đấu giá không thành.
Chính phủ cho biết thực tế đã xảy ra tình trạng nhiều người đăng ký tham dự nhưng đồng loạt không trả giá, khiến cuộc đấu giá thất bại, kéo dài thời gian xử lý tài sản, gây tốn kém chi phí và tạo điều kiện dìm giá.
Theo Chính phủ, người tham dự phiên đấu giá đã tự nguyện đăng ký, biết trước giá khởi điểm, quy chế đấu giá và nộp tiền đặt trước. Vì vậy, việc coi họ đã chấp nhận giá khởi điểm nhằm gắn quyền lợi với trách nhiệm. Người tham gia vẫn có quyền quyết định có trả giá cao hơn hay không. Trong trường hợp không có sự cạnh tranh về giá, bốc thăm là cách lựa chọn người trúng đấu giá khách quan, công bằng.
Luật cũng cho phép người đã nộp hồ sơ và tiền đặt trước nhưng không còn nhu cầu mua tài sản được rút đăng ký bằng văn bản trước ngày mở phiên đấu giá. Họ sẽ được hoàn lại tiền đặt trước trong ba ngày làm việc kể từ khi kết thúc phiên đấu giá, nhưng không được hoàn lại tiền mua hồ sơ.
Thêm hai trường hợp bị cấm đấu giá đến 5 năm
Luật hiện hành quy định người trúng đấu giá quyền sử dụng đất, quyền khai thác khoáng sản vi phạm nghĩa vụ thanh toán dẫn đến bị hủy quyết định phê duyệt kết quả đấu giá sẽ bị cấm tham gia đấu giá loại tài sản đó từ 6 tháng đến 5 năm.
Luật mới giữ nguyên thời hạn cấm, đồng thời bổ sung hai trường hợp bị áp dụng chế tài này là người từ chối kết quả trúng đấu giá và người trúng đấu giá từ chối ký biên bản đấu giá. Thời hạn cấm được xác định tùy theo tính chất, mức độ vi phạm. Trong thời gian bị cấm, người vi phạm không được tham gia đấu giá cùng loại tài sản trên phạm vi cả nước.
Cơ quan có thẩm quyền phê duyệt kết quả đấu giá cũng là cơ quan quyết định việc cấm tham gia đấu giá. Quyết định này được gửi đến người vi phạm, Bộ Tư pháp, các cơ quan, tổ chức liên quan và công khai trên Cổng Đấu giá tài sản quốc gia.
Ngoài bị cấm tham gia đấu giá, người từ chối kết quả trúng đấu giá hoặc từ chối ký biên bản đấu giá sẽ mất tiền đặt trước. Người trúng đấu giá vi phạm pháp luật dẫn đến bị hủy kết quả đấu giá cũng không được nhận lại tiền đặt cọc.
Chính phủ cho rằng việc bổ sung hai trường hợp bị cấm đấu giá sẽ giúp xử lý vi phạm ở nhiều giai đoạn, tăng tính răn đe, ngăn chặn hành vi cố tình trả giá cao bất thường rồi từ chối kết quả để trục lợi.
Bắt buộc đấu giá trực tuyến một số loại tài sản
Hiện nay, đấu giá trực tuyến là một trong 4 hình thức đấu giá tài sản, bên cạnh đấu giá trực tiếp bằng lời nói, bỏ phiếu trực tiếp và bỏ phiếu gián tiếp. Luật mới quy định hai nhóm tài sản phải đấu giá trực tuyến thông qua Hệ thống đấu giá trực tuyến quốc gia.
Nhóm thứ nhất là một số tài sản công tại cơ quan, tổ chức, đơn vị, với phạm vi và ngưỡng giá khởi điểm do Chính phủ quy định. Nhóm thứ hai là quyền sử dụng đất được Nhà nước giao, cho thuê để thực hiện dự án thuộc diện phải chấp thuận chủ trương đầu tư hoặc phê duyệt dự án đầu tư. Đối với các tài sản còn lại, trong đó có quyền sử dụng đất để giao đất ở cho cá nhân, luật khuyến khích áp dụng hình thức đấu giá trực tuyến.
Trước đó, Chính phủ đề xuất bắt buộc đấu giá trực tuyến đối với một số tài sản công có giá khởi điểm từ 200 triệu đồng. Tuy nhiên, tiếp thu ý kiến đại biểu Quốc hội, luật không ấn định mức giá này mà giao Chính phủ quy định để phù hợp với điều kiện hạ tầng công nghệ và thực tiễn triển khai.
Theo báo cáo của Chính phủ, Hệ thống đấu giá trực tuyến được đưa vào vận hành từ tháng 9/2026, đến nay đã cấp 1.071 tài khoản, đăng tải thông tin lựa chọn tổ chức đấu giá 202 lô tài sản có tổng giá khởi điểm hơn 1.129 tỷ đồng. Hệ thống đã tổ chức thành công 5 cuộc đấu giá với tổng giá trúng hơn 16,5 tỷ đồng, cao hơn giá khởi điểm 3,9 tỷ đồng.
Luật Đấu giá tài sản (sửa đổi) có hiệu lực từ ngày 1/7/2027.
Sơn Hà