Mua sắm xanh - hướng mở rộng thị trường gỗ tỷ USD

Nhiều doanh nghiệp đề xuất giải pháp kích cầu nội địa thông qua mua sắm công - xanh, thương mại điện tử, xây dựng hành lang pháp lý, nhằm đưa ngành gỗ vươn tới mốc 8 tỷ USD năm 2030.

Thông tin được đại diện các doanh nghiệp, hiệp hội đưa ra tại hội thảo về phát triển thị trường gỗ nội địa, ngày 2/10. Ông Ngô Sỹ Hoài - Tổng thư ký Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam cho biết mức chi tiêu cho đồ gỗ trung bình hiện nay khoảng 50 USD mỗi người một năm. Với dân số hiện tại, giả định tăng trưởng tốt 7-9% mỗi năm, thị trường gỗ nội địa có thể đạt 8 tỷ USD vào năm 2030.

Dư địa đến từ nhiều phân khúc khác nhau như nhà ở, căn hộ, công trình công cộng, du lịch, xu hướng biomass (nguyên liệu sinh khối) trong công nghiệp. Ông Hoài khẳng định thị trường trong nước không thiếu cầu. Tuy nhiên, điểm yếu lại đến từ thị trường phân mảnh, thiếu tiêu chuẩn chung; các sản phẩm xuất khẩu có chất lượng cao nhưng hàng nội địa là không rõ nguồn gốc. Ngoài ra còn các vấn đề khác như thiếu thương hiệu mạnh, dịch vụ sửa chữa, hậu mãi, dữ liệu thị trường

"Kết quả là người tiêu dùng trả tiền cho sản phẩm gỗ, nhưng thị trường chưa đền đáp đủ cho sản phẩm hợp pháp, an toàn, bền lâu và có trách nhiệm", ông Ngô Sỹ Hoài nói.

Từ bối cảnh đó, ông Hoài đề xuất nhiều giải pháp để đánh thức thị trường. Trong đó, muốn xây dựng thị trường lớn cần tạo "luật chơi" tương xứng, xây dựng được bộ quy chuẩn cho các sản phẩm gỗ. Gỗ hợp pháp, truy xuất được và an toàn sức khỏe nên được xem là nền tảng chung cho cả nội địa và quốc tế. Với doanh nghiệp, thay vì sản xuất số lượng lớn, nên định vị phân khúc sản phẩm, sử dụng bán hàng đa kênh. Đi cùng là các hoạt động: công bố nguồn gốc, vòng đời sản phẩm, xây dựng chính sách bảo hành - sửa chữa.

Một trong những đề xuất trọng điểm là thúc đẩy mua sắm công - xanh, xuất phát từ việc Bộ Giáo dục thống kê, gần 125.000 học sinh cao trên 1,75m nhưng nhiều bộ bàn ghế dùng từ 20 năm trước, không còn phù hợp với thể trạng học sinh hiện nay.

Theo nhiều doanh nghiệp, nếu có chính sách thúc đẩy mua sắm công - xanh, ưu tiên sản phẩm gỗ có nguồn gốc rõ ràng, hợp pháp trong nước thì có thể giải quyết hai mục tiêu: thúc đẩy vùng trồng gỗ hợp pháp nội địa, khuyến khích doanh nghiệp tham gia; giúp học sinh, nhà trường tiếp cận với các sản phẩm gỗ "xanh", an toàn sức khỏe.

Bước đầu có thể nghiên cứu phương án sản xuất, thí điểm bàn ghế mới ở các điểm trường, từ đó đánh giá khả năng đáp ứng. Sau trường học, mua sắm công - xanh có thể mở rộng sang các khu vực khác như bệnh viện, doanh trại, ủy ban, từ đó mở đường cho ngành gỗ nội địa.

Ông Ngô Sỹ Hoài cho rằng chính sách mua sắm công - xanh là vấn đề được hiệp hội quan tâm. Tuy nhiên, để đưa đề xuất vào thực tiễn vẫn còn nhiều điều cần làm. Mua sắm công liên quan đến đấu thầu, chi phí. Trong khi đó, sản phẩm gỗ chất lượng cao, thân thiện môi trường sẽ có giá nhỉnh hơn. Do đó, ông Hoài cho rằng khối tư nhân có thể xây dựng cơ chế bù giá để tham gia vào mua sắm công - xanh.

Ở góc nhìn khác, ông Nguyễn Minh Cương, Tổng giám đốc Công ty Gỗ Minh Long, đề xuất nên có các chính sách, chủ trương khuyến khích công trình Việt dùng sản phẩm Việt. Ông dẫn chứng các khách sạn 5 sao ở Thái Lan khi bước vào du khách có thể cảm nhận rõ nét văn hóa Thái qua các chi tiết nội thất, họa tiết trong không gian. Còn tại Việt Nam, không gian nội thất phổ biến thương hiệu ngoại, tạo áp lực trên chính sân nhà.

"Như người Việt có thể may ra chiếc áo dài chuẩn và đẹp nhất; doanh nghiệp Việt cần ưu tiên sản xuất cho thị trường nội địa, thúc đẩy bản sắc", ông Cương nêu.

Đại diện doanh nghiệp này cho rằng gỗ sản xuất và sử dụng tại Việt Nam thực tế có tiêu chuẩn rất cao. Các sản phẩm thường chịu tác động của ba yếu tố chính là lực, nhiệt, độ ẩm. Đặc thù thời tiết Việt Nam có biên độ nhiệt giữa các mùa rất lớn. Miền Bắc lại có mùa nồm ẩm, trong khu vực ven biển lại bị ảnh hưởng bởi muối. Do đó, nếu một sản phẩm dùng tốt ở trong nước, hoàn toàn có thể dùng ở mọi quốc gia trên thế giới.

Tuy nhiên, các doanh nghiệp sản xuất nội lại đang áp dụng theo các tiêu chuẩn quốc tế. "Nếu có một hệ thống tiêu chuẩn thống nhất, tôi nghĩ nhiều quốc gia trên thế giới có thể sẽ phải học hỏi từ Việt Nam", ông Cương đề xuất.

Bên cạnh giải pháp thúc đẩy mua sắm nội địa, hội thảo cũng đề cập thương mại điện tử như một không gian doanh nghiệp ngành gỗ có thể khai phá. Theo ông Nguyễn Minh Đức, Phó tổng thư ký Hiệp hội Thương mại Điện tử Việt Nam (VECOM), tốc độ tăng trưởng của ngành hàng nhà cửa và đời sống trên các sàn thương mại điện tử rất tích cực. Hiện nay, công nghệ cho phép khách hàng tìm hiểu sản phẩm dễ dàng hơn thông qua video 360 độ, AI, livestream. Vấn đề còn lại là doanh nghiệp phải tạo dựng được uy tín, đưa ra được các giấy tờ hợp pháp, chứng minh chất lượng sản phẩm để thuyết phục người dùng.

Ông Nguyễn Hoài Bảo, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hội Mỹ nghệ và chế biến Gỗ TP HCM, năm 2025, Việt Nam xuất khẩu hơn 17 tỷ USD sản phẩm gỗ. Con số này cho thấy sản phẩm Việt đủ sức cạnh tranh trên các thị trường khó tính nhất thế giới.

Tuy nhiên, trái với sự sôi động của xuất khẩu, thị trường nội địa còn nhiều khoảng trống. Với dân số trên 100 triệu người, tầng lớp trung lưu tiếp tục mở rộng và nhu cầu cải thiện không gian sống ngày càng tăng, theo chuyên gia, thị trường nội địa có vai trò quan trọng. Do đó, ngành gỗ cần xem thị trường trong nước là không gian mang tính chiến lược, từ đó đầu tư về sản phẩm, phân phối, dịch vụ.

Hoài Phương