Kỹ sư U70 hơn 30 năm mở lối cho giấc mơ 'nông nhàn'

Hành trình đó kéo dài hơn 30 năm, khởi nguồn từ ký ức tuổi thơ với những buổi hè theo cha mẹ ra đồng, thấy nghề nông quá nhọc nhằn: "Sao mình không làm một cái máy nào đó để bớt cực?".

Bước vào con đường sáng chế khi không có tài chính trong tay, ông Bện vẫn tràn đầy niềm tin nhờ ba "chìa khóa vàng": quyết tâm giúp nông dân đỡ khổ, kiến thức học ở trường và ý chí dù khó đến đâu cũng không bao giờ quay đầu.

Bản lĩnh vượt hoài nghi, có sáng chế đầu tiên

Ông Bện sinh ra trong một gia đình nghèo ở Đồng Tháp. Giữa những năm chiến tranh, ông nhiều lần phải thay đổi nơi học, nhưng vẫn giữ tình yêu với đèn sách, tự nhủ rằng: chỉ có học mới thoát khỏi cơ hàn.

Sau 6 năm làm việc tại cơ quan nhà nước, ông rời biên chế, tay không về vùng sâu Tháp Mười lập nghiệp, nơi không điện, không đường và khả năng cơ giới hóa nông nghiệp còn thấp. Nhiều người lắc đầu, cho rằng ý tưởng ấy khó trở thành hiện thực, nhưng ông tin rằng chỉ ở đây mới có thể chạm tay vào thực tế, tìm ra đáp án cho trăn trở của mình.

Với giấc mơ giúp các chủ ruộng làm nông thảnh thơi, ông nghĩ về máy tuốt lúa - một trong những loại máy cơ khí nông nghiệp "hot" nhất lúc bấy giờ. Những năm cuối thập kỷ 1990, riêng đồng bằng sông Cửu Long đã có khoảng 20 cơ sở sản xuất máy tuốt lúa. Ông vẫn quyết tâm tạo một chiếc máy mang thương hiệu của riêng mình, với kỳ vọng sẽ khắc phục các hạn chế của những dòng máy trên thị trường mà ông đã nắm rõ qua thời gian sửa máy của mọi hãng.

"Mọi người nhìn vào, nghĩ tôi đi nhầm đường. Nhưng tôi có niềm tin mình đang đi đúng hướng", ông Bện chia sẻ. Ông biết, mình có những có lợi thế mà người khác không có: ông hiểu rõ từng con ốc, từng mối hàn, hiểu vì sao máy dừng, chi tiết nào phải bỏ, để tạo nên chiếc máy tối ưu cho người dùng. Hơn cả kỹ năng, bên trong ông còn có một sự thôi thúc phải biến ý tưởng thành hiện thực, đã bắt tay làm thì sẽ theo đuổi đến cùng.

Sau một năm nghiên cứu, ông thành công tạo ra chiếc thùng tuốt nhỏ gọn, vận hành êm, tuốt lúa sạch, hao hụt ít. Nhưng vì thương hiệu "không ai biết", nên máy tốt cỡ nào cũng chẳng ai mua. Ông quyết tâm chứng minh năng lực của chiếc máy ngay trước mắt người nông dân bằng cách đem chiếc máy tuốt ấy đi khắp các tỉnh miền Tây, từ Đồng Tháp đến An Giang, Tiền Giang, Vĩnh Long... để đọ sức.

Khi hai chiếc máy cùng nổ máy trên đồng, dòng 12 mã lực của ông cho năng suất và độ sạch không thua kém cỗ máy 50 mã lực cồng kềnh của đối thủ. Công suất thấp nhưng năng suất tương đương, những người từng chê bai sản phẩm của ông chỉ có "cái thùng nhỏ xíu, lèo tèo", thay đổi hoàn toàn ý kiến. Từ nền tảng đó, năm 2005, ông mở rộng xưởng lên hơn 1.000m2, tuyển hơn 50 kỹ sư, công nhân. Nơi đây cũng cho ra đời nhiều dòng máy mới: máy gặt lúa xếp dãy, máy hốt tuốt lúa liên hợp.

Bản lĩnh vượt thế "thua trên sân nhà"

"Cơ khí là nghề mà sáng chế nhanh bão hòa", ông Bện thấm thía điều đó sau hơn 10 năm đi vào con đường sáng chế. Năm 2007, máy gặt đập liên hợp ngoại nhập tràn vào thị trường Việt, chỉ một lượt chạy, có thể hoàn thành những công đoạn mà chiếc máy tuốt lúa của ông phải thực hiện nhiều bước. Ông Bện đứng trước nguy cơ phải đóng cửa doanh nghiệp.

Mỗi ngày vào xưởng, nhìn những chiếc máy xếp hàng không có ai đặt mua còn công nhân đã lên đến hàng chục người, bản lĩnh trong ông thúc giục rằng: "Không thể dừng lại".

Ông quyết tâm cạnh tranh sòng phẳng - phát triển máy tuốt lúa lên gặt đập liên hợp. Dòng liên hợp phải thiết kế bằng máy tính, còn ông Bện lúc đó thậm chí chưa biết cách khởi động, tắt nguồn chiếc máy. Ông vượt qua giới hạn bằng cách đăng ký một lớp tin học văn phòng hai tuần rồi mua sách về tự học AutoCAD. Những kiến thức mới lạ khiến nửa tháng đầu, lúc nào ông cũng cảm thấy "cái đầu như bốc khói".

Những bản thiết kế đầu tiên ra đời. Ông "dấn bước", lên TP HCM, mua máy CNC - gia công vật liệu tự động hoá, và yêu cầu người bán máy chuyển giao công nghệ.

Với máy CNC, chiếc máy gặt đập liên hợp ra đời, cạnh tranh với hãng ngoại nhờ những ưu điểm riêng, có chỗ đứng trên thị trường suốt gần 4 năm.

Bản lĩnh cùng nông dân biến rơm thành "vàng"

Sau nhiều năm dồn tâm huyết vào máy gặp đập liên hợp, ông Bện quyết tâm trở lại quan sát, tìm hiểu những nhu cầu hiện hữu của người nông dân mà các ông lớn ngoại nhập chưa tìm ra.

Ông nhìn những mảnh ruộng sau khi gặt xong, c hiếc máy cày - cuốn rơm liên hợp đứng yên, không thể chạy vì mưa sình, rơm chỉ còn cách thu gom thủ công, hoặc đốt rơm tại ruộng. Một ý tưởng lóe lên: "Sao không làm máy cuốn rơm tự hành?".

Ông tìm tài liệu, không thấy chiếc máy trong hình dung của mình có mặt trên thế giới cũng như tại Việt Nam. "Vậy thì mình tự thiết kế", ý nghĩ ấy lại một lần đưa ông vào thế khó: hàng cũ không bán được, máy mới đang nghiên cứu.

Cả chục bản vẽ, cứ vẽ xong lại bỏ. Đến bản vẽ ông xác định có thể chế tạo, thì khi thành hình, chiếc máy lại không chạy được. Lại nghĩ phương án khác. "Làm đi làm lại nhiều lần, bế tắc thì nghĩ phương án khác, chế tạo khác. Điều duy nhất không đổi là tinh thần không bỏ cuộc", ông Bện mô tả một năm liên tục thử - sai như thế.

Cuối cùng, mẫu cuốn rơm tự hành PT-CR57 ra đời, ông đăng ký được bằng độc quyền giải pháp hữu ích. Tháng 8/2015, chiếc máy cuộn rơm đầu tiên được bán. Sản phẩm đạt nhiều giải thưởng về sáng tạo kỹ thuật, nhận danh hiệu sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp quốc gia.

Nhờ có thể hoạt động trên cả ruộng khô, ruộng ướt lẫn địa hình lầy thụt, máy cuốn rơm PT-CR57 giúp người nông dân thu gom rơm thuận tiện hơn sau mỗi vụ mùa. Rơm được cuộn sạch, chặt và dễ vận chuyển để làm thức ăn chăn nuôi, trồng nấm, ủ phân hữu cơ hoặc sản xuất nhiên liệu sinh học. Thay vì bị đốt bỏ ngoài đồng, rơm trở thành nguồn thu nhập bổ sung, đồng thời giúp người nông dân giảm lãng phí và hạn chế ô nhiễm môi trường. Chính những lợi ích thiết thực ấy đã giúp chiếc máy không chỉ được đón nhận trong nước mà còn được nông dân tại Campuchia và Philippines đặt mua.

"Tuy khó khăn nhưng tôi luôn giữ niềm tin mình sẽ làm được. Ủ rũ là thua, cái đó quan trọng lắm nghen", ông cười, nói về cách đi qua những thử thách.

Dù rơm đã được cuốn đi, phần gốc rạ còn lại vẫn là một bài toán nan giải: vùi xuống ruộng thì cần thời gian phân hủy, còn đốt đi lại gây ô nhiễm và lãng phí nguồn dinh dưỡng có thể trả về cho đất. "Thầy tôi vẫn nói 'đốt rơm là đốt tiền'. Nhìn người nông dân đốt rơm, tôi thấy tiếc và nghĩ mình cần phải làm gì đó", ông Bện chia sẻ. Từ nỗi trăn trở ấy, ông tiếp tục tìm kiếm một giải pháp mới.

Và chiếc máy "2 trong 1" ra đời - vừa rải-phun chế phẩm sinh học, vừa vùi rơm rạ ra đời. Ông chỉ mất ba tháng từ lên ý tưởng đến sản xuất nhưng đó là kết quả của hàng chục năm trong nghề. "Tôi lúc đó đã ngoài 60 tuổi, đang lên kế hoạch hưu trí, nhưng tôi không cho phép mình dừng bước", ông Bện chia sẻ.

Đầu tháng 10, sáng chế của ông được Bộ Nông nghiệp và Môi trường công nhận là "tiến bộ kỹ thuật về quy trình ứng dụng máy thiết bị cơ giới hóa xử lý rơm rạ tại ruộng kết hợp chế phẩm vi sinh". Thiết bị giúp rút ngắn một nửa thời gian phân hủy rơm rạ trong đất, góp phần giảm phát thải và giúp nông dân sớm bắt đầu vụ mới.

Ông Lê Chí Thiện, Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Đồng Tháp nhận xét các sáng chế máy móc của ông Bện có tính thực tế, hiệu quả, giúp nông dân, ngành nông nghiệp đẩy mạnh cơ giới hóa, giải phóng sức lao động, nâng cao thu nhập cho nông dân.

Còn với ông Phan Tấn Bện, đi qua chặng đường hơn 30 năm từ chàng kỹ sư khởi nghiệp bằng bàn tay trắng, đến nhà sáng chế của hơn 20 dòng sản phẩm, ông tự mô tả mình bằng nhận xét của một người bạn học: "Mày chỉ được mỗi cái ý chí". Ông cũng cho rằng, ý chí đó cùng giấc mơ "nông nhàn" từ thơ ấu chính là gia tài lớn nhất mà bản thân mang theo hàng chục năm qua, tôi rèn cho ông bản lĩnh mở ra những lối đi mới mỗi lần đối diện nghịch cảnh.

"Nhìn lại hành trình sau hơn 30 năm làm nghề, tôi nhận ra, ý chí của mình hóa ra mạnh mẽ hơn mình từng tưởng", ông kỹ sư mỉm cười.

Nội dung: Kim Anh | Ảnh: Thanh Tùng, NVCC
Video: Hoài Phương - Bảo Quyên - Khánh Linh