Người giữ hạt

Ở Tân Châu, An Giang, có một lão nông chân đất dành gần cả cuộc đời để làm một việc lặng thầm: tìm ra những giống lúa tốt hơn cho đồng ruộng quê mình. Ông là Hoa Sĩ Hiền, người được nhiều người gọi bằng cái tên thân tình: nhà khoa học chân đất.
Học hết lớp 6, từng mưu sinh bằng nghề sửa đồng hồ, ông đến với công việc lai tạo giống lúa từ những trăn trở rất thật của người làm ruộng. Hơn hai mươi năm miệt mài nghiên cứu, trên khoảng đất khoảng 4.000 mét vuông bên căn nhà nhỏ, ông đã lai tạo và phục tráng hàng chục giống lúa, trong đó có những giống mang khả năng chống chịu sâu bệnh, hạn, phèn và mặn.
Điều đặc biệt ở ông Hiền là cách đọc vị đất đai. Khi chưa có đủ thiết bị đo đạc, ông dùng chính vị giác của mình để nếm đất, nhận biết độ mặn, độ phèn. Qua 5–6 năm tích lũy kinh nghiệm, khả năng đánh giá của ông có lúc gần sát với kết quả từ thiết bị chuyên dụng. Với người khác, đất chỉ là đất; với ông, mỗi vị chua, vị chát đều có thể hé lộ những điều đang diễn ra bên dưới mặt ruộng. Đó là thứ tri thức được đánh đổi bằng năm tháng lăn lộn, thử nghiệm và cả sự nhẫn nại của một người nông dân nặng lòng với cây lúa.
Trăn trở trước cảnh nhiều cánh đồng mất mùa vì nhiễm mặn, ông miệt mài tìm kiếm, chọn lọc và lai tạo những giống lúa có khả năng thích nghi tốt hơn. Giống TC7 là một dấu ấn đáng chú ý, với khả năng chịu mặn được báo chí ghi nhận ở mức 5–7 phần nghìn. Từ mảnh ruộng thử nghiệm ở Tân Châu, những hạt giống của ông đã tìm đến nhiều vùng sản xuất khác nhau.
Ở Hòn Đất, rồi những cánh đồng tại Sóc Trăng, hình ảnh các hộ nông dân sử dụng giống lúa của ông kể tiếp câu chuyện bằng chính kết quả trên ruộng đồng. Đằng sau mỗi mùa lúa là hy vọng về một vụ mùa ổn định hơn, về sinh kế được giữ gìn trước những đổi thay khắc nghiệt của thời tiết và nguồn nước. Với Đồng bằng sông Cửu Long, nơi xâm nhập mặn ngày càng đặt ra nhiều thách thức, những giống lúa thích nghi tốt có thể mở thêm cơ hội cho người nông dân.
Nhưng điều làm nên giá trị của người giữ hạt không chỉ là khả năng tạo ra giống mới. Trước những lời mời hợp tác và đề nghị mua giống, ông vẫn ưu tiên chia sẻ thành quả với bà con. Với ông, hạt giống quý nhất khi được gieo xuống đồng, đem lại cơ hội cho người cần nó. Nhiều giống lúa do ông nghiên cứu cũng được lưu giữ tại Viện Nghiên cứu phát triển Đồng bằng sông Cửu Long, thuộc Trường Đại học Cần Thơ, phục vụ bảo tồn và nghiên cứu.
Mảnh ruộng nhỏ của ông còn trở thành lớp học đặc biệt, nơi sinh viên từ các trường đại học đến thực tập, tham quan và học hỏi kinh nghiệm chọn tạo giống ngay trên đồng ruộng. Người nông dân ít chữ truyền lại tri thức bằng những gì mình đã làm, đã thử nghiệm và đúc kết qua từng mùa lúa.
Hạt giống có thể nằm gọn trong lòng bàn tay, nhưng phía sau nó là bao năm tháng tìm tòi và hy vọng của nhiều người. Ông Hiền giữ hạt không phải để cất riêng cho mình, mà để những mầm sống ấy tiếp tục được gieo xuống.
Giữ một hạt giống là giữ một mùa sau. Và với ông Hoa Sĩ Hiền, đó còn là giữ hy vọng cho những người nông dân gắn đời mình với đất.

Bài dự thi khác