Đề xuất mở rộng nhà cho thuê, ưu tiên người khó khăn

Dự thảo Luật Nhà ở sửa đổi đề xuất phát triển nhà cho thuê bằng vốn Nhà nước, đồng thời bổ sung chính sách ưu tiên tiếp cận nhà ở xã hội cho một số nhóm khó khăn.

Dự án Luật Nhà ở sửa đổi được Chính phủ trình Quốc hội ngày 22/10, tại kỳ họp thứ 2 khóa 16, với điểm mới là phát triển nhà cho thuê, tạo thêm lựa chọn cho người dân chưa đủ khả năng mua nhà.

So với Luật Nhà ở năm 2023, dự thảo bổ sung chương riêng về phát triển nhà cho thuê, quy định diện được thuê, nguồn vốn đầu tư, quỹ đất, chính sách ưu đãi và cơ chế quản lý. Bên cạnh nhà ở xã hội để bán, cho thuê mua hoặc cho thuê, Nhà nước dự kiến đầu tư tạo lập thêm quỹ nhà cho thuê phục vụ người có nhu cầu.

Người khó khăn về nhà ở được ưu tiên thuê nhà

Theo Điều 31 dự thảo, công dân Việt Nam có khó khăn về nhà ở hoặc có nhu cầu thuê nhà ở thuộc diện được thuê nhà đầu tư bằng vốn Nhà nước. Trường hợp số người đăng ký vượt quá nguồn cung, việc xét thuê sẽ căn cứ thứ tự ưu tiên.

Nhóm được ưu tiên đầu tiên là người có công với cách mạng và thân nhân liệt sĩ. Tiếp đến là người khuyết tật, người cao tuổi, học sinh, sinh viên, hộ nghèo, cận nghèo và hộ gia đình có nhà ở bị thu hồi, phá dỡ nhưng chưa được bố trí tái định cư.

Chuyên gia, nhà khoa học thuộc diện hưởng chính sách ưu đãi về nhà ở theo pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo cũng nằm trong danh sách ưu tiên.

Dự thảo bổ sung nhóm người có từ hai con đẻ trở lên, trong đó có con sinh kể từ ngày 1/7/2026. UBND cấp tỉnh có thể quy định thêm diện ưu tiên phù hợp với thực tế địa phương, nhưng không được làm thay đổi thứ tự ưu tiên của các nhóm đã được xác định trong luật.

Để tạo nguồn cung, dự thảo quy định Nhà nước đầu tư xây dựng, tạo lập nhà cho thuê thông qua Quỹ nhà ở. Nguồn vốn hình thành quỹ gồm ngân sách nhà nước, tiền bán nhà thuộc tài sản công, một số khoản thu liên quan đến phát triển nhà ở xã hội và đấu giá quyền sử dụng đất, cùng các khoản đóng góp, hỗ trợ tự nguyện và nguồn huy động hợp pháp khác.

Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam cũng được xác định là cơ quan chủ quản các dự án nhà cho thuê sử dụng nguồn tài chính công đoàn, phục vụ đoàn viên và người lao động thuộc diện được hưởng chính sách nhà ở xã hội.

Về quỹ đất, dự thảo định hướng phát triển nhà cho thuê tại các phường thuộc đô thị loại đặc biệt, loại I và II, khu vực gần khu công nghiệp, khu chế xuất, trường đại học, cao đẳng và những nơi định hướng phát triển giao thông công cộng. Việc bố trí nhà cho thuê tại các khu vực này nhằm tăng khả năng tiếp cận chỗ ở gần nơi làm việc, học tập, giảm phụ thuộc vào nguồn cung nhà ở thương mại.

Thêm nhóm được ưu tiên mua, thuê mua nhà ở xã hội

Bên cạnh chính sách nhà cho thuê bằng vốn Nhà nước, dự thảo tiếp tục duy trì các nhóm được hưởng chính sách nhà ở xã hội, gồm người có công, hộ nghèo, cận nghèo, người thu nhập thấp, công nhân, người lao động, lực lượng vũ trang, cán bộ, công chức, viên chức và một số đối tượng khó khăn về nhà ở khác.

Người đăng ký mua, thuê mua nhà ở xã hội phải thuộc nhóm được hưởng chính sách và đáp ứng các điều kiện tương ứng về nhà ở, thu nhập theo quy định. Riêng hộ nghèo, cận nghèo phải đáp ứng tiêu chí xác định hộ nghèo, cận nghèo.

Dự thảo cũng tính đến trường hợp người dân đã có nhà nhưng ở xa nơi làm việc. Theo đó, điều kiện về nhà ở để được mua, thuê mua nhà ở xã hội có thể được xem xét đối với người sở hữu nhà ở cách xa địa điểm làm việc. UBND cấp tỉnh sẽ quy định cụ thể căn cứ tình hình thực tế địa phương.

Khi các đối tượng có cùng tiêu chuẩn và điều kiện, dự thảo ưu tiên người có công với cách mạng, thân nhân liệt sĩ, người khuyết tật, người có từ hai con đẻ trở lên với ít nhất một con sinh kể từ ngày 1/7/2026, cùng nữ giới độc thân đang nuôi con nhỏ và có khó khăn về nhà ở.

Đối với hộ gia đình, cá nhân bị Nhà nước thu hồi đất, nhà ở để phục vụ quốc phòng, an ninh hoặc phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng nhưng chưa được bồi thường bằng nhà ở, đất ở - thì được mua, thuê mua nhà ở xã hội mà không phải bốc thăm.

So với Luật Nhà ở năm 2023, dự thảo bổ sung nhóm có từ hai con đẻ trở lên gắn với thời điểm sinh con vào diện ưu tiên, đồng thời quy định cụ thể hơn trường hợp được mua, thuê mua nhà ở xã hội không qua bốc thăm.

Cơ quan, doanh nghiệp có thể thuê nhà cho người lao động

Một hướng hỗ trợ khác trong dự thảo là tạo điều kiện để cơ quan, doanh nghiệp thuê nhà ở xã hội, bố trí chỗ ở cho người lao động và người hưởng lương từ ngân sách.

Theo đó, doanh nghiệp và đơn vị sự nghiệp công lập được hạch toán tiền thuê nhà vào chi phí theo quy định, nhưng không được sử dụng ngân sách nhà nước để thanh toán khoản thuê này.

Đối với cơ quan nhà nước và các tổ chức thuộc diện được quy định, kinh phí thuê nhà ở xã hội cho người hưởng lương từ ngân sách có thể được bố trí từ ngân sách nếu đã có dự toán được cấp có thẩm quyền phê duyệt.

Cơ chế này tạo thêm lựa chọn cho người lao động, thay vì phải tự tìm mua, thuê mua hoặc thuê nhà, họ có thể được đơn vị sử dụng lao động bố trí chỗ ở thông qua hợp đồng thuê nhà ở xã hội.

Đối với nhà lưu trú công nhân, dự thảo cơ bản kế thừa chính sách hiện hành, gồm phát triển nhà lưu trú trong khu công nghiệp, bố trí quỹ đất gắn với hạ tầng, tiện ích và duy trì các ưu đãi đầu tư, thuế.

Theo định hướng sửa luật, chính sách nhà ở sẽ được mở rộng theo nhiều hình thức, từ mua, thuê mua nhà ở xã hội đến thuê nhà bằng nguồn vốn Nhà nước hoặc thuê nhà thông qua cơ quan, doanh nghiệp. Việc hỗ trợ phải bảo đảm đúng đối tượng, đủ điều kiện, công khai, minh bạch và có cơ chế kiểm tra, giám sát.

Sơn Hà