Đại biểu: Game, phim, nhạc phải là mũi nhọn công nghiệp văn hóa

Đại biểu Lê Hoàng Anh đề xuất tập trung nguồn lực phát triển game, điện ảnh và âm nhạc thành ba mũi nhọn công nghiệp văn hóa, thay vì đầu tư dàn trải vào 10 nhóm ngành.

Thảo luận về dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa sáng 10/11, đại biểu Lê Hoàng Anh, đại biểu chuyên trách Ủy ban Kinh tế và Tài chính, cho rằng Việt Nam đã có những lĩnh vực văn hóa phát triển mạnh nhưng chưa hình thành được các ngành công nghiệp chuyên sâu, có khả năng khai thác hiệu quả giá trị sáng tạo.

Dẫn số liệu năm 2025, ông cho biết game Việt đạt 4,9 tỷ lượt tải, đứng thứ hai thế giới; doanh thu phòng vé gần 5.600 tỷ đồng, trong đó phim Việt dẫn đầu thị trường. Âm nhạc trong nước cũng ghi nhận nhiều chương trình biểu diễn thu hút lượng khán giả đủ lấp đầy các sân vận động.

Tuy nhiên, những kết quả này chưa chuyển hóa tương xứng thành giá trị kinh tế. Khoảng 95% lượt tải game Việt đến từ thị trường nước ngoài, trong khi hoạt động cấp tín dụng dựa trên tài sản trí tuệ gần như chưa phát triển. Vi phạm bản quyền trực tuyến cũng ảnh hưởng đến khả năng khai thác thương mại.

"Chúng ta có người sáng tạo, có khán giả nhưng thiếu cái lõi để biến sáng tạo thành tài sản, đó là bản quyền, tài chính cho sản phẩm trí tuệ và các kênh phân phối", đại biểu nói.

Theo ông, cơ chế bảo vệ bản quyền chưa theo kịp tốc độ vi phạm trên môi trường số. Một tên miền vi phạm có thể mất vài ngày để xử lý, nhưng trang web lậu chỉ cần vài phút để thay đổi địa chỉ và tiếp tục hoạt động.

Trong khi đó, dự thảo luật được thiết kế cho cả 10 nhóm ngành công nghiệp văn hóa nhưng chưa có cơ chế lựa chọn những lĩnh vực cần ưu tiên đầu tư. Đại biểu nhận xét dự thảo còn "rộng ở diện, dày ở thủ tục và mỏng ở phần cốt lõi", có nguy cơ khiến chính sách và nguồn lực bị phân tán.

Từ thực tế này, ông đề xuất trước mắt tập trung phát triển ba mũi nhọn gồm trò chơi điện tử và nội dung số; điện ảnh, phim truyền hình; âm nhạc, biểu diễn và công nghiệp sự kiện. "Ba mũi nhọn này sẽ là đầu tàu kéo cả đoàn tàu", ông nói, đồng thời chỉ ra lợi thế của Việt Nam về đội ngũ phát triển game, thị trường hơn 100 triệu dân, điện ảnh nội địa đang phát triển và kho tàng di sản văn hóa của 54 dân tộc.

Theo đại biểu, điều quan trọng là kết nối các lợi thế thành chuỗi giá trị, trong đó công nghệ Việt kể những câu chuyện Việt, tạo ra sản phẩm Việt và đưa giá trị văn hóa Việt ra thế giới.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, ông đề nghị bổ sung cơ chế bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số, cho phép xử lý nhanh các tên miền mới của trang web tái phạm, đồng thời ngăn chặn nguồn thu quảng cáo và thanh toán đối với các trang vi phạm bản quyền.

Chính sách hỗ trợ cũng cần chuyển trọng tâm từ đầu tư hạ tầng cụm, khu công nghiệp văn hóa sang tài chính cho các sản phẩm trí tuệ, với cơ chế hỗ trợ dựa trên chi tiêu thực tế và thanh toán.

Đặc biệt, đại biểu đề nghị bổ sung vào Điều 5 cơ chế xác định các ngành công nghiệp văn hóa trọng điểm theo từng giai đoạn. Theo đó, luật quy định tiêu chí, Chính phủ lựa chọn tối đa 3-4 lĩnh vực ưu tiên trong mỗi chu kỳ 5 năm và đánh giá kết quả để điều chỉnh. Cách làm này nhằm tập trung nguồn lực cho những lĩnh vực có lợi thế cạnh tranh, thay vì phân bổ đồng đều.

Cùng quan tâm đến việc lựa chọn trọng tâm phát triển, đại biểu Trịnh Xuân An, đại biểu chuyên trách Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại, cho rằng mục tiêu đưa công nghiệp văn hóa đóng góp 7% GDP vào năm 2030 đặt ra yêu cầu lớn. Vì vậy, dự luật phải xác định rõ những lĩnh vực, chính sách cần ưu tiên để tạo động lực tăng trưởng.

Từ góc độ pháp lý, ông đề nghị làm rõ khái niệm công nghiệp văn hóa, tránh cách hiểu sản phẩm thuộc lĩnh vực này phải đồng thời có các yếu tố văn hóa, sáng tạo, công nghệ và quyền sở hữu trí tuệ.

Theo đại biểu, một sản phẩm thủ công vẫn có thể tạo ra giá trị kinh tế từ tay nghề, thiết kế và bản sắc văn hóa dù chưa ứng dụng công nghệ hiện đại hoặc chưa đăng ký quyền sở hữu trí tuệ. Do đó, các cơ quan cần xác định công nghiệp văn hóa là tập hợp các ngành, lĩnh vực kinh tế lấy giá trị văn hóa và sức sáng tạo làm nguồn lực chủ yếu để tạo ra, sản xuất, phân phối và khai thác sản phẩm, dịch vụ. Tiêu chí xác định ngành cần được phân biệt với tiêu chí công nhận sản phẩm và điều kiện hưởng chính sách hỗ trợ.

Đại biểu Trịnh Xuân An cũng cảnh báo nguy cơ chồng chéo khi nhiều lĩnh vực trong dự thảo đã được điều chỉnh bởi các luật chuyên ngành như điện ảnh, quảng cáo, đầu tư. Bên cạnh đó, Quốc hội đã ban hành các nghị quyết và chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa, trong đó có những chính sách liên quan đến công nghiệp văn hóa.

"Nếu không làm rõ phạm vi và không xác định được tính đặc thù, dự luật có thể chồng lấn với rất nhiều quy định, kể cả về cơ chế tài chính và đầu tư", ông nói, đề nghị làm rõ phạm vi điều chỉnh, nguyên tắc áp dụng pháp luật và các cơ chế đặc thù, bảo đảm luật tạo ra công cụ phát triển mới thay vì lặp lại các chính sách đã có.

Quốc hội dự kiến xem xét, thông qua dự án Luật Phát triển công nghiệp văn hóa theo quy trình hai kỳ họp.

Sơn Hà