Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ: Từng đồng ngân sách phải được sử dụng hiệu quả

Đại biểu Ma Thị Thúy (Tuyên Quang) cho rằng trí tuệ nhân tạo (AI) mở ra nhiều cơ hội phát triển kinh tế và nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia, nhưng cũng đặt ra thách thức về bảo mật dữ liệu, quyền riêng tư, độ tin cậy của thông tin và trách nhiệm pháp lý. Bà đề nghị Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân làm rõ giải pháp quản lý AI để vừa thúc đẩy đổi mới sáng tạo, vừa kiểm soát rủi ro.

Trả lời, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết Việt Nam đã ban hành Luật Trí tuệ nhân tạo, trong đó chú trọng bảo đảm an toàn dữ liệu và quản lý rủi ro. Chẳng hạn, cán bộ, công chức, viên chức không được đưa dữ liệu mật lên các nền tảng AI để khai thác. Những dữ liệu có yêu cầu bảo mật cao phải được kiểm soát chặt chẽ, trong khi một số loại dữ liệu phục vụ nghiên cứu, không vì mục đích thương mại, có thể được sử dụng khi đáp ứng các điều kiện nhất định.

Theo Bộ trưởng, bài toán khó nhất là cân bằng giữa bảo vệ dữ liệu và tận dụng cơ hội phát triển AI. Ông lấy ví dụ một tờ báo điện tử, nếu cho phép AI tiếp cận nội dung, lượng truy cập có thể tăng nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ mất quyền kiểm soát dữ liệu. Ngược lại, việc hạn chế AI tiếp cận có thể ảnh hưởng đến lượng truy cập. Vì vậy, doanh nghiệp phải cân nhắc giữa lợi ích khai thác công nghệ với yêu cầu bảo vệ dữ liệu và quyền lợi của mình.

Về phía cơ quan quản lý, Bộ Khoa học và Công nghệ đã xây dựng khung đạo đức AI, phân loại mức độ rủi ro và đưa ra khuyến nghị để doanh nghiệp, nhà phát triển ứng dụng công nghệ an toàn, có trách nhiệm, đồng thời tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo.

Đại biểu Hoàng Minh Hiếu nêu vấn đề ngân sách nhà nước năm 2026 bố trí 95.000 tỷ đồng cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, nhưng đến hết tháng 10 mới giải ngân 42,2%. Nếu tính trên tổng nguồn vốn hơn 104.000 tỷ đồng, số thực chi mới đạt khoảng 1/5. Ngoài ra, hơn 18.000 tỷ đồng chưa được phân bổ chi tiết và hơn 8.000 tỷ đồng được đề nghị hoàn trả hoặc hủy dự toán.

Đại biểu đề nghị Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân làm rõ nguyên nhân giải ngân chậm và cơ sở đề xuất tăng ngân sách lên 120.000 tỷ đồng năm 2027.

Trả lời, Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết việc phân bổ kinh phí bắt đầu từ khâu lập dự toán của các bộ, ngành, địa phương. Bộ Khoa học và Công nghệ có trách nhiệm tổng hợp, thẩm định, sau đó chuyển Bộ Tài chính để phân bổ kinh phí.

Theo ông, trách nhiệm thuộc cả ba bên. Các bộ, ngành, địa phương phải lập dự toán đầy đủ, xác định rõ sản phẩm đầu ra; Bộ Khoa học và Công nghệ chịu trách nhiệm tổng hợp, thẩm định; Bộ Tài chính thực hiện phân bổ kinh phí.

Để khắc phục, Bộ sẽ làm việc với các địa phương nhằm nâng cao chất lượng lập dự toán, đồng thời phát triển hệ thống lập dự toán trực tuyến và hỗ trợ thẩm định để rút ngắn thời gian phân bổ kinh phí.

"Áp lực giải ngân là có, áp lực doanh nghiệp khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo cần kinh phí là có. Nhưng áp lực hơn nữa là từng đồng ngân sách phải được sử dụng hiệu quả", Bộ trưởng nhấn mạnh.

Đại biểu Nguyễn Minh Tuấn (Đoàn Phú Thọ) cho biết Việt Nam đã làm chủ được công nghệ lõi liên quan đến UAV, robot. Ông đề nghị Bộ trưởng giải thích công nghệ lõi gồm những gì và Việt Nam đã làm chủ các loại vật liệu, công nghệ nào.

Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho rằng một sản phẩm công nghệ chiến lược thường trải qua nhiều công đoạn, trong đó Việt Nam đã làm chủ được một số khâu nhưng vẫn phụ thuộc vào nước ngoài ở những bước khác.

Ông lấy ví dụ về chip 5G. Việt Nam hiện có thể thực hiện khâu thiết kế, song để chế tạo thành con chip hoàn chỉnh vẫn phải đưa ra nước ngoài. Quá trình tạo ra một sản phẩm công nghệ chiến lược gồm nhiều công đoạn, liên quan đến vật liệu và nhiều yếu tố khác, vì vậy cần xác định cụ thể những khâu nào đã làm chủ và những khâu nào còn phụ thuộc.

Bộ trưởng cho biết Bộ Khoa học và Công nghệ đang tiếp cận việc phát triển công nghệ chiến lược theo hai nhóm.

Với những công nghệ có thể ứng dụng ngay, Việt Nam sẽ đẩy mạnh tiếp nhận, chuyển giao để sớm đưa vào sản xuất trong nước. Chẳng hạn với công nghệ vaccine, việc chuyển giao công nghệ từ nước ngoài có thể giúp doanh nghiệp trong nước sản xuất và đóng góp trực tiếp cho phát triển kinh tế.

Trong khi đó, một số lĩnh vực đòi hỏi chiến lược dài hạn. Đơn cử như thiết bị bay không người lái (UAV) - đây là sản phẩm tích hợp nhiều công nghệ, từ chip bán dẫn phục vụ điều khiển và thu phát tín hiệu đến cơ khí, khoa học vật liệu và công nghệ vật liệu. "Với những bài toán công nghệ dài hạn, chúng ta phải chia thành từng nhóm vấn đề và đặt hàng nhiệm vụ để giải quyết từng nhóm, chứ không thể cùng lúc làm chủ tất cả công nghệ", Bộ trưởng nói.

Theo ông, đây là định hướng Bộ Khoa học và Công nghệ sẽ triển khai trong thời gian tới nhằm từng bước nâng cao năng lực làm chủ các công nghệ chiến lược.

Đại biểu Nguyễn Quang Huy (Hưng Yên) cho biết nền tảng tích hợp, chia sẻ dữ liệu quốc gia đã ghi nhận gần 5 tỷ giao dịch, nhưng vẫn còn 34/104 cơ sở dữ liệu chưa được đồng bộ về Trung tâm Dữ liệu quốc gia. Trong 8 cơ sở dữ liệu trọng yếu đã kết nối, 7 cơ sở dữ liệu vẫn đồng bộ ngoại tuyến. Vì vậy, người dân vẫn phải cung cấp lại những thông tin cơ quan nhà nước đã có.

Đại biểu đề nghị Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân làm rõ trách nhiệm trong việc bảo đảm các hệ thống thực sự liên thông, dữ liệu được chia sẻ và tái sử dụng, giảm phiền hà cho người dân.

Bộ trưởng Vũ Hải Quân cho biết dữ liệu hiện được lưu trữ tại nhiều cơ quan, đơn vị trong thời gian dài nên việc tập hợp, đồng bộ và xây dựng cơ sở dữ liệu mới cần thời gian. Việc xác định chi phí số hóa cũng phức tạp do mỗi loại tài liệu có yêu cầu xử lý khác nhau, trong khi nhân lực còn hạn chế.

Theo Bộ trưởng, tình trạng người dân phải đi lại nhiều lần để giải quyết thủ tục hành chính, cán bộ cấp xã phải sử dụng nhiều phần mềm xuất phát từ năm nguyên nhân: các hệ thống chưa kết nối, đồng bộ; quy trình và biểu mẫu chưa thống nhất; dữ liệu chưa đầy đủ; thiết bị, đường truyền và hỗ trợ kỹ thuật chưa đáp ứng yêu cầu; kỹ năng số của một bộ phận người dân và cán bộ cơ sở còn hạn chế.

Để khắc phục, Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số, đồng thời khảo sát thực tế tại một số xã để xác định những vướng mắc cụ thể trong công việc hằng ngày của cán bộ.

"Từ những bài toán này, chúng tôi đang hình thành các lời giải, hướng dẫn trực tiếp cho cán bộ ở từng địa bàn, sau đó tổng quát hóa để có thể nhân rộng", ông Quân nói.

Bộ sẽ tiếp tục khảo sát quy trình xử lý công việc, chế độ báo cáo tại cấp xã để xây dựng hướng dẫn, tài liệu đào tạo và cập nhật kiến thức, giúp cán bộ cơ sở nâng cao kỹ năng số, từng bước khắc phục tình trạng phần mềm thiếu đồng bộ, giảm việc người dân phải khai báo lại thông tin.

49 đại biểu đăng ký chất vấn Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ.