Kinh tế thế giới qua một năm 'sống trong sợ hãi'

Khi cuộc khủng hoảng tín dụng lan đi, nhiều người đã hy vọng, kinh tế thế giới chỉ đang trải qua một thời kỳ gián đoạn trong cả quá trình tăng trưởng của Mỹ và kinh tế thế giới.

Song những người kỳ vọng như vậy đã phải thất vọng. Việc 2 đại gia cho vay thế chấp hàng đầu thế giới là Fannie Mae và Freddie Mac suýt phá sản mới đây, thị trường chứng khoán thế giới chao đảo và giá dầu leo thang đã cho thấy, việc kinh tế thế giới trở lại ổn định còn là tương lai xa. Thậm chí, giai đoạn khó khăn mới chỉ đang bắt đầu.

Việc kinh tế thế giới sẽ đi về đâu phụ thuộc 2 yếu tố: thị trường tài chính thế giới và giá dầu thô diễn biến ra sao.  

Cổ phiếu ngành ngân hàng sụt giảm là dấu hiệu đầu tiên cho thấy khủng hoảng tài chính đang diễn ra ở nhiều nước. Tại Mỹ, "tâm bão" của khủng hoảng tín dụng, nhiều cổ phiếu ngân hàng đã mất đi một nửa giá trị thị trường so với cách đây một năm.

Giá dầu tăng vọt, ngân hàng chao đảo, đôla mất giá - những khó khăn đối với kinh tế thế giới vẫn chưa có điểm dừng. Ảnh minh họa: Financial Times

Các nhà đầu tư không phải là đối tượng duy nhất lo lắng về "sức khỏe" của các ngân hàng. Chính các nhà băng cũng rất quan ngại. Lãi suất liên ngân hàng của đồng đôla, euro và bảng Anh hiện tăng nhanh hơn trong tháng 3 vừa qua, và có khả năng lãi suất cơ bản trong 3-6 tháng tới sẽ biến động.

Đây không chỉ là biểu hiện của khủng hoảng thanh khoản tại các nhà băng. Các ngân hàng còn đang lo lắng về khả năng thanh toán của khách hàng. Trước đây, chất lượng tín dụng trong lĩnh vực bất động sản vốn dĩ đã không tốt, và có nguy cơ trở thành nợ xấu.  

Thị trường chứng khoán mới đây cũng có phản ứng mạnh với việc 2 đại gia cho vay thế chấp là Fannie Mae và Freddie Mac, vốn cung cấp đến 70% các khoản cho vay thế chấp tại Mỹ, suýt phá sản. Trước tình hình này, chính phủ Mỹ phải đứng ra hỗ trợ Fannie Mae và Freddie Mac.

Trong khi đó, hiện giá dầu thô đã ở gần ngưỡng 150 USD mỗi thùng. Trong vòng một năm qua, giá "vàng đen" đã tăng gấp đôi. Nếu tính cả tốc độ trượt giá của đồng đôla, giá dầu hiện nay cao hơn 25% so với năm 1979, thời kỳ thế giới trải qua cú sốc giá dầu thứ hai.

Việc giá dầu và một số mặt hàng khác tăng vọt được coi như một câu đố chưa có lời giải, vì thực tế kinh tế đang tăng trưởng chậm lại. Dự báo, kinh tế thế giới năm nay sẽ tăng trưởng khoảng 2,9%, giảm so với mức 3,8% của năm ngoái. Thông thường, khi kinh tế chậm lại thì giá nhiên liệu sẽ sụt giảm, vì cầu với mặt hàng này không còn lớn.  

Lý giải được nhiều người đưa ra nhất cho việc giá dầu tăng mạnh từ đầu năm đến nay là đầu cơ. Song trên thực tế, đầu cơ từ trước đến nay vẫn tồn tại trên thị trường quốc tế, nên không thể là nguyên nhân duy nhất khiến giá dầu tăng mạnh. Mặt khác, đầu cơ chỉ phổ biến trong các giao dịch tương lai. Nhưng với các mặt hàng không áp dụng hình thức giao dịch này như quặng sắt, giá cũng tăng nhanh trong nửa năm vừa qua.

Nhiều người cũng cho rằng, đồng đôla suy yếu khiến dầu trở nên đắt hơn. Song lý do này cũng không giải thích được tại sao giá dầu trong các giao dịch bằng euro cũng tăng rất nhanh.

Theo chuyên gia Daniel Gros thuộc Trung tâm nghiên cứu chính sách châu Âu, tình trạng đầu cơ luôn tồn tại trong việc nhà sản xuất quyết định có làm ra hàng hóa hay không. Bản thân các nhà sản xuất cũng là những người đầu cơ, có điều họ đầu cơ trên chính giá trị tương lai của các nguồn lực mà họ đang có.  

Khách hàng của ngân hàng Northern Rock (Anh) kéo đến rút tiền gửi tại nhà băng do lo ngại rủi ro. Đây là một trong những sự kiện báo hiệu khủng hoảng tín dụng lan ra toàn cầu. Ảnh: elperiodico mediterraneo.

Các nhà sản xuất dầu sẽ không mặn mà với việc khai thác nếu họ thấy rằng giá dầu sẽ còn tăng nhanh hơn so với lợi nhuận từ việc sản suất các tài sản khác. Điều quyết định giá dầu hiện nay chính là kỳ vọng về giá trong tương lai.

Yếu tố tác động đến giá dầu hiện nay là viễn cảnh các nền kinh tế mới nổi, đặc biệt là Trung Quốc, sẽ tiêu thụ rất nhiều dầu, và chưa có nguồn năng lượng nào có thể thay thế. Dự báo trong năm nay nhu cầu dầu của Trung Quốc sẽ tăng 10% và năm 2009 là 9%.  

Kinh tế thế giới đang đối mặt hàng loạt thách thức, như khủng hoảng tài chính và giá nhà đất sụt giảm tại Mỹ cũng như nhiều nước phát triển khác, giá hàng hóa tăng vọt, áp lực lạm phát gia tăng, đặc biệt tại các nền kinh tế mới nổi. Kinh tế thế giới sẽ chậm lại trong một thời gian nhất định.

Đến nay các chuyên gia cũng chưa thể nói chắc kinh tế thế giới tới đây sẽ diễn biến theo chiều hướng nào. Song chắc chắn guồng máy kinh tế chưa thể quay trở lại ngay với tốc độ tăng trưởng nhanh như thời gian trước. 

Mặt khác, có thể những rủi ro sẽ kết hợp lại với nhau tại nên những nguy cơ lớn hơn. Trong trường hợp Iran, quốc gia có trữ lượng dầu mỏ lớn thứ tư và khí đốt thứ hai thế giới, bị tấn công, giá dầu thô có thể vọt lên 200 USD mỗi thùng. Còn nếu Mỹ tăng trưởng chậm lại, khiến người dân nước này tiếp tục cắt giảm tiêu dùng, nền kinh tế lớn nhất thế giới sẽ rơi vào suy thoái sâu. Thâm hụt tài chính của Mỹ khi đó sẽ tăng mạnh, khiến lãi suất dài hạn tăng vọt.  

Các chuyên gia cho rằng, hiện có một tin tốt và một tin xấu về kinh tế thế giới. Tin tốt là đến nay nền kinh tế vẫn chống đỡ tốt một cách đáng ngạc nhiên trước các rủi ro đang xảy ra trên thị trường. Tin xấu là những rủi ro này đang đe dọa kéo cả thế giới đi xuống. Có thể sẽ cần thêm chút ít may mắn để kinh tế toàn cầu vượt qua giai đoạn này.  

Thu Nga (theo Financial Times)