Đó là dự thảo nghị quyết về tổ chức và hoạt động của HĐND, UBND tại những địa phương thí điểm không tổ chức HĐND quận, huyện, phường do Chính phủ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội sáng nay.
Theo Bộ trưởng Nội vụ Trần Văn Tuấn, tại những quận, huyện, phường nơi không tổ chức HĐND thì trách nhiệm của chủ tịch UBND được đề cao hơn. "Nhưng sẽ không có chuyện ông chủ tịch trở thành quan huyện quyền lực cao ngất như thời phong kiến, mà chủ tịch vẫn phải làm việc theo cơ chế tập thể", ông Tuấn nói.
Lý giải việc lựa chọn 10 tỉnh thành thí điểm (gồm Lào Cai, Vĩnh Phúc, Hải Phòng, Nam Định, Quảng Trị, Đà Nẵng, Phú Yên, TP HCM, Bà Rịa - Vũng Tàu, Kiên Giang), ông Tuấn nói: "Các tỉnh đại diện cho ba miền và mỗi tỉnh lại đại diện cho điều kiện kinh tế xã hội vùng miền, như Lào Cai vừa là tỉnh miền núi phía bắc, vừa là tỉnh giáp biên giới, Đà Nẵng là đô thị miền Trung...".
Cũng theo ông Bộ trưởng Nội vụ, sở dĩ phải lựa chọn toàn bộ 69 huyện, 32 quận và 483 phường của các tỉnh trên để thí điểm, chứ không chọn một nửa là nhằm tránh tình trạng một tỉnh áp dụng hai mô hình tổ chức chính quyền sẽ gây khó khăn trong điều hành.
Thảo luận về dự thảo nghị quyết, Ủy ban Thường vụ Quốc hội tán thành việc tại các địa phương thí điểm không tổ chức HĐND thì UBND được thành lập theo cơ chế bổ nhiệm. Theo luật hiện hành, chủ tịch, các phó chủ tịch và ủy viên UBND do HĐND cùng cấp bầu và được UBND cấp trên trực tiếp phê chuẩn.
Điều gây tranh cãi nhất là khi bỏ HĐND thì UBND quận, huyện, phường có được đảm nhiệm một số nhiệm vụ trước đây là của HĐND, như việc quyết định thu chi ngân sách giống như một cấp ngân sách, việc đại diện chủ sở hữu đất đai, xét duyệt quy hoạch, kế hoạch cấp, sử dụng đất hoặc thực hiện giao cho thuê đất...
Không đồng tình với dự thảo khi coi UBND là "một cấp" ngân sách vì trái với Luật ngân sách, Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính Ngân sách Phùng Quốc Hiển cho rằng đó chỉ là đơn vị dự toán. Tuy nhiên, ông lại băn khoăn: "Nếu coi UBND là đơn vị dự toán, không có quyền quyết định thu chi thì sẽ bị bó tay, không còn đủ sức để phát triển kinh tế - xã hội".
Chủ tịch Hội đồng dân tộc Ksor Phước cũng cho rằng không nên bê nguyên xi nhiệm vụ của nơi có HĐND cho nơi thí điểm bỏ. "UBND quận, huyện không thể đại diện quyền chủ sở hữu đất đai, xét duỵêt quy hoạch, kế hoạch cấp, sử dụng đất hoặc giao thực hiện cho thuê đất vì đó không phải là cơ quan do dân bầu", ông Phước nói.
Với quan điểm thí điểm phải tạo cho UBND quận, huyện, phường hoạt động hiệu quả hơn, phục vụ nhân dân một cách tốt nhất, Trưởng ban Công tác đại biểu Phạm Minh Tuyên cho rằng có thể chấp nhận vận dụng một số điều luật một cách linh hoạt. "Nếu UBND quận, huyện, phường chỉ là đơn vị dự toán, không có quyền quyết định thu chi thì sẽ không thể phát triển kinh tế - xã hội địa phương", ông Tuyên nói.
Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Đức Kiên bày tỏ đồng tình với dự thảo nghị quyết khi một số quyền hạn của HĐND quận, huyện được giao cho UBND cấp tỉnh, một số giao cho UBND cùng cấp. "Nếu dồn hết cho UBND và HĐND cấp trên thì sẽ bó tay cho UBND quận, huyện. Khi thí điểm, một số vấn đề có thể không phù hợp với luật, nhưng khi Quốc hội đã cho thí điểm có nghĩa là cho phép vận dụng một số quy định của pháp luật", ông Kiên nói.
Dự thảo nghị quyết sẽ được hoàn chỉnh và thông qua vào phiên họp Thường vụ sắp tới.
Hồng Khánh