Thứ năm, 1/12/2022, 14:25 (GMT+7)

Bên trong thủy đài 136 năm tuổi ở Sài Gòn

Thủy đài cổ nhất tại TP HCM được người Pháp xây dựng năm 1886, tại Công trường Quốc tế, quận 3, vẫn còn nguyên trạng.

Thủy đài được thiết kế theo hình oval, cao khoảng 25 m, phía trên là hai bồn nước tròn màu đen, mái lợp tôn, trên đỉnh có hai ống khói.

Phần thân thuỷ đài sơn vàng, lớp tường bao quanh có độ dày 1,6-2 m có nhiệm vụ chịu lực. Phần nền móng được xây dựng bởi các tầng đá hoa cương bền chắc. Cửa vào chính cao hơn 2 m, chạm hoa văn.

Điểm nhấn của đài nước là hàng loạt cửa chính, cửa sổ và khoảng 20 lỗ thông gió được chạm khắc hoa văn. Trong đó có 5 lỗ thông gió lắp quạt.

Thủy đài gồm một trệt và hai tầng vẫn giữ nguyên kiến trúc ban đầu. Từ năm 2018, toàn bộ tầng trệt được Sawaco dùng làm phòng truyền thống, trưng bày hơn 200 hiện vật, hình ảnh, tư liệu về ngành cấp nước thành phố qua các thời kỳ. Trước đó tầng trệt để trống hoặc có thời gian được dùng làm việc và lưu trữ hồ sơ.

Hệ thống các ống dẫn nước bằng sắt thép từ bồn xuống tầng trệt được giữ nguyên trạng. Dưới nền được gắn kính chịu lực để khách tiện tham quan kết cấu đường ống bên dưới.

Kết cấu đường ồng dẫn nước, máy bơm, van... ngầm dưới tầng trệt còn nguyên vẹn sau 136 năm. Hiện hệ thống ngầm này được mắc đèn để dễ tham quan.

Cầu thang sắt dẫn lên phía trên đặt trong góc hành lang của tầng trệt.

Tầng thứ hai hiện để trống, bên trong khá tối nhưng không ngột ngạt do có nhiều lỗ thông gió. Tầng này chủ yếu là nơi đặt các đường ống dẫn nước và kết cấu chịu lực cho công trình.

Trên mái của tầng hai là bồn nước lớn bằng thép không gỉ. Khi thủy đài còn hoạt động, vào mùa mưa nước từ các giếng sẽ chảy về giếng trung tâm, mùa khô phải dùng máy để bơm. Từ giếng trung tâm, nước được xử lý rồi bơm lên hồ chứa tạo áp lực đẩy nước tới các hộ dân.

Tầng trên cùng là hai bồn nước hình tròn làm bằng thép không gỉ với sức chứa 1.000-1.500 m3.

Ngay từ buổi đầu được xây dựng, thủy đài đóng vai trò lớn trong việc điều tiết và cung cấp nước cho người Sài Gòn. Công trình từng dừng hoạt động những năm 1930-1940, sau đó dùng làm hệ thống cấp nước dự phòng Sài Gòn thiếu nước. Sau thời gian dài thực hiện “sứ mệnh” của mình, đài nước ngừng hoạt động hoàn toàn từ năm 1965 đến nay.

Ví trí thuỷ đài nhìn từ trên cao, góc phải là Hồ Con Rùa, nơi từng tồn tại đài nước đầu tiên của Sài Gòn.

Năm 2016, thủy đài được công nhận là Di tích kiến trúc cấp thành phố. Đơn vị quản lý thủy đài đang có ý tưởng bảo tồn công trình thành một “bảo tàng” và địa điểm du lịch.

Quỳnh Trần