Thứ hai, 31/7/2006 | 10:02 GMT+7
|
Thứ hai, 31/7/2006 | 10:02 GMT+7

Tương lai khó lường của thủ tướng Malaysia

Mới chỉ cầm quyền chưa được 3 năm, tương lai chính trị của Thủ tướng Malaysia Abdullah Ahmad Badawi bỗng trở lên khó dự đoán trước những lời chỉ trích về khả năng lãnh đạo, chủ nghĩa gia đình trị và lạm dụng quyền lực nhằm vào ông.

Thủ tướng

Thủ tướng Abdullah Ahmad Badawi. Ảnh: Reuters

Sự bất đồng ngày càng tăng giữa Thủ tướng Abdullah và người tiền nhiệm của ông, Mahathir Mohamad, đã ảnh hưởng không tốt tới những kế hoạch cải cách của chính phủ và phủ một đám mây u ám lên chính trường quốc gia Đông Nam Á này. Mâu thuẫn lên tới đỉnh điểm khi một bộ trưởng trong chính phủ đương nhiệm cáo buộc cựu thủ tướng Mahathir âm mưu lật đổ chính phủ và có những lời chỉ trích nhằm phá hoại sự ổn định của đất nước.

Abdullah vươn lên đỉnh cao quyền lực vào năm 2003 nhờ sự hậu thuẫn công khai của Mahathir và lời hứa thay đổi mối liên hệ giữa chính phủ và giới doanh nghiệp - một đặc trưng tiêu biểu trong 22 năm cầm quyền của Mahathir. Gần 3 năm sau, hàng loạt chính sách của Abdullah đã khiến cho hai ông rơi vào tình cảnh "cơm chẳng lành canh chẳng ngọt". Mâu thuẫn này được nhìn nhận như là một phép thử đối với quyền lực của Abdullah.

Quyết định ngừng xây dựng một chiếc cầu đang xây dở từ tỉnh Johor của Malaysia sang Singapore của Abdullah đã khiến người tiền nhiệm đã 80 tuổi của ông tức giận. Khi còn đương nhiệm, Mahathir chính là người ra quyết định xây chiếc cầu khổng lồ này trước khi từ chức 2 tháng (vào cuối năm 2003).

Trước đó, Mahathir từng hứa sẽ kiểm tra việc xây dựng chiếc cầu ngay cả khi ông không còn ngồi trên chiếc ghế quyền lực. Con trai ông là một thành viên Hội đồng quản trị của một trong số những công ty Malaysia tham gia xây dựng cầu.

Abdullah mới đây đã sa thải giám đốc điều hành công ty sản xuất xe hơi thuộc sở hữu nhà nước Proton - một trong những người thân cận nhất của Mahathir - khi ông này công khai chỉ trích quyết định ngừng xây dựng cầu. Dưới thời Mahathir, Proton hầu như được chính phủ "bao bọc" trước sự cạnh tranh của các công ty sản xuất xe hơi nước ngoài. Thuế suất nhập khẩu cao khiến cho xe hơi nước ngoài có giá cao gấp 3 lần so với xe của Proton. Từ khi nắm quyền, Abdullah đã tỏ ý quyết tâm thực hiện chủ trương giảm những rào cản thương mại kiểu như vậy.

Trước khi từ chức, Mahathir công khai chỉ định một số bộ trưởng giàu kinh nghiệm, giống như nhà lãnh đạo Lý Quang Diệu của Singapore từng làm trước khi rời chính trường, để duy trì ảnh hưởng của ông đối với các quyết định quan trọng của chính phủ. Giờ đây, khi những chính sách của Abdullah đã phơi bày những khe hở trong di sản chính trị của mình, Mahathir công khai đáp trả với những lời lẽ cứng rắn đến đáng ngạc nhiên.

Những lời chỉ trích chính phủ của Mahathir tập trung chủ yếu vào chính sách dỡ bỏ dần nhiều chương trình kinh tế mà vị cựu thủ tướng từng dày công nghiên cứu và xây dựng để kích thích tăng trưởng kinh tế. Một số nhà phân tích chính trị nhận định rằng Mahathir tỏ ra không hài lòng với chính sách ngoại giao mang tính hoà giải với Singapore và phương Tây - trong đó có Mỹ. Đây là những nước mà Mahathir thường chỉ trích nhân danh các nước đang phát triển.

Cựu thủ tướng Mahathir Mohammed

Cựu thủ tướng Mahathir Mohammad nổi tiếng với tính cách mạnh mẽ. Ảnh: AFP

Trong một buổi phỏng vấn gần đây với Malaysiakini, một tờ báo điện tử mà chính phủ của ông thường xuyên theo dõi và kiểm tra, Mahathir trút sự giận dữ của ông đối với Abdullah thông qua hàng loạt cáo buộc khá kín đáo. Ông phát biểu rằng thành viên gia đình thủ tướng lẽ ra không được phép tiến hành giao dịch kinh doanh với chính phủ.

Cáo buộc này rõ ràng là một đòn tấn công vào con trai thủ tướng đương nhiệm, Kamaluddin Abdullah, người hiện đứng đầu công ty dầu mỏ và khí đốt Scomi. Kamaluddin từng bị chỉ trích gay gắt bởi vai trò của ông trong việc sản xuất nhiều bộ phận của máy ly tâm rồi bán cho Libya để nước này triển khai trong chương trình hạt nhân của họ.

Kamaluddin khẳng định rằng ông không hề ý thức được những thiết bị mà công ty ông tham gia chế tạo sẽ được dùng vào mục đích gì. Tuy nhiên, những người chỉ trích thủ tướng cho rằng chính phủ đã tìm cách che giấu vụ tai tiếng này bằng cách bắt giam Buhary Syed Abu Tahir - một doanh nhân người Sri Lanka và là một trong những đối tác của Kamaluddin. Buhary Syed Abu Tahir bị bắt theo đạo luật An ninh nội bộ, cho phép giam giữ nghi phạm vô thời hạn không cần xét xử.

Báo giới khẳng định Abdullah chính là người ký lệnh giam giữ với tư cách là Bộ trưởng Nội vụ. Việc sử dụng đạo luật An ninh nội bộ để đối phó với những người chỉ trích chính phủ dưới danh nghĩa an ninh quốc gia khiến nhiều người lo ngại về khả năng Malaysia sẽ quay lại những ngày tháng căng thẳng nhất dưới thời Mahathir.

Phe chỉ trích chính phủ còn chỉ ra rằng con rể Abdullah, Khairy Jamaluddin, đang nhanh chóng vươn lên vị trí số hai trong cánh chính trị gia trẻ trong đảng Tổ chức Dân tộc Mã Lai thống nhất (UMNO) - một vị trí quan trọng để ông có thể lọt vào hàng ngũ lãnh đạo cao nhất của đảng cầm quyền.

Những cáo buộc ngày càng tăng về chủ nghĩa gia đình trị và lạm dụng quyền lực trong chính phủ, đặc biệt là từ Mahathir và những người ủng hộ ông, rõ ràng là để làm giảm uy tín của Abdullah, mặc dù nhiều sáng kiến của ông đang thực sự phát huy tác dụng.

Uy tín của Abdullah ngày càng giảm sút

Mahathir công khai chỉ trích người kế nhiệm đúng vào giai đoạn uy tín của Abdullah đang giảm sút. Ngày càng có nhiều dấu hiệu cho thấy thủ tướng Malaysia, người từng giành thắng lợi vang dội trong cuộc bầu cử năm 2004, không thể ngăn chặn được tình trạng tham nhũng có hệ thống trong chính phủ mà ông thừa hưởng từ Mahathir.

Trên mặt trận kinh tế, chi phí sinh hoạt tại Malaysia đang tăng rất nhanh, và các cuộc biểu tình phản đối quyết định tăng giá nhiên liệu của chính phủ đã trở thành một đề tài được bàn bạc hàng tuần. Ngoài ra, một tổ chức xã hội "bạo gan" mới đây còn kêu gọi chính phủ công bố thêm thông tin về tình hình tài chính của Petronas - tập đoàn dầu mỏ và khí đốt thuộc sở hữu nhà nước. Một số nhân vật trong đảng UMNO tiết lộ rằng những vấn đề này đã dẫn tới mâu thuẫn nội bộ giữa những cố vấn cao cấp của Abdullah và vị thủ tướng vốn nổi tiếng mềm mỏng và sùng đạo không thể hàn gắn được những bất đồng ngay trong đảng UMNO.

Phe đối lập sẽ sử dụng những cáo buộc này như thế nào là điều rất khó biết trước. Một màn sương mù vẫn bao phủ xung quanh những việc làm của chính phủ - một tình trạng tồn tại từ thời Mahathir mà Abdullah muốn duy trì bằng bất cứ giá nào.

Trong con mắt của nhiều người dân và báo chí Malaysia, Abdullah ngày càng trở nên chậm chạp và không quyết đoán - trái ngược với hình ảnh mạnh mẽ đầy cá tính của Mahathir. Những người chỉ trích Abdullah đưa ra thái độ do dự của ông khi quyết định chính sách đối với lao động nhập cư bất hợp pháp để chứng minh. Lúc đầu Abdullah tuyên bố sẽ trục xuất họ, sau đó lại rút lại lời tuyên bố mà không có một lời giải thích. "Điểm yếu dễ thấy nhất của Abdullah là không có khả năng ra quyết định", một phóng viên chính trị Malaysia nhận định. 

Phe chỉ trích Abdullah và ngay cả những người ủng hộ ông phàn nàn rằng thủ tướng không có khả năng thay đổi tình trạng "tham nhũng có hệ thống" hiện nay, điều mà ông từng cam kết trong chiến dịch vận động tranh cử năm 2004. Nội các của Abdullah đã bổ nhiệm nhiều chính trị gia mất uy tín vì các vụ tham nhũng - nhiều người trong số đó có quan hệ trực tiếp với Mahathir.

"Danh sách thành viên trong chính phủ Abdullah khiến cả nước bị sốc", nhà khoa học chính trị Mohammed Agus bày tỏ. "Những bộ trưởng đầy tai tiếng vì dính dáng đến tham nhũng vẫn hiện diện trong đó".

Có lẽ điều khiến Abdullah bị phê phán gay gắt nhất là chủ trương đàn áp những người chống đối. Tháng giêng vừa rồi, ông ra lệnh sa thải hai biên tập viên của một tờ nhật báo tiếng Hoa - một hành động được coi là sự can thiệp thô bạo vào công việc của giới truyền thông.

Tờ báo này bị cáo buộc đăng tin nhầm một phụ nữ Hoa kiều bị các nhân viên an ninh lột hết quần áo trong khi khám xét. Chính phủ Malaysia đã xin lỗi Trung Quốc về vụ việc dựa theo thông tin của tờ báo.

"Người dân nghĩ rằng ông ấy sẽ khác, tức là có cái nhìn rộng lượng hơn đối với các quan điểm đối lập", một phóng viên của tờ báo bày tỏ. "Hoá ra tất cả chỉ là những lời đãi bôi".

Với những bước thụt lùi trong cải cách, cùng với chiến dịch công kích của Mahathir, uy tín chính trị của Abdullah đang giảm đi ngay trong nội bộ đảng UMNO. Đề xuất thành lập uỷ ban giám sát những hành vi sai trái của cảnh sát (IPCMC) của ông đã bị UMNO từ chối thẳng thừng. Nhiều quan chức cảnh sát cấp cao thề sẽ từ chức và bỏ phiếu cho các ứng viên đối lập trong cuộc tổng tuyển cử 2008 nếu IPCMC được thành lập.

Đối mặt với thái độ chống đối đó, Abdullah trở nên bất lực trước một trong những vấn đề cải cách được chú ý nhất tại Malaysia: cải tổ lực lượng cảnh sát. "Thái độ của ông ấy cho thấy, rất rõ ràng, rằng ông ấy chẳng còn tiếng nói, chẳng còn quyền lực", một nhà hoạt động nhân quyền giấu tên nhận xét. "Ông ấy là một thủ tướng không còn quyền lực".

Chưa đầy ba năm cầm quyền, khả năng tạo nên thay đổi chính trị của Abdullah rõ ràng đang suy giảm. Trong khi Mahathir và những người ủng hộ tiếp tục chiến dịch chống chính phủ, Abdullah sẽ cần phải dồn sức mạnh chính trị quý báu còn lại vào một việc duy nhất: duy trì khả năng kiểm soát quyền lực. Vị thủ tướng đương nhiệm rõ ràng là không còn nhiều thời gian để dỡ bỏ hệ thống kinh tế và chính trị mà Mahathir từng dày công xây dựng trong suốt 22 năm lãnh đạo Malaysia.

Việt Linh (theo Asian Time)