Thứ sáu, 8/10/2010 | 00:00 GMT+7
Chia sẻ bài viết lên facebook Chia sẻ bài viết lên twitter Chia sẻ bài viết lên google+ |
Thứ sáu, 8/10/2010 | 00:00 GMT+7

Bàn về 'quá độ lên Chủ nghĩa xã hội' ở Việt Nam

Chúng ta không nên vội vàng, giản đơn xác định vấn đề quá độ lên CNXH ở nước ta trong Cương lĩnh trình Đại hội Đảng lần này, trong khi cơ sở thực tiễn và lý luận chưa được khẳng định một cách khoa học.

* Bài viết của tiến sĩ Phạm Minh Trí góp ý về dự thảo văn kiện trình Đại hội Đảng XI

Vào khoảng giữa thế kỷ trước, các Đảng Cộng sản trên thế giới, trong đó Đảng Cộng sản VN, đã thống nhất nhận định đặc trưng của thời đại là sự quá độ từ CNTB lên CNXH, bắt đầu từ Cách mạng Tháng Mười Nga, năm 1917, cách đây 93 năm. Quan niệm về thời kỳ quá độ lên CNXH nảy sinh từ đó, chứ trong kho tàng lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin trước đây không hề có khái niệm này.

Tuy nhiên, từ sau khi Liên Xô và hệ thống XHCN không còn và thực tiễn hơn 90 năm qua đã phản biện mạnh mẽ quan điểm trước đây của chúng ta về thời kỳ quá độ. Hầu hết các nước trên thế giới ngày nay, bất luận chế độ chính trị, trình độ phát triển kinh tế đều quan niệm rằng, thế giới ngày nay đang trong giai đoạn kinh tế thị trường hiện đại, phát triển theo xu thế kinh tế tri thức, chứ không phải quá độ lên CNXH như quan niệm của những người cộng sản trước đây. Cương lĩnh trình ĐH Đảng lần này đã không nhắc lại quan điểm về thời kỳ quá độ của thế giới trước đây, đồng thời có sự phân tích toàn diện và chính xác đặc điểm nổi bật của thế giới ngày nay là, các nước có chế độ xã hội và trình độ phát triển khác nhau cùng tồn tại, vừa hợp tác vừa đấu tranh, cạnh tranh trong xu thế toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế, cách mạng khoa học - kỹ thuật, sự hình thành và phát triển kinh tế tri thức. Đây là một bước ngoặt lớn đổi mới tư duy về thế giới quan, phù hợp với thực tiễn thế giới ngày nay.

Nhưng Cương lĩnh lần này lại nêu vấn đề quá độ lên CNXH riêng ở nước ta, trong khi cơ sở thực tiễn và lý luận về vấn đề này chưa phù hợp, chưa được xác định một cách khoa học về mặt lý luận.

Thực tiễn, điều kiện kinh tế - xã hội của nước ta hiện nay và trong vài chục năm tới chưa thể có cơ sở vật chất và kỹ thuật, nền tảng của CNXH mà vẫn là nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, phát triển theo xu thế kinh tế tri thức, xu thế phát triển của thế giới trong nhiều năm tới. Đó cũng chính là thực tiễn và tương lai của thế giới. Tương lai của thế giới trong nhiều năm tới là xu thế phát triển kinh tế tri thức, không phân biệt chế độ chính trị - xã hội. Chế độ chính trị - xã hội là việc chọn lựa của mỗi nước, mỗi dân tộc, nhưng trong bối cảnh cạnh tranh, hội nhập quốc tế, các nước muốn phát triển kinh tế có hiệu quả và chất lượng, nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân không thể đi theo con đường mòn cũ trong các thế kỷ qua mà phải phát triển theo xu thế kinh tế tri thức, dựa vào các yếu tố sản xuất mới, khoa học, tiến bộ về công nghệ mới, quản lý, điều hành nền kinh tế một cách khoa học hơn, chứ không phải chỉ dựa vào vốn, lao động và khai thác cạn kiệt nguồn tài nguyên của đất nước như trước đây.

Kinh tế VN trong nhiều năm tới cũng nằm trong bối cảnh đó. Chúng ta đã xác định đường lối phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN, mục tiêu XHCN là, dân giàu nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh. Mục tiêu tổng quát trong Cương lĩnh lần này có nêu: Từ nay đến khoảng giữa thế kỷ XXI phấn đấu xây dựng nước ta trở thành một nước công nghiệp hiện đại, theo định hướng XHCN. Cương lĩnh cũng nêu lên một số phương hướng cơ bản như: xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN, nền dân chủ XHCN trong khi chúng ta chưa có CNXH, mà chỉ mới có định hướng XHCN, trình độ dân chủ nói chung của chúng ta hiện nay còn hạn chế. Kinh tế - xã hội VN từ nay đến giữa thế kỷ XXI, khoảng 40 năm nữa có lẽ vẫn phát triển trong xu thế chung của thế giới là kinh tế thị trường hiện đại, phát triển kinh tế tri thức. Chúng ta kiên trì định hướng XHCN, nhưng vẫn chưa có CNXH trong một tương lai 40-50 năm tới, dù cho đến lúc đó, nước ta có thể trở thành một nước công nghiệp hiện đại theo định hướng XHCN như nêu trong Cương lĩnh.

Từ nay đến khoảng 40-50 năm tới nền kinh tế VN về cơ bản vẫn là nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, vẫn chưa có CNXH, chưa có nền tảng của CNXH mà chỉ có thể phát triển theo xu thế kinh tế tri thức, phù hợp với trào lưu của thế giới hiện đại. Đây có lẽ là dự báo có tính thực tiễn, khả thi, có tính thuyết phục hơn là chúng ta vội vàng khẳng định sự quá độ lên CNXH ở nước ta một cách giản đơn, trong khi chưa có cơ sở thực tiễn, về mặt lý luận cũng chưa có cơ sở khoa học để khẳng định có tính thuyết phục.

Nền kinh tế thị trường, dù có định hướng XHCN và kinh tế tri thức, bản thân nó không thể sản sinh ra CNXH, không thể tạo ra cơ sở vật chất - kỹ thuật, nền tảng của CNXH như chúng ta mong muốn. Kinh tế tri thức chỉ có thể sản sinh một nền sản xuất hiệu quả, chất lượng cao trên cơ sở vận dụng những yếu tố sản xuất mới, những thành tựu mới của khoa học - kỹ thuật, tạo điều kiện vững chắc để nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân các nước, chứ không tạo nền tảng riêng cho một chế độ chính trị - xã hội nào. Do đó, có thể nói, chúng ta chưa có cơ sở thực tiễn và lý luận vững chắc, thuyết phục để xác định bước quá độ lên CNXH trong Cương lĩnh lần này và cả trong tương lai vài chục năm tới.

Bước quá độ lên CNXH của Việt Nam chỉ có thể được xác định một cách khoa học, có tính khả thi, thuyết phục trong một tương lai rất xa, khi có đủ điều kiện về cơ sở thực tiễn và lý luận vững chắc. Cố Tổng bí thư Nguyễn Văn Linh đã từng nói rằng, nếu điều gì chưa rõ ràng, chưa thể xác định chính xác thì chưa nên đưa vào Cương lĩnh. Vì vậy, chúng ta không nên vội vàng, giản đơn xác định vấn đề quá độ lên CNXH ở nước ta trong Cương lĩnh lần này, trong khi cơ sở thực tiễn và lý luận chưa được khẳng định một cách khoa học. Vấn đề này cần được xem xét, đánh giá lại một cách thận trọng trên cơ sở tổng kết thực tiễn và nghiên cứu lý luận một cách khoa học.

Phạm Minh Trí 

 
 
 
Hai thanh niên gây sự, đánh người xe ôm lớn tuổi vì ông không chịu đèo cả hai. Những người qua đường bất bình đã...
Bài viết của đọc giả trên chuyên mục này không nhất thiết trùng với quan điểm của tòa soạn, và không có nhuận bút.