Người truyền nghề dệt Deng cho đồng bào dân tộc

Chị Bùi Thị Hòa

Là người Kinh, gốc Bắc, song chị thuần thục nghề dệt Deng vốn chỉ lưu truyền trong đồng bào dân tộc huyện A Lưới (TT - Huế). Yêu tấm Deng giàu màu sắc, chị học hỏi và đang truyền nghề cho nhiều thanh niên dân tộc, mong giữ lại nét văn hóa của quê chồng.

Chị là Bùi Thị Hòa, được người dân tộc trìu mến gọi là Kăn Lê. Quê chị ở Hòa Bình, năm 1973 chị quen và yêu anh Nguyễn Trung Y, vốn người Tà Ôi ở huyện A Lưới tập kết ra Bắc. 2 năm sau, anh chị cưới nhau rồi về quê lập nghiệp. "Ngày xưa, ở đây chỉ toàn là rừng thôi. Mình là người Kinh, đi làm dâu xứ người cực lắm. Phong tục đồng bào dân tộc vốn không quen, lại bị người ta phân biệt nên suốt ngày mình cứ lầm lũi như con rùa đi theo chồng", chị Hòa nhớ lại.

Những lúc rảnh, chị thường cõng con qua nhà người dân tộc xem họ dệt Deng. Người dân tộc quý nghề dệt Deng hơn cả vàng. Tấm Deng được họ mặc trong những lễ hội quan trọng hay những khoảnh khắc đáng nhớ của đời người. Nó là của hồi môn cho con gái khi về nhà chồng. Sự giàu có được người ta đếm bằng Deng khi gả chồng cho con gái. Chính vì sự thiêng liêng như vậy nên người dân tộc không bao giờ truyền nghề dệt Deng cho người Kinh.

Chị Hòa chỉ qua nhà họ xem và phụ giúp một số việc. 3 năm chị vừa xem vừa học lỏm, cuối cùng đã thành thục nghề. Nghe chị nói biết dệt Deng, anh chồng vẫn không tin. Để chứng minh cho anh, chị mua tấm khăn tắm 8 hào, về rút thành sợi, đem nhuộm. 5 đêm cần mẫn dệt, tấm Deng đầu tiên khá đẹp, bán lại được khá tiền. Đến lúc đó chồng chị mới tin, anh vui sướng ra mặt. Còn bà con dân tộc cứ gặp chị lại bảo: "Giàng ơi! Nàng dâu người Kinh dệt được Deng".

Lớp học dệt Deng.

Việc một người Kinh như chị Hòa biết dệt Deng là điều kỳ lạ. Bởi nghề này đòi hỏi phải kiên trì, chịu khó, có óc thẩm mỹ cao và quan trọng hơn cả là người dệt phải nắm được quy trình kỹ thuật của nghề. Công đoạn phức tạp nhất là phải pha màu và dệt theo đúng mẫu hoa văn. Một người thạo nghề cũng phải mất gần 20 ngày để dệt một tấm Deng bằng sợi len. Riêng loại Deng thổ cẩm có tra cườm thì mất ròng rã một tháng. Người dệt luôn phải chú tâm vào công việc vì chỉ cần một thoáng lơ đễnh sẽ làm tấm Deng không đạt được yêu cầu về màu sắc, hoa văn, độ dày mỏng giữa các sợi...

Chính vì những yêu cầu khó như thế mà không mấy người đủ kiên trì theo được nghề dệt Deng. Chỉ có chị Hòa là cần mẫn không ngừng nâng cao tay nghề. Giờ chị được xem là người dệt Deng đẹp nhất vùng. Hàng chị dệt không cần đem ra chợ bán mà người ta tự tìm đến nhà mua. Tiếng tăm lan ra khắp vùng, không chỉ ở địa phương mà còn đến tận các tỉnh bạn. Cả gia đình chị, từ con gái đến con trai, ai cũng biết dệt Deng. Một tháng gia đình chị dệt được khoảng 30 tấm. Một tấm Deng được bán với giá từ 200.000 đến 300.000 đồng.

Hiện nay số người biết được nghề dệt Deng chỉ đếm trên đầu ngón tay. Trăn trở trước nguy cơ thất truyền nghề, chị Hòa đã mở lớp dạy dệt Deng. Nhà chị đang có 10 học viên theo học, khóa học 3 tháng, học phí 600.000 đồng/tháng. Chị tâm sự: "Nghề dệt Deng mình cũng học từ người dân tộc, nay mình dạy lại cho họ cũng là điều bình thường. Hơn nữa, người dân tộc mà không biết dệt Deng thì... kỳ quá. Đó là một phần bản sắc văn hóa của họ, dạy cho họ biết giữ gìn văn hóa là trách nhiệm của mình. Hơn nữa nó đem lại cho mình nhiều niềm vui".

Nhận xét về khả năng dệt Deng của chị Hòa, chị Kăn Mơ ở xã A Roàng, nói: "Số người biết dệt Deng ở A Lưới chỉ còn khoảng 50 người. Người dân tộc không phải ai cũng học được nghề dệt Deng này. Khó lắm. Lâu lắm. Ai cần thì ra chỗ Kăn Lê mà mua. Giàng ơi! Người Kinh mà dệt còn đẹp hơn cả người mình. Ai cũng quý nó lắm!".

Gần 30 năm chị Hòa sống bằng nghề dệt Deng. Vườn, ruộng, nhà cửa, nuôi 7 đứa con, dựng vợ gả chồng cho chúng đều nhờ Deng cả. Một mình chị dệt và bán Deng. Nhưng điều người ta quý chị nhất là chị dệt Deng không chỉ để bán mà còn để bảo tồn giá trị văn hóa đặc sắc này của người dân tộc. "Khi mô mà người dân tộc không còn thì nghề dệt Deng mới mất", chị Hòa khẳng định.

Hải Minh - Phú Giang