Biến phế phẩm thành đôla

Nguyễn Văn Quân bên chiếc máy cắt quế do mình chế tạo.

Ở Quảng Nam, ít ai nghĩ cành nhỏ của cây quế lại trở thành mặt hàng giá trị cao. Nhưng Nguyễn Văn Quân, 35 tuổi, ở thị xã Tam Kỳ đã làm thay đổi suy nghĩ ấy. Anh biến thứ bỏ đi thành đôla, tạo việc làm cho hàng trăm lao động ở vùng rừng núi Trà My, Tiên Phước.

Tốt nghiệp cấp 3 vào năm 1990, Nguyễn Văn Quân ôm mộng thi vào ĐH Ngoại thương, nhưng bị trượt. Anh ở nhà, được mẹ giao quản lý cơ sở chế biến quế xuất khẩu ở phường An Mỹ, thị xã Tam Kỳ. Cả một cơ ngơi chế biến quế mà bà Năm Quyền - mẹ Quân - gây dựng gần 20 năm qua đã giao cho anh cai quản.

Trong ký ức của mình, Quân nhớ như in thời vàng son của cây quế Quảng Nam. Thời đó quế Trà My là mặt hàng độc quyền của Nhà nước, những người buôn bán như mẹ Quân chỉ mua được quế cành, ngọn, nhưng cũng bị bắt lên bắt xuống. Tận mắt chứng kiến người ta khai thác quế ào ạt, cành nhánh nhỏ được chặt bỏ, Quân tự hỏi tại sao lại chưa tận dụng hết giá trị của chúng. Một ý tưởng bắt đầu hình thành trong Quân là phải tìm cách chế biến quế cành, nhưng làm thế nào và bán cho ai luôn là ẩn số mà 15 năm sau, anh mới tìm ra được lời giải.

Đầu năm 2001, tình cờ Quân tiếp xúc với mặt hàng quế chi (loại chế biến từ cành nhánh, dùng trong dược liệu thuốc bắc) của Trung Quốc, anh bắt đầu tìm hiểu cách chế biến mặt hàng này. "Nếu so với hàng cùng loại của Trung Quốc thì quế Trà My thuộc loại hảo hạng, được khẳng định trên thị trường thế giới. Nếu cành quế Trà My được chế biến sẽ ăn đứt quế chi Trung Quốc về mặt chất lượng và giá thành rẻ", Quân tâm sự. Một kế hoạch cho hướng làm ăn mới bắt đầu.

Quân bỏ thời gian lên Trà My khảo sát sản lượng quế cành nhánh sau khi khai thác. Hơn 3 tháng trời, Quân vừa vận động nông dân thu gom cành nhánh quế để bán cho mình với giá 1.500 đồng/kg, vừa mày mò chế biến quế chi. Quân kể: "Chiếc máy cắt quế trông thì đơn giản, chỉ với bốn chi tiết chính, nhưng nó đã hành hạ mình hơn 2 năm mất ăn, mất ngủ". Những chi tiết của chiếc máy cắt được Quân phác thảo trong đầu và đặt hàng ở một số cơ sở cơ khí. Lúc đầu thấy Quân đặt hàng, thợ cơ khí nào nghĩ cũng đơn giản, nhưng khi bắt tay vào làm lại phức tạp. Hơn chục lần thất bại, Quân quyết định vào TP HCM, đến phố thuốc bắc Hải Thượng Lãn Ông để tìm hiểu máy cắt dược liệu của Đài Loan nhập về với giá 2.000 USD/chiếc.

Máy của Đài Loan có ưu điểm là cắt được mọi dược liệu, nhưng lát cắt cắt thô vụng, hàng làm ra không đẹp và năng suất thấp, mỗi ngày cắt tối đa 100 kg. Hơn một tuần Quân âm thầm xem xét cấu tạo, ghi nhớ trong đầu từng chi tiết của máy cắt dược liệu Đài Loan. Trở về Tam Kỳ, anh phác thảo những chi tiết cho chiếc máy cắt của mình. Quân đặt hàng thợ cơ khí làm từng chi tiết nhỏ và đem về nhà chạy thử. Không ngờ chiếc máy anh lắp ráp lại đạt năng suất trên 150 kg/ngày, nhưng lát cắt còn thô vụng.

Quân kể vì lát cắt không đạt, giữa khuya anh tháo máy ra nghiên cứu cải tiến. Tình cờ anh phát hiện chỉ một chi tiết nhỏ là khe hở giữa lưỡi dao cắt với mặt mâm chỉ chênh lệch nhau mấy ly nên lát cắt thô thiển, khi chỉnh sửa lại thì cắt đẹp hơn, lại ít mòn lưỡi. Nếu so với máy Đài Loan thì chiếc máy tự tạo của Quân chỉ 11 triệu đồng, lại có thể hư đâu sửa đó, không đòi hỏi kỹ thuật cao.

Đến bây giờ Quân đã chế tạo cho riêng mình 12 máy cắt cành quế, công suất mỗi máy đạt trên 300 kg/ngày, gấp ba lần máy cắt của Đài Loan, lát cắt lại sắc sảo, hàng đẹp. Bằng chiếc máy cắt quế độc nhất vô nhị, Quân là người làm quế chi đầu tiên trong toàn quốc và chiếm lĩnh mặt hàng quế chi tại thị trường Đài Loan, trở thành nhà cung cấp dược liệu quế chi cho phố thuốc bắc Hải Thượng Lãn Ông ở TP HCM. Chỉ năm 2003, anh đã xuất bán cho phố này 60 tấn quế chi và xuất sang thị trường Đài Loan 70 tấn. Giá quế chi xuất bán cho Đài Loan thấp hơn quế chi Trung Quốc 100 USD/tấn, thu về hơn 91.000 USD, lãi ròng hơn 200 triệu đồng.

Từ những thành công của Quân, nông dân Trà My lại có thêm nguồn thu nhập mới từ cành quế. Nếu trước đây mỗi cân quế cành bán để xay bột làm hương giá 500 đồng/kg, thì nay mỗi cân có giá 1.500-3.000 đồng/kg, một nguồn thu không nhỏ cho người nông dân trồng quế... Quân bảo nhu cầu quế chi tại thị trường Đài Loan rất lớn, mỗi năm cần 300-400 tấn quế chi. Đây là cơ hội tốt cho người trồng quế Quảng Nam bởi sản phẩm quế sau khi khai thác sẽ không bỏ phí, ngay cả quế chưa khai thác cũng có thể chặt cành nhỏ bán trước...

Hỏi dự định của Quân trong tương lai, một chút đắn đo Quân tâm sự: “Mình đang hoạch định chế biến quế xuất khẩu, ưu tiên hàng đầu là những phế phẩm như cành quế. Sắp đến sẽ là chế biến đồ gỗ xuất khẩu từ thân cây quế...”. Một dự định sản xuất ly uống nước và ly uống cà phê từ thân cây quế cũng đang được Quân triển khai, hiện đã có đơn đặt hàng từ các nước Bắc Âu.

(Theo Tuổi Trẻ)