Đại biểu đề nghị đóng cửa làng nghề ô nhiễm nặng

Khá nhiều trong số hơn 4.600 làng nghề trên cả nước đang bị ô nhiễm môi trường nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sức khỏe của người lao động, của cộng đồng dân cư, gây ra nhiều dịch bệnh.
> Nín thở đi qua làng nghề chế biến mỡ, da động vật

Sáng nay, tại phiên thảo luận về việc thực hiện chính sách pháp luật về môi trường tại các khu kinh tế, làng nghề, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, công nghệ và môi trường Phan Xuân Dũng cho hay, theo báo cáo giám sát của Ủy ban Thường vụ, cả nước hiện có gần 4.600 làng nghề, trong đó hơn 1.300 được công nhận và hơn 3.200 làng có nghề, tạo việc làm cho hơn 11 triệu lao động, thu hút khoảng 30% lực lượng lao động nông thôn.

Thủ công mỹ nghệ chiếm 37% số làng nghề, chế biến lương thực, thực phẩm chiếm 24%... Nhiều làng nghề có lịch sử lâu đời như đúc đồng Đại Bái (Bắc Ninh) có gần 1.000 năm phát triển, gốm Bát Tràng (Hà Nội) gần 500 năm; chạm bạc Đồng Xâm (Thái Bình), điêu khắc Non Nước (Đà Nẵng) đều có lịch sử hơn 400 năm... Thủ đô Hà Nội có 1.350 làng nghề, với 270 làng được công nhận.

Dù khẳng định hầu hết địa bàn có làng nghề đời sống người dân được nâng cao hơn nhiều so với vùng lân cận, nhưng ông Dũng cho hay một trong những thách thức lớn đang đặt ra là vấn đề ô nhiễm môi trường. Các kết quả quan trắc cho thấy, mức độ ô nhiễm của nhiều làng nghề không giảm mà còn có xu hướng gia tăng.

Nhiều gia đình ở Bát Tràng (Hà Nội) vẫn dùng than để nung gốm. Ảnh: Tiến Dũng.

Ô nhiễm môi trường không khí tại các làng nghề chủ yếu từ việc sử dụng than, hóa chất. Tái chế kim loại, sản xuất vật liệu xây dựng và gốm sứ đang là những ngành gây ô nhiễm lớn nhất. Hàm lượng bụi ở khu vực sản xuất vật liệu xây dựng tại một số địa phương vượt 3-8 lần so với quy chuẩn, hàm lượng SO2 có nơi vượt 6,5 lần...

Theo ông Dũng, chất thải rắn ở hầu hết làng nghề chưa được thu gom và xử lý triệt để, nhiều nơi xả thải bừa bãi gây tác động xấu tới cảnh quan, ô nhiễm môi trường không khí, nước và đất. Các làng nghề chế biến lương thực, thực phẩm, đặc biệt là sản xuất tinh bột sắn tạo ra khối lượng lớn chất thải rắn rồi được xả ra công cộng (ao, hồ, đê) gây tắc nghẽn hệ thống thoát nước, ô nhiễm nước mặt, nước ngầm, bốc mùi hôi thối và mất mỹ quan khu vực nông thôn.

"Vấn đề ô nhiễm ở nhiều làng nghề tồn tại từ lâu nhưng chưa có biện pháp giải quyết hiệu quả, dẫn đến ngày càng trầm trọng hơn, ảnh hưởng đến sức khỏe của người lao động, của cộng đồng dân cư", ông Dũng cho hay.

Tại các làng sản xuất, tái chế kim loại, tỷ lệ người mắc bệnh liên quan đến thần kinh, hô hấp, ngoài da, điếc và ung thư chiếm tới 60% dân số. Tại các làng nghề chế biến nông sản thực phẩm, bệnh phụ khoa chiếm 13-38%, bệnh về đường tiêu hóa chiếm 8-30%, bệnh viêm da 4,5-23%, bệnh đường hô hấp 6-18%...

Dù tình trạng ô nhiễm môi trường kéo dài nhiều năm nhưng kinh phí chi trực tiếp cho hoạt động bảo vệ môi trường làng nghề rất hạn chế. Thêm vào đó, do không đổi mới công nghệ, không có thị trường ổn định nên không ít làng nghề rơi vào tình cảnh khó khăn, thậm chí phải đóng cửa.

Làng miến Cự Đà (Thanh Oai, Hà Nội). Ảnh: Hoàng Hà.

Trước thực trạng này, đại biểu Bùi Thị An (Hà Nội) cho hay, năm 2005 Luật môi trường ra đời nhưng hiện ô nhiễm môi trường vẫn rất nặng và nghiêm trọng hơn.

"Ai qua làng giấy Phong Khê hay làng sắt Đa Hội (Bắc Ninh) đều thấy ô nhiễm rất trầm trọng. Nguyên nhân đầu tiên là nhận thức của người dân về cái giá của sự phát triển bền vững chưa cao. Họ chưa nhận thức rõ được hiểm họa môi trường, chưa thấy được lợi ích lâu dài. Nhiều bệnh lạ bắt đầu xuất hiện", bà An nói.

Đại biểu An đề nghị, Chính phủ phải có quy hoạch tổng thể về xử lý môi trường, tăng cường kiểm tra trong quá trình thi công, chủ đầu tư nào sai dừng ngay, đồng thời phải xem lại hiệu quả làng nghề, rút kinh nghiệm. Với làng nghề ô nhiễm nghiêm trọng, Chính phủ cần đầu tư để cải thiện môi trường, kết hợp với việc giáo dục cho người dân về bảo vệ môi trường.

Bên cạnh việc đề nghị Chính phủ cần có chính sách cụ thể hỗ trợ các làng nghề, đại biểu Mã Điền Cư (Quảng Ngãi) cho rằng, nên ban hành nghị quyết giám sát tối cao của Quốc hội về thực thi pháp luật tại làng nghề và chương trình quốc gia về xử lý ô nhiễm môi trường tại đây.

Còn đại biểu Thân Đức Nam (Đà Nẵng) cho hay, theo đánh giá của Ngân hàng Thế giới, Việt Nam có thể bị ảnh hưởng từ ô nhiễm môi trường làng nghề tới 5,5% GDP hàng năm.

Để giải quyết trước mắt tình trạng ô nhiễm, nhiều đại biểu đề nghị kiên quyết đóng cửa các làng nghề ô nhiễm nghiêm trọng, và tiến tới đưa các cơ sở sản xuất ra khỏi khu dân cư.

Tiến Dũng