Trường Sơn sau 50 năm mở đường

50 mươi năm sau ngày mở đường, Trường Sơn đang thay đổi, nhưng vẫn còn đó những chứng tích chiến tranh, những nhân chứng đã gắn bó với tuyến đường chi viện Bắc - Nam oai hùng.

Bản Khe Hó (Vĩnh Hà, Vĩnh Linh, Quảng Trị), cách địa điểm tiểu đoàn 301 do thiếu tướng Võ Bẩm thành lập vượt Trường Sơn đưa chuyến hàng đầu tiên cách đây 50 năm.

Ở xã Hoá Tiến, Hóa Thanh (Minh Hoá, Quảng Bình), người ta tìm thấy trong những hang đá chiếc cối đá y tá dùng giã thuốc nam cho bộ đội.

Một phần hang động ở Hoá Tiến, Hoá Thanh. Tại đây có 23 hang động được bộ đội Trường Sơn đặt chỉ huy sở Bộ tư lệnh Đoàn 559 năm 1965-1966.

Bản làng dọc đường Trường Sơn sau 50 năm đã thay da đổi thịt.

50 năm trước, nam, nữ thanh niên đi mở đường chỉ bằng đôi tay, cuốc xẻng, xe ba gác và ý chí kiên cường cho những chuyến xe đi. Ảnh tư liệu.

Những tộc người trên đỉnh Trường Sơn cũng tham gia mở đường, gùi hàng ra tiền tuyến. Trong ảnh là một phụ nữ Ma Coong (Thượng Trạch, Bố Trạch Quảng Bình), chồng bà là ông Quách Tẩm, bộ đội đánh biệt kích dọc biên giới Việt Lào.

Cổng Trời trên đường 12A (Quảng Bình), một trong 2.500 toạ độ lửa, hai tảng đá cao chót vót chịu bao mưa bom bão đạn trong chiến tranh, nay vẫn hiên ngang với danh lưu muôn thuở Cổng Trời.

Cự Nẫm, nơi bộ đội từ miền Bắc vào đều trú đóng một đêm trong nhà dân mới hành quân vào Nam. Những người từng đi qua đây đều được các mẹ, các chị chăm lo chu đáo. Ngày hoà bình, dù đi đâu dọc xuôi Nam - Bắc, họ cũng ghé thăm làng Cự Nẫm. Trong ảnh là ngã ba làng, nơi bộ đội thường hay hội quân.

Chiến trường Trường Sơn có nhiều người hy sinh, có những người trở về vĩnh viễn bỏ lại một phẩn thân thể. Trong ảnh là vợ chồng cựu TNXP Nguyễn Thị Nậy (Quảng Long, Quảng Trạch, Quảng Bình). Họ đã bỏ lại một cánh tay và một chân ở chiến trường miền Nam.

Ngã ba Khe Ve (Minh Hoá, Quảng Bình), điểm đầu nối Đông Trường Sơn với Tây Trường Sơn. Đây cũng là điểm đầu đường dây thông tin, đường ống dẫn xăng dầu vào Nam.

Dọc Trường Sơn, nhiều người bắt gặp những “nhân chứng” rêu phong gợi nhớ một thời bom đạn khốc liệt.

Căn nhà này ở Hương Đô (Hương Khê, Hà Tĩnh) từng là nơi trung tướng Đồng Sĩ Nguyên ở, đưa ra các quyết sách trên đường Trường Sơn.

Trường Sơn năm xưa bị bom đạn cày xới, núi đồi trọc lốc nhưng không ngăn được bước chân của các anh hùng. Ảnh tư liệu.

Người dân ở xã Hương Đô (Hương Khê, Hà Tĩnh), tự hào từng có 4 vị trung tướng của Quân đội nhân dân Việt Nam ở đây. Họ đưa ra những sách lược tác chiến ở Trường Sơn.

Sân bay Khe Gát (Bố Trạch, Quảng Bình), nơi xuất phát của hai chiếc máy bay phản lực do Nguyễn Văn Bảy “B” và Lê Xuân Dị điều khiển đã bắn cháy 2 tàu khu trục thuộc hạm đội 7 của Mỹ tại biển Quảng Bình vào ngày 19/4/1972. Nay sân bay dã chiến này hoá thân thành một phần đường Hồ Chí Minh công nghiệp hoá, hiện đại hoá.

Trường Sơn 50 năm sau ngày mở đường là di tích lịch sử.

Trong số di tích đó có phà Long Đại, nơi có 15 TNXP Nghệ An, 16 TNXP quê Thái Bình đã hy sinh năm 1972. Họ sống với dân làng Long Đại (Hiền Ninh, Quảng Ninh, Quảng Bình) keo sơn gắn bó, nhiều người đóng rương tặng học sinh đựng sách vở, một trong những chiếc rương như thế nay vẫn được dân làng tôn kính bảo quản.

Cầu Long Đại trong chiến tranh. 15 TNXP quê Nghệ An hy sinh ngày 16/6/1972 khi buổi sáng họ đang chào cờ chuẩn bị ra mặt đường thì máy bay địch cắt bom bất ngờ, cả 15 người hy sinh. Ảnh tư liệu.

Cầu Long Đại hôm nay.

Sau chiến tranh, dọc đường Hồ Chí Minh còn đó những hố bom chưa lấp được người dân biến thành nơi chứa nước tưới dồng.

Mới đây, tại xã Sơn Trạch (Bố Trạch, Quảng Bình), người ta phát hiện lại hang đá nơi bộ đội công binh từng ở để tránh bom và vận hành bến phà Xuân Sơn, sau chiến tranh, cây cối phủ dày, tình cờ một người chăn bò đi lạc mới phát hiện trở lại.

Bến phà Xuân Sơn - cửa tử trong chiến tranh nay là bến sông bình yên.

Xuân Quang