Chính phủ nhận lỗi trong dự án di dân thủy điện Sơn La

Dân chuyển đến nơi ở mới chưa biết làm gì chỉ ngồi xem tivi, một số chính sách chưa phù hợp với tập quán sinh hoạt của bà con... đó là thực tế được ghi nhận khi Thường vụ Quốc hội thực hiện giám sát công tác di dân tại dự án thủy điện Sơn La.

Công trình thủy điện Sơn La. Ảnh: Nguyễn Hưng.

Ngày 14/4, lần đầu tiên, bên cạnh giải trình của Chính phủ, Ủy ban Thường vụ đã nghe báo cáo riêng do đoàn giám sát thực hiện.

Dự án thủy điện Sơn La (công trình thủy điện lớn nhất Đông Nam Á) sẽ gây ngập hơn 23.000 ha, do vậy hơn 20.000 hộ dân sống tại 3 tỉnh Điện Biên, Sơn La, Lai Châu đã phải di dời. Việc này được Chính phủ phê duyệt tổng số vốn hơn 10.000 tỷ đồng, trong đó tái định cư nông thôn gần 7.100 tỷ đồng; tái định cư đô thị 1.650 tỷ đồng...

Đoàn giám sát cho biết, hiện mới chỉ có 40% số hộ tái định cư được giao đất; 26 tỷ đồng đã được dùng để hỗ trợ sản xuất cho 1.850 hộ dân. Tại 11 điểm tái định cư mà đoàn đã làm việc, hàng trăm hộ dân đều thấy chưa yên tâm về cuộc sống mới, không rõ hướng sản xuất, làm kinh tế trong thời gian tới thế nào dù đã tái định cư được hơn 2 năm... Tới vùng đất mới, sống trong những ngôi nhà khang trang, có tiện nghi sinh hoạt nhưng nhiều người dân lại chỉ "quanh quẩn xem tivi, ngắm mây trời qua ô cửa sổ".

Theo đoàn giám sát, nguyên nhân của tình trạng trên là do một số quy hoạch xây dựng cơ sở hạ tầng chưa phù hợp với đặc điểm sinh sống, phong tục tập quán của người dân, không giải quyết được nhu cầu phát triển chăn nuôi kinh tế vườn mà đây là đặc trưng kinh tế hộ nông dân, nông thôn miền núi. Bên cạnh đó, năng lực xây dựng quy hoạch chi tiết của địa phương còn nhiều hạn chế; Ban chỉ đạo nhà nước về di dân, tái định cư và các bộ ngành liên quan chưa phát huy hết trách nhiệm... Ngoài ra, đoàn còn đặc biệt lo ngại về chất lượng nền nóng tại một số điểm tái định cư ở thị xã Mương Lay (Lai Châu) mới.

Ngay phần đầu phiên họp thứ 19 của Ủy ban Thường vụ, những hình ảnh về cuộc sống còn nhiều bỡ ngỡ của bà con khi chuyển đến vùng tái định cư; cùng nguyện vọng, bức xúc của người dân đã được gửi tới các đại biểu của Ủy ban Thường vụ.

Nhìn ngôi nhà xây mới, lát gạch men thay cho nhà sàn như tập quán từ bao đời, ông Nguyễn Đức Kiên, Phó chủ tịch Quốc hội trăn trở: "Nhà tại nơi ở mới có phù hợp với bà con hay không?". Bộ trưởng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Cao Đức Phát cho biết, do bà con phản ứng nên tại một số khu tái định cư đã không còn xây nhà bê tông nữa. Chính sách hiện nay là để người dân tự di chuyển nhà cũ đến nơi ở mới, và tự tu bổ lại với sự hỗ trợ của nhà nước.

Trước phản ánh của ông Phạm Văn Tư (người dân sống tại tỉnh Điện Biên): "Chuyển đến nơi ở mới từ năm ngoái nhưng tới nay, nhà cửa, hoa màu của tôi vẫn chưa được thanh toán", Bộ trưởng Cao Đức Phát cho biết, nguồn vốn phục vụ dự án di dân tái định cư luôn được Chính phủ quan tâm. Việc chậm thanh toán là do thủ tục. Kết quả giám sát của Thường vụ Quốc hội cũng cho thấy, việc giải ngân đầu tư xây dựng các cơ sở hạ tầng đạt rất thấp so với kế hoạch. Hiện mới giải ngân được hơn 133 tỷ đồng trong tổng mức đầu tư được phê duyệt gần 830 tỷ đồng.

Phó thủ tướng Hoàng Trung Hải giải trình, trong 6 năm triển khai công tác di dân, nguồn vốn trung ương cấp vẫn đảm bảo yêu cầu. Tuy nhiên ông cũng thừa nhận công tác giải ngân còn chậm vào cuối năm 2008.

"Chính phủ nhận lỗi vì chưa giải quyết rốt ráo vấn đề này. Trong cơ chế giải quyết vốn còn chậm", Phó thủ tướng thẳng thắn.

Theo kế hoạch việc di dân phải hoàn tất vào tháng 7/2010, tuy nhiên, theo báo cáo của 3 tỉnh tới nay mới đạt hơn 67%, với gần 13.000 hộ. Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Phú Trọng lo ngại: "Liệu có hoàn thành?".

Trước băn khoăn trên của người đứng đầu Quốc hội, Phó thủ tướng Hoàng Trung Hải khẳng định việc di dân sẽ được thực hiện theo đúng tiến độ với khoảng 6.000 hộ dân còn lại.

Ông Trần Đình Đàn (Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội) chia sẻ: "Chúng ta phải tính thật kỹ phương án đảm bảo cuộc sống với 6.000 hộ dân sắp di dời này, không để họ tới nơi ở mới rồi lại nhìn trời, nhìn đất nhìn mây".

Ở khía cạnh khác, ông Nguyễn Văn Thuận, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật đặt vấn đề: "Phải xác định rõ chậm tiến độ là do đâu? Thiếu vốn hay ở khâu chỉ đạo, quy hoạch?".

Trước sự quan tâm của nhiều đại biểu, cuối cuộc họp, Ủy ban Thường vụ đã ra Nghị quyết về thực hiện di dân, tái định cư dự án thủy điện Sơn La. Ủy ban Thường vụ đề nghị Chính phủ tập trung chỉ đạo để rà soát, kiểm tra thật kỹ những hộ phải di chuyển khỏi lòng hồ bị ngập, đảm bảo không để sót; tăng cường thanh tra, chủ động phòng chống thất thoát, tham nhũng trong quản lý, sử dụng các nguồn vốn cho tái định cư... Tổng kiểm toán nhà nước hàng năm tổ chức báo cáo thực hiện nguồn vốn cho công trình thủy điện, báo cáo Ủy ban Thường vụ và Quốc hội xem xét.

Hoàng Khuê