Hai phương án về việc thí điểm bỏ HĐND

UBND quận, huyện, phường - nơi thí điểm bỏ HĐND có được coi là một cấp ngân sách, có thí điểm bỏ HĐND ở phường thuộc thị xã, thành phố thuộc tỉnh là hai câu hỏi khiến Ủy ban Thường vụ Quốc hội tranh luận nóng bỏng sáng nay.
> Chủ tịch tỉnh được quyền cách chức chủ tịch huyện

Tiếp thu những ý kiến tại phiên họp trước đó, Ủy ban Pháp luật, cơ quan thẩm tra dự thảo nghị quyết, đã đưa ra hai phương án. Thứ nhất, theo đề xuất của Ủy ban pháp luật, UBND quận, huyện chỉ là đơn vị lập dự toán thu ngân sách nhà nước trên địa bàn, lập dự toán thu chi ngân sách địa phương, phương án phân bổ ngân sách cấp mình, lập quyết toán ngân sách địa phương... Quyền quyết định những vấn đề này là do UBND tỉnh, thành phố.

Phương án thứ hai theo đề xuất của Chính phủ thì UBND quận, huyện, phường là một cấp ngân sách, với nhiệm vụ lập dự toán thu ngân sách nhà nước trên địa bàn, lập dự toán thu chi ngân sách địa phương, lập quyết toán ngân sách địa phương báo cáo UBND, cơ quan tài chính cấp trên trực tiếp. UBND quận, huyện, phường đồng thời cũng quyết luôn vấn đề ngân sách của địa phương.

Bảo vệ cho đề xuất của cơ quan thẩm tra, ông Nguyễn Văn Thuận, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật, khẳng định khi không tổ chức HĐND mà lại giao UBND quận, huyện, phường được tự quyết định về ngân sách là không phù hợp với các nguyên tắc tài chính ngân sách, có thể dẫn tới sự tùy tiện, lạm dụng, làm thất thoát ngân sách và các tiêu cực khác.

"Ngân sách là vấn đề cốt lõi nhất của mỗi địa phương, cũng là tiền nộp thuế của nhân dân, do đó chỉ nhân dân mới có quyền quyết định và giám sát vấn đề thu chi ngân sách thông qua cơ quan đại diện là HĐND", Trưởng ban dân nguyện Trần Thế Vượng lên tiếng. Ông Vượng cho rằng, để UBND cấp trên trực tiếp quyết về ngân sách của UBND quận, huyện là không đúng. Hợp lý nhất là giao cho thường trực HĐND cấp trên trực tiếp, vì đại diện cho nhân dân.

Lúc đầu còn mềm mỏng phân tích, sau đó với giọng khá gay gắt, Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính Ngân sách Phùng Quốc Hiển khẳng định, phải xuất phát từ nguyên tắc quyết định thu chi ngân sách thuộc về cơ quan quyền lực, đó là nhân dân, thông qua đại diện của mình là HĐND. Mặt khác, nguyên tắc tài chính đã được quy định rõ trong Luật ngân sách nhà nước là UBND quận, huyện, phường không thể vừa lập vừa quyết dự toán.

Từ thực tế khi còn ở tỉnh Hà Tĩnh, Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội Trần Đình Đàn ủng hộ phương án của Chính phủ bởi "thực chất HĐND quận, huyện, phường không quyết được vấn đề ngân sách". Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế Hà Văn Hiền cũng cho rằng nếu UBND quận, huyện, phường chỉ là đơn vị dự toán ngân sách thì bao nhiêu vấn đề phát sinh sẽ lại phải xin phép UBND cấp trên trực tiếp, như thế rất thiếu tính chủ động.

Trước những tranh luận trái chiều, Bộ trưởng Nội vụ Trần Văn Tuấn đề nghị Thường vụ Quốc hội thuận theo phương án của Chính phủ. Bởi để tạo sự chủ động, sáng tạo trong việc tăng thu, chi ngân sách, đảm bảo thực hiện tốt các hoạt động quản lý hành chính nhà nước thì quận, huyện, phường cần được xác định là một cấp ngân sách.

Về lo ngại lạm quyền, ông Tuấn phân tích dù có tổ chức HĐND hay không thì ngân sách quận, huyện, phường vẫn là lồng ghép. Ngân sách huyện, quận nằm trong tổng ngân sách cấp tỉnh, được cấp trên quyết định giao nhiệm vụ thu, chi. "Mọi hoạt động đều nằm trong khuôn khổ số dự toán đã được cấp trên giao. Hằng năm hoạt động điều hành ngân sách của UBND huyện, quận, phường chịu sự kiểm toán rất chặt chẽ của cơ quan kiểm toán", ông nói.

Trong khi vấn đề UBND quận, huyện, phường có là một cấp ngân sách hay không còn chưa đạt được đồng thuận thì Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật Nguyễn Văn Thuận lại đưa ra một lúng túng khác.

Theo ông Thuận, Chính phủ trình danh sách 483 phường thí điểm không tổ chức HĐND gồm cả phường của thành phố thuộc tỉnh. Nếu bỏ HĐND ở các phường này thì phải điều chỉnh nhiệm vụ của UBND ở thành phố, cấp trên trực tiếp của phường. Tuy nhiên, nghị quyết trung ương 5 của Bộ Chính trị và nghị quyết Quốc hội không đề cập vấn đề này.

Phó chủ tịch Quốc hội Tòng Thị Phóng khẳng định phải làm theo nghị quyết trung ương 5 và nghị quyết của Quốc hội, tức là chỉ thí điểm ở những phường thuộc quận, huyện. "Nếu Thường vụ chưa quyết được thì phải xin ý kiến Quốc hội", bà Phóng nói. Phó chủ tịch Quốc hội Uông Chu Lưu cũng lên tiếng: "Vấn đề này phải xin ý kiến Bộ Chính trị".

Bộ trưởng Nội vụ Trần Văn Tuấn một lần nữa đề nghị Thường vụ Quốc hội chấp thuận theo danh sách 483 phường thí điểm do Chính phủ trình. "Nghị quyết trung ương 5 không đề cập phường của thành phố thuộc tỉnh hay quận. Hơn nữa, nếu bỏ phường thuộc thành phố thì diện thí điểm còn lại rất ít", ông Tuấn nói.

Chốt lại vấn đề, Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Phú Trọng đề nghị chưa thông qua nghị quyết về danh sách quận, huyện, phường của 10 tỉnh, thành thí điểm không tổ chức HĐND và nghị quyết về điều chỉnh nhiệm vụ, quyền hạn của HĐND, UBND tỉnh thành trong sáng 15/1 như kế hoạch.

Cho rằng không thể lùi nghị quyết được, bởi phải dành thời gian cho Chính phủ chuẩn bị để bắt đầu triển khai từ tháng 4, ông Trọng kết luận: "Các bên cần rà soát kỹ để chiều mai thông qua nghị quyết này".

Hồng Khánh