Người đàn ông cả đời 'chung tình' với đá

Gần 40 năm 'lên rừng xuống biển' theo 'tiếng gọi tình yêu' của đá, nhà sưu tầm Phan Chánh Tâm vừa ra mắt bộ sưu tập đá quý thiên nhiên lớn nhất từ trước đến nay tại đất Sài Thành.
> Người bảo tồn nhiều giống dừa quý.

Ông Chánh Tâm (tên quen thuộc là Ba Vạn) nhớ lại, khoảng sau năm 1975, ông tình cờ làm quen nhà sưu tầm Lê Văn Sâm, một người rất mê đá quý thiên nhiên VN, bỏ ra hàng chục năm trời đọc sách, nghiên cứu, sưu tầm đá. 'Lây' tình yêu từ bạn, ông Ba Vạn tìm thêm sách trong nước và nhất là sách của Pháp, Anh để tìm hiểu, vì đây là hai quốc gia đi trước VN hàng trăm năm trong lĩnh vực này.

Nhà sưu tập Phan Chánh Tâm bên một khối đá quý thiên nhiên. Ảnh: Anh Vân.

Nhận thấy khai thác, tìm kiếm đá quý không chỉ là một thú chơi tao nhã của giới sưu tầm mà còn là ngành kinh doanh đầy tiềm lực, ông Ba Vạn bỏ tiền túi, tìm thêm bạn bè cùng sở thích để đi tìm đá.

Ban đầu, đội tìm kiếm của ông có khoảng 9 người, rong ruổi khắp các vùng rừng, biển trong nước, đặc biệt là những vùng đất từng có núi lửa hoạt động như Di Linh (Lâm Đồng), Gia Lai, Buôn Mê Thuật, Phan Thiết, Hà Tiên, Yên Bái, Nghệ An...

"Trong 12 năm đầu tìm kiếm, khó khăn không kể hết. Đó là giai đoạn trắng tay, chúng tôi đi chỉ để dò đường, tích lũy kinh nghiệm chứ không thu được mảnh đá quý nào. Hiểu biết về ngành này còn quá mới mẻ", ông Tâm hồi tưởng.

Một thời gian dài, tiền cạn kiệt, kết quả chưa thấy gì, cộng sự bỏ cuộc gần hết, chỉ riêng ông Ba Vạn kiên trì đeo bám. Ông vay thêm từ bạn bè thân hàng trăm cây vàng làm vốn, tiếp tục lên đường. Ngay cả những vùng rừng Buôn Mê Thuật ngày đó vẫn còn Fulro, ông vẫn rong ruổi mà không ngại nguy hiểm.

Từ tảng đá quý, nghệ nhân tạc thành một tác phẩm mỹ nghệ độc đáo, màu sắc hoàn toàn tự nhiên, không bơm hóa chất. Ảnh: Anh Vân.

Vào năm thứ 13, cơ hội bất ngờ đến với ông khi mỏ đá quý thiên nhiên ở huyện Lục Yên (Yên Bái) và ở Quỳ Châu, Quỳ Hợp (Nghệ An) lộ ra. Nhà sưu tầm đã thu được những viên đá tuyệt đẹp đầu tiên tại đây. Liên tiếp các năm sau, nhiều mỏ đá khác được ông tìm thấy. Chỉ trong thời gian ngắn, Ba Vạn tích lũy số lượng đáng kể đá quý và còn bán được cả cho người nước ngoài với giá hàng nghìn đô la để bù vào số vốn hao hụt trước đó.

Càng tích lũy nhiều kinh nghiệm, ông Tâm Chánh càng nung nấu một tình yêu trọn vẹn với đá. Không chỉ tìm đá để ngắm, ông đầu tư mở nhà xưởng, tìm nghệ nhân giỏi, nghiên cứu mẫu mã, tạo dáng, thổi hồn vào đá chuẩn bị cho ra đời công ty chuyên chế tác, trưng bày và kinh doanh mỹ nghệ.  

Đá được tạo hình chim công khá cầu kỳ. Ảnh: Anh Vân.

Tại tòa nhà nằm ở số 6, Bà Huyện Thanh Quan, quận 3 của ông, hàng nghìn mẫu đá mọi kiểu dáng được trưng bày ngay cổng vào đến tận sảnh trong và cả hai tầng lầu. Từ các khối đá quý nặng hàng trăm ký mang hình dáng thô sơ nhất với gân đá, màu đá nguyên thủy... đến nhiều chủng loại hồng ngọc, ngọc bích, thạch anh, ngọc lục bảo, ngọc topaz, đá đa sắc... được bàn tay nghệ nhân tạc thành hình chim, thiếu nữ, tượng phật... hoặc là chiếc vòng tay, vòng cổ, đôi bông tai đá thanh thoát, cầu kỳ.  

Ông Ba Vạn khẳng định, tất cả đá mà ông sở hữu đều là đá thiên nhiên 100%, không bơm hóa chất, không làm thay đổi màu. Người nghệ nhân chỉ dụng công mài giũa để đá sáng bóng, lộ vân rõ và đẹp, hoặc tạo kiểu mẫu sản phẩm nương theo hình dáng đá vốn có.

Từng đi nhiều nơi tại châu Âu, Mỹ... để tham quan tìm hiểu, ông Ba Vạn khẳng định, lĩnh vực chơi và kinh doanh đá quý của Việt Nam có tiềm năng rất dồi dào so với các nước khác. "Hàng trăm năm sau chúng ta cũng chưa khai thác hết nguồn đá quý trong nước", nhà sưu tầm nói.

Gian trưng bày, triển lãm bộ sưu tập của ông mở cửa hàng ngày. Đặc biệt trong dịp Tết, đến đây, khách thưởng lãm không chỉ được ngắm những sản phẩm mỹ nghệ độc đáo, mà còn có cả một không gian thoáng đãng, mát mẻ trong tiếng róc rách của những dòng suối nhân tạo để thả hồn cùng vẻ đẹp kỳ ảo của đá.

"Gần đá xa bệnh", "Quý đá quý người"... là câu nói tâm đắc của ông Ba Vạn. Dù sở hữu được số lượng đá đáng nể, nhà sưu tầm cho biết, chặng đường tìm kiếm và nghiên cứu chế tác đá của ông không dừng lại. Mong muốn của ông là có thể đưa đá quý thiên nhiên đến gần với đời sống, và ngày càng nhiều người nhận ra được giá trị của những viên đá tưởng chừng vô cảm.

Anh Vân