Mang Tuyên ngôn độc lập Việt Nam vào vũ trụ

Gia đình Phạm Tuân và vợ chồng ông Gorơbatco. Ảnh: Tiền Phong

Ngày 23/7/1980, tại sân bay vũ trụ Bai-cô-nua (Liên Xô) tàu vũ trụ Liên hợp 37 do Gorơbatco và Phạm Tuân điều khiển đã phóng lên vũ trụ.
> Hành trình bắn rơi B52 và nhận 'vé' bay vào vũ trụ/ Anh hùng Phạm Tuân hé lộ về chuyến bay lịch sử 

Điều đầu tiên anh cảm nhận khi bay vào vũ trụ là tình trạng không trọng lượng. Ngay cả việc tưởng như nhỏ nhất là ấn vào những nút cần thiết vào thời gian cần thiết cũng không hề đơn giản.

Sau khi vào quỹ đạo, trong suốt thời gian bay ba vòng thứ nhất, Phạm Tuân và Vichto Gorơbatco kiểm tra cặn kẽ tình hình và khả năng hoạt động của hệ thống máy móc, các cụm thiết bị trên tàu, độ kín trong các khoang của con tàu.

Được phép của Mặt đất, họ đã cởi bỏ các bộ đồ bay vũ trụ. Ngay sau đó lực ép tăng lên. Vòng quay thứ tư và thứ năm, con tàu “Xai úz 37” chuyển lên quỹ đạo cao hơn.

Con tàu như bám vào “gáy” trạm vũ trụ và bắt đầu rượt đuổi đến gần nó. Ở vòng bay thứ 16 và 17 vị chỉ huy con tàu lại thực hiện thêm một lần cơ động, tiếp cận “Salút 6” ở khoảng cách cho phép khởi động các thiết bị tự động ghép nối.

Vào khoảnh khắc ấy, tất cả mọi người, từ đội bay trong tàu vũ trụ, đội bay trên trạm “Salút- 6”, tập thể các cán bộ chuyên môn hết sức đông đảo của Trung tâm điều khiển chuyến bay đều hoạt động như một thể thống nhất. Vì vậy, quá trình ghép nối con tàu với trạm vũ trụ, công đoạn quan trọng nhất của chuyến bay, đã diễn ra không gặp trục trặc nào.

Phạm Tuân đặt chân lên trạm “Salút -6” với niềm xúc động khó tả. Một kỷ lục lập tức được xác lập: "Người Việt Nam đầu tiên, người châu Á đầu tiên đã đặt chân lên vũ trụ".

Người Việt Nam ấy mang lên vũ trụ cuốn Tuyên ngôn độc lập và di chúc của Chủ tịch Hồ Chí Minh cùng lá cờ đỏ sao vàng!

Trên trạm vũ trụ, đội “Têrếch” của Phạm Tuân và Vichto Gorơbatco đã được đón tiếp nồng hậu với nghi lễ dâng tặng bánh mì cùng muối được chuẩn bị bởi các thành viên trong đội bay chính gồm Lêonit Pôpốp và Valeri Riumin.

Trong chương trình của chuyến bay, mục tiếp theo là giấc ngủ. Tuy nhiên, Phạm Tuân và Vichto đã đề nghị Trung tâm chỉ huy phát lên quỹ đạo bản tin truyền hình về những tin tức Đại hội Olympic. Họ đã cổ vũ cho các nhân vật thể thao nổi tiếng đang thi đấu trên sân vận động. Sự mệt mỏi đã đưa họ vào giấc ngủ. Đến 9h sáng họ mới tỉnh dậy.

Sau khi tỉnh giấc và xem lại thời gian Phạm Tuân và Vichto Gorơbatco vội vã lau mặt bằng khăn giấy, ăn vội bữa sáng và mở đầu phiên liên lạc với Mặt đất.

Ông Vichto Blagốp, phó chỉ huy chuyến bay đáp lại: “Chúng tôi rất vui mừng thấy rằng đã kết thúc giai đoạn thích nghi căng thẳng. Hôm nay là ngày khó khăn của các đồng chí. Tôi lưu ý, đến chiều tối sẽ có hai buổi phát hình dành cho cuộc họp báo. Còn bây giờ chúng ta bắt tay thực hiện chương trình…”.

Cuộc họp báo Vũ trụ - Mặt đất

Ngay sau đó, họ bắt tay sửa chữa phím điều khiển của thiết bị “Cristal” có một linh kiện bị hỏng. Tiếp theo là tiến hành những thí nghiệm khoa học quan trọng trong vũ trụ.

Một đoàn nhà báo đông đảo đang nóng lòng chờ đợi họ. Đó là 110 phóng viên đến từ các nước xã hội chủ nghĩa đã trực sẵn tại Trung tâm chỉ huy các chuyến bay vũ trụ, 27 cán bộ thuộc ngành phát thanh truyền hình và báo chí từ Việt Nam đến Matxcơva để thông tin về chuyến bay Xô - Việt vào vũ trụ.

Cuộc đối thoại Vũ trụ - Mặt đất kéo dài một tiếng rưỡi. Một số câu hỏi và câu trả lời trong cuộc họp báo chưa từng có ấy, đến giờ Phạm Tuân vẫn nhớ rõ: “Chương trình nghiên cứu khoa học của các đồng chí chứa đựng gần 30 cuộc thí nghiệm. Tình hình diễn ra như thế nào?”.

Phạm Tuân đáp: “Ngay sau khi bay vào quỹ đạo, chúng tôi đã bắt tay vào thực hiện những cuộc thí nghiệm đầu tiên. Tính đến hôm nay chúng tôi đã thực hiện xong tất cả những gì ghi trong chương trình”.

Một trong những thí nghiệm quan trọng và hết sức thú vị là cuộc thử nghiệm “Bèo hoa dâu” (Alôla). Cây bèo hoa dâu thuộc dạng cỏ nội hoa hèn ở đồng quê Việt Nam đã du hành lên vũ trụ với một sứ mệnh khoa học ít ai ngờ tới...

Trên trạm vũ trụ “Salut - 6” đã trồng được lúa mì, đậu nành, hành và các loại nấm, thậm chí cả cây hoa tuylip. Giờ có thêm bèo hoa dâu từ đồng ruộng Việt Nam! Sau 7 ngày 20 giờ 42 phút ở trong vũ trụ với 142 vòng quỹ đạo quanh Trái đất, Phạm Tuân và Gorơbatco trở về trái đất.

Trở về đất mẹ

Cuộc hạ cánh của hai nhà vũ trụ chẳng khác gì ngày hội, tràn ngập niềm vui sướng, hạnh phúc. Cuộc gặp gỡ cảm động diễn ra ở thành phố Ngôi Sao, cha của Phạm Tuân cũng được mời đến từ Việt Nam.

Trong khi chờ phần thưởng cao quý của Nhà nước do đích thân Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Liên Xô Brêgiơnhep trao tặng, Phạm Tuân và Gorơbatco chuẩn bị báo cáo về chuyến bay, cùng chơi môn quần vợt ưa thích và đắm mình trong không khí gia đình.

Nhiều năm đã trôi qua, nhưng cho đến bây giờ Phạm Tuân vẫn nhớ buổi lễ tại Điện Kremli: “Tổng bí thư Brêgiơnhep đã trao huân chương Lênin cho ông Gorơbatco. Sau đấy đã tuyên đọc Sắc lệnh về việc tặng thưởng. Không thể tả nổi sự hồi hộp của tôi khi thực hiện những bước đi theo kiểu nghi thức đội hình tiến về vị đứng đầu Nhà nước Liên Xô. Tổng bí thư Brêgiơnhep đã gắn lên ngực tôi ngôi Sao Đỏ của danh hiệu Anh hùng Liên Xô và Huân chương Lê Nin, rồi ôm hôn tôi thân mật như người cha… Niềm vui sướng và tự hào, niềm hạnh phục ấy đã lưu lại trong tôi suốt đời”.

Mấy ngày sau, đội du hành vũ trụ của Phạm Tuân cùng gia đình đã đáp máy bay trở về Việt Nam. Anh trở về mang theo những kỷ lục, mang theo bức ảnh chụp tổ quốc từ trên vũ trụ và nỗi nhớ đất mẹ da diết. Những cuộc đón tiếp ở quê nhà cũng chẳng thể nào quên.

Đứng suốt dọc con đường từ sân bay Gia Lâm về Hà Nội (dài 7km) là dòng người mang theo những biểu ngữ, khẩu hiệu, những bức chân dung, cờ hoa cùng những tiếng hô chào đón, chúc mừng. Tại cổng Phủ Chủ tịch, Tổng bí thư Lê Duẩn, Chủ tịch nước Nguyễn Hữu Thọ, Thủ tướng Phạm Văn Đồng, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng - Đại tướng Văn Tiến Dũng đón Phạm Tuân và Gorơbatco.

Hôm ấy, đúng ngày Quốc khánh 2/9, 35 năm ngày Việt Nam tuyên bố độc lập. Và Phạm Tuân cùng Gorơbatco đã được Tổng bí thư Lê Duẩn gắn lên ngực áo tấm huy chương Sao Vàng, Anh hùng lao động XHCN Việt Nam.

Những ngày tiếp theo, hai nhà du hành vũ trụ đã có rất nhiều cuộc gặp gỡ tại nhiều thành phố, làng mạc, từ Bắc chí Nam. Đâu đâu, họ cũng được tiếp như những người hùng. Họ đã liên tục ký tên lưu niệm trong các cuốn sách, các tấm bưu thiếp, những cuốn album... 

Phạm Tuân đã mời gia đình Gorơbatco về thăm quê mình, nơi ngày xưa cậu bé làng Quốc Tuấn đã nhìn lên bầu trời bị băm nát bởi máy bay Mỹ và mơ ước được trở thành phi công…

Họ gọi nhau là những người anh em vũ trụ và dù mấy chục năm đã trôi qua nhưng vẫn thường qua lại thăm nhau, lúc ở Nga, lúc ở Việt Nam với những tình cảm như cùng máu mủ ruột rà.

Gorơbatco tâm sự: “Phạm Tuân là một con người tài năng, anh ấy lĩnh hội ngay mọi điều trong chuyến bay. Trong khi bay, anh ấy không chỉ đơn giản là một nhà du hành, nghiên cứu mà còn là kỹ sư trên tàu vũ trụ. Vũ trụ đã kết thân tôi với Phạm Tuân".

Phạm Tuân dự định đến một lúc nào đó, khi đã vợi đi công việc bộn bề, ông sẽ cùng gia đình trở lại nước Nga, thăm thành phố Ngôi Sao, thăm nơi ngày xưa đã miệt mài khổ luyện, thăm lại nơi con tàu vũ trụ như huyền thoại ấy đã bay vào khoảng không vô tận, gắn kết hai người con của đất nước Nga - Việt.

(Theo Tiền Phong)