Nếu quản lỏng, tham nhũng càng chống sẽ càng tăng

"Số vụ tham nhũng phát hiện nhiều, nhưng xử lý trách nhiệm cá nhân ít; một số vụ có biểu hiện thiếu kiên quyết và né tránh...". Đưa ra những nhận xét trên, nhiều đại biểu QH đã bày tỏ sự nghi ngại về hiệu quả cuộc đấu tranh chống tham nhũng sau 1 năm luật này có hiệu lực.
> 12 tỉnh, 3 bộ chưa có chương trình chống tham nhũng

Chiều nay, đăng đàn đầu tiên, ông Trần Thanh Khiêm ghi nhận từ khi ra đời, 2 đạo luật đã tạo chuyển biến trong việc phòng chống tham nhũng và thực hành tiết kiệm tại các cơ quan, địa phương. Dù vậy, xét về hiệu quả, ông thẳng thắn đánh giá: "Tình hình tham nhũng chưa được ngăn chặn đẩy lùi". Năm 2006, Chính phủ tiến hành hơn 12.600 cuộc thanh tra, phát hiện sai phạm hơn 4.000 tỷ đồng.

Nhìn nhận việc này gay gắt hơn, đại biểu Trần Văn Kiệt nhận xét: "Tham nhũng càng chống thì càng tăng, lan rộng". Thậm chí nhiều lĩnh vực, vị đại biểu Quốc hội này "không thể hình dung là có mà vẫn có", như tham nhũng ngay tại quỹ ủng hộ người nghèo, quỹ từ thiện hay chương trình 135 trồng rừng xóa đói giảm nghèo.

Cơ chế thực hiện thiếu đồng bộ

Theo phân tích của ông Khiêm, nguyên nhân việc tham nhũng không giảm là do thiếu đồng bộ trong triển khai. Hiện, luật đã có hiệu lực hơn một năm, nhưng nhiều cơ quan, bộ ngành chưa có chương trình hành động, hoặc nếu có thì chưa sát thực tế, thiếu cụ thể. "Quốc hội và Chính phủ cần xem xét khâu tổ chức hai luật này", ông Kiêm đề nghị.

Trăn trở của ông Khiêm nhận được sự chia sẻ của nhiều đại biểu. "Chúng ta nên xem lại cơ chế, liệu có tạo điều kiện cho tham nhũng hay không? Quản lý lỏng lẻo thì càng chống lại càng tăng", ông Kiệt nêu vấn đề.

Còn bà Nguyễn Thị Hồng Minh báo động: "Đã đến lúc đặt ra câu hỏi, phải chăng chúng ta tiếp cận không phù hợp nên quản lý không hiệu quả".

Cựu bộ trưởng tư pháp Nguyễn Đình Lộc. Ảnh: TTXVN

Nghiên cứu báo cáo về thực hiện luật chống tham nhũng, ông Nguyễn Đình Lộc bức xúc khi thấy đến giờ vẫn còn "một số nơi chưa thực sự coi trọng" việc này. Nguyên nhân của tình trạng thờ ơ với đấu tranh chống tham nhũng, được ông Lộc phân tích là do thiếu động lực, như là bắt buộc phải làm. "Người dân mong chờ động thái của cơ quan nhà nước. Nhưng một số người trong cuộc thì lại không thấy, né tránh, chậm chạp được bao nhiêu thì cứ chậm", ông Lộc nhìn nhận.

Còn ông Nguyễn Ngọc Trân dùng hình ảnh: "Ngọn lửa một khi đã tắt, thổi trở lại là vô cùng khó khăn".

Chậm xử lý án tham nhũng, lờ trách nhiệm người đứng đầu

Gần một nửa trong số 16 ý kiến phát biểu đều đề cập tới việc chậm xử lý, kết thúc các vụ án tham nhũng nổi cộm, dù Thủ tướng nhiều lần nhắc nhở phải đẩy nhanh tiến độ. Ông Trần Thanh Khiêm nhận xét, nhiều vụ, việc xử lý người đưa hối lộ thì nặng nhưng lại "nhẹ tay" với các quan chức có hành vi nhận hối lộ. "Hình như chúng ta có cái gì đó chưa thực sự quyết liệt", đại biểu Kiệt đặt câu hỏi.

Tán thành quan điểm trên, ông Trần Huy Hanh thẳng thắn nhận xét: "Có biểu hiện thiếu kiên quyết, né tránh". Theo đó, vụ Nguyễn Lâm Thái lừa đảo, bán thiết bị bưu điện xảy ra trong thời gian dài với sự liên quan của 38 bưu điện, nhưng hiện chỉ có 6 đơn vị có cán bộ bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Thông tin về việc đưa nhận hối lộ trong vụ án này được đưa công khai, nhưng giờ chưa ai bị xử lý về hành vi nhận hối lộ. Hay vụ PMU 18, điện kế điện tử, tiêu cực đất đai ở Đồ Sơn, các sai phạm ban đầu được đưa ra là rất lớn nhưng "càng về sau càng teo tóp".

Còn theo ví von của ông Nguyễn Ngọc Trân, những vụ việc để lâu thì "từ quả núi sẽ biến thành con chuột nhắt".

Ông Nguyễn Ngọc Trân. Ảnh: TTXVN

Những ý kiến trái chiều giữa các cơ quan nhà nước về hậu quả một số vụ án cũng khiến người dân và dư luận nghi ngờ về quyết tâm chống tham nhũng. Ông Hanh nêu ví dụ, vụ tiêu cực tại Điện lực TP HCM, tang vật 312.000 điện kế điện tử bị cơ quan điều tra xác định là hàng giả. Nhưng Bộ Công nghiệp lại cho rằng chỉ cần thay vỏ là có thể đưa vào sử dụng. Tương tự, tại vụ siêu lừa Nguyễn Đức Chi, một phó chủ tịch tỉnh Khánh Hòa bị cơ quan điều tra cho rằng có sai phạm, nhưng Tỉnh ủy Khánh Hòa "lại bảo không".

Trách nhiệm người đứng đầu, các vụ án vừa nêu trên, cũng được các đại biểu đặt ra. "Vụ Nguyễn Lâm Thái, vụ tiêu cực quota dệt may với việc phạt tù nguyên thứ trưởng Mai Văn Dâu, tôi chưa thấy công khai xử lý trách nhiệm người đứng đầu tại những bộ này", ông Hanh phát biểu.

Theo ông Trần Đình Long, tham nhũng đang diễn ra mọi lĩnh vực nên các cấp lãnh đạo điều hành phải bị xử lý khi để xảy ra tiêu cực ở đơn vị mình. "Tham nhũng là có tội nhưng bao che thì tội càng nặng hơn", ông Long bày tỏ quan điểm.

Lãng phí thời gian, thời cơ - là mất mát lớn nhất

Bà Đặng Thị Kim Chi cho rằng, lãng phí cũng như tham ô đang hiện hữu khắp nơi, đã thành thói quen. Biểu hiện cụ thể của việc này, đang diễn ra hằng ngày, là tình trạng họp quá nhiều, xa xỉ phô trương trong các buổi tổng kết, hay thủ tục hành chính rườm rà...

Dẫn chứng về việc lãng phí, bà Nguyễn Thị Kim Thoa nêu thực tế, tại các thành phố lớn nhiều mảnh đất đẹp các cơ quan nắm giữ nhưng sử dụng không hiệu quả. Trụ sở văn phòng 2 của các bộ tại TP HCM là ví dụ. "Nhìn những công trình bị sử dụng lãng phí mà xót xa", bà tâm sự.

Theo bà Thoa, việc nhà nước tiếp tục nắm giữ 51% cổ phần tại nhiều doanh nghiệp không cần sự chi phối của nhà nước đang gây lãng phí cho sự phát triển. Nếu bán bớt sẽ tạo động lực cho doanh nghiệp phát triển, đồng thời điều tiết được thị trường chứng khoán khi cung không đủ cầu.

Còn đại biểu Nguyễn Ngọc Trân trăn trở, từ khi gia nhập WTO, những tháng qua Việt Nam đã nắm bắt cơ hội này ra sao? Nếu bỏ lỡ sẽ gây lãng phí rất lớn; tận dụng thời cơ, chúng ta sẽ phát triển rất nhanh và ngược lại. "Đây là thời cơ, không cho phép làm sai rồi sửa theo cách ứng xử thông thường", ông chia sẻ.

Ngày làm việc hôm nay khép lại với 16 ý kiến của các đại biểu, ngày mai Quốc hội tiếp tục thảo luận tại hội trường.

Hoàng Khuê