'Chấm dứt tình trạng đào tạo như đi câu'

"Các trường phải có lộ trình, phải xác định cần được đào tạo bao nhiêu, đào tạo theo nhu cầu chứ không phải tìm cho đủ chỉ tiêu", Bộ trưởng GD&ĐT Nguyễn Thiện Nhân nêu quan điểm tại Hội nghị sơ kết 6 năm thực hiện các đề án đào tạo tại nước ngoài.
> Thủ tướng yêu cầu xem xét mức sinh hoạt phí/ Lưu học sinh kêu cứu vì đói

Ông Trương Duy Phúc, Trưởng ban Điều hành các đề án đào tạo tại nước ngoài, Bộ GD&ĐT, cho biết, từ năm 2000 đến 31/11/2006, đề án đã giải quyết thủ tục cho gần 3.000 lưu học sinh đi học tại 30 nước. Trong đó, 1.870 học sau ĐH, hơn 800 sinh viên ĐH theo đề án 322. Đến nay, hơn 900 người đã tốt nghiệp, 2.000 người đang học ở nước ngoài. Hết năm 2006, Nhà nước đã chi 70 triệu USD cho đề án này, riêng năm 2006, tổng mức chi là 18 triệu USD.

Về tình hình học tập của lưu học sinh, ông Phúc khẳng định, hầu hết đều hoàn thành kế hoạch học tập đúng thời hạn và được nước bạn đánh giá cao. Tuy nhiên, cũng có 11 lưu học sinh phải thôi học vì lý do sức khỏe, 18 người khác bị về nước do học kém. Bên cạnh đó, việc chuyển sinh hoạt phí, học phí trong một số thời điểm bị chậm do tốc độ chi nhanh, trong khi thủ tục chuyển tiền về Ngân hàng Ngoại thương không kịp.

Đào tạo dàn trải, làm việc kém hiệu quả

Ông Trần Quốc Toản, Phó chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ nhận định, do chúng ta chưa xác định được mục tiêu đào tạo nên dẫn tới tình trạng đào tạo quá dàn trải. "Cần phải đào tạo đội ngũ cán bộ cho một mục tiêu, lĩnh vực nào đó. Nếu đào tạo dàn trải, khi về nước làm việc sẽ không hiệu quả", ông đề xuất.

Còn GS Nguyễn Văn Hùng, Hiệu trưởng ĐH Xây dựng cho rằng, nên gửi sinh viên tới những trường mang lại hiệu quả cao, có những ngành thế mạnh. Du học Anh đắt thì nên chuyển sang học các nước khác. Ông cũng chỉ ra rằng hiện đề án chưa quan tâm tới đào tạo cán bộ quản lý. "Hiệu trưởng chúng tôi giờ như người mù xem voi", ông nói.

"Sinh viên đào tạo trong nước phải trả tiền. Vậy sao không chia kinh phí cho lưu học sinh, người được 70%, người 50%? Nếu làm được vậy, khi về nước, điều kiện cạnh tranh giữa các lưu học sinh sẽ cao hơn", vị giáo sư này chia sẻ.

Lưu học sinh Việt Nam tại Thụy Sĩ kỷ niệm Quốc khánh 2/9. Ảnh: swissviet.com.

Theo nhận định của GS Nguyễn Viết Thịnh, Hiệu trưởng ĐH Sư phạm Hà Nội, với mức chi phí hiện nay, phần đông lưu học sinh chỉ có thể vào các trường tầm trung.

Liên quan đến vấn đề này, Thứ trưởng Trần Văn Nhung cho rằng: "Đa số lưu học sinh về nước đều giỏi và xuất sắc, nhưng trong số 300 nghiên cứu sinh tiến sĩ ở nước ngoài, chỉ có 40 bài báo được đăng trên các tạp chí của thế giới. Con số này là quá ít. Trong khi, có tiến sĩ trong nước có tới 10 bài đăng trên tạp chí nước ngoài".

Trước những khó khăn trong việc thực hiện đề án, Bộ trưởng Nguyễn Thiện Nhân đề xuất chủ trương: "Nếu đặt mục tiêu bổ sung cán bộ cho ngành giáo dục thì sẽ phải có thày cô trong các trường dân lập tham gia. Bộ sẽ trình Thủ tướng xem xét vấn đề này".

Bộ trưởng cho rằng, các trường phải có lộ trình, phải xác định cần được đào tạo bao nhiêu. Chấm dứt tình trạng đào tạo như đi câu, tiến tới đào tạo theo nhu cầu chứ không phải tìm cho đủ chỉ tiêu.

Đổi mới phương thức cấp sinh hoạt phí

Ông Ngô Xuân Hiểu, Vụ phó Vụ Tài chính Đối ngoại, Bộ Tài chính, khẳng định, bắt đầu từ năm nay, sẽ đổi mới hoàn toàn phương thức thanh toán cho lưu học sinh theo hướng trao quyền tối đa cho Bộ GD&ĐT. Bộ Tài chính chỉ làm nhiệm vụ hậu kiểm. "Năm 2007, ngân sách cho đề án đào tạo nước ngoài là 20 triệu USD. Bộ Tài chính sẽ chuyển toàn bộ khoản tiền này tới kho bạc. Việc sử dụng khoản tiền này thế nào là tùy vào Bộ Giáo dục", ông Hiểu dẫn ví dụ thực tế.

Là người phụ trách công tác "bếp núc" cho lưu học sinh, ông Trương Thanh Hải, chuyên viên vụ Kế hoạch tài chính Bộ GD&ĐT thừa nhận, việc xây dựng kế hoạch ngân sách chưa phù hợp đã dẫn tới tình trạng sinh hoạt phí, học phí đến chậm. Biến động tỷ giá cũng gây khó khăn trong sinh hoạt của lưu học sinh.

Về khó khăn này, Bộ trường Nguyễn Thiện Nhân cho rằng phải bàn một cách cụ thể, tiền gửi cho ai, có thể gửi thẳng đến từng trường hoặc gửi vào tài khoản của từng cá nhân được không? "Cần công khai hóa thời hạn giải quyết các thủ tục. Phải khẳng định, đề án 322 không có gì bí mật. Tài chính đang là vấn đề lưu học sinh bức xúc. Do vậy, chậm nhất 15/4 phải bàn xong định mức cho lưu học sinh", Bộ trưởng nhấn mạnh.

Theo quyết định của Thủ tướng, đề án này sẽ kéo dài đến năm 2014. Bộ trưởng Nhân yêu cầu các trường, các cấp cần có sự đánh giá chi phí, rà soát hiệu quả dự án để rút ra bài học. Ông đặt câu hỏi: "Tại sao có chỗ học đắt mà cũng có chỗ học rẻ?"

Tiến Dũng