Quốc hội phải là đầu tàu của quá trình dân chủ hóa

"Cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên chấp nhận quyền tự ứng cử một cách rộng rãi, Hà Nội có hơn 70 ứng viên mà dân vẫn chọn được số người trúng cử chỉ bằng 1/10 số người ra ứng cử. Như vậy, cách làm đúng và dân chủ thì sẽ chọn được nhân tài", nhà sử học Dương Trung Quốc nói về cuộc Tổng tuyển cử năm 1946.

- Nhiều ý kiến cho rằng, cuộc Tổng tuyển cử năm 1946 là mốc son lịch sử về thể chế dân chủ của dân tộc. Theo quan điểm của ông, tại sao cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên này lại được đánh giá cao như vậy?

Ảnh: Tuổi Trẻ.

- Nhìn nhận nền dân chủ gắn với sự ra đời của Quốc hội, bài học lớn nhất là lòng tin vào dân và phát huy sức mạnh của dân. Không dựa vào dân thì lấy đâu ra sức mạnh. Đấy là gốc rễ của tư tưởng Hồ Chí Minh không chỉ trong chiến tranh giữ nước mà quan trọng hơn là trong sự nghiệp dựng nước. Xây dựng thể chế, tổ chức tổng tuyển cử, bầu ra Quốc hội cũng đều bắt nguồn từ nguyên lý đó.

Nếu không tin vào dân thì không đủ bản lĩnh tổ chức một cuộc Tổng tuyển cử có thể nói là đạt tới những tiêu chí của các nền dân chủ tiên tiến đương thời. Bình đẳng giới, phổ thông đầu phiếu, bình đẳng về thân phận, chính kiến, sắc tộc, tôn giáo, chấp nhận đa nguyên bao gồm các đảng phái trong Mặt trận Việt Minh. Không những thế, ta còn tự tin nhượng bộ một số yêu sách tham gia Quốc hội và Chính phủ của các đảng phái đối nghịch nhằm đạt tới sự mở rộng tối đa khối đại đoàn kết dân tộc và tin rằng chính sức mạnh của đại đoàn kết sẽ thải loại những thế lực phản bội lợi ích dân tộc...

Có thể nói nền dân chủ rất non trẻ, nhưng lại được phát huy tối đa bởi sức mạnh của tinh thần yêu nước của dân và sự thành tâm đoàn kết của những người lãnh đạo với Cương lĩnh Việt Minh và vai trò của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

- Hơn 60 năm đã trôi qua nhưng vẫn có ý kiến cho rằng, dường như các cuộc bầu cử sau này chưa thực sự “vượt qua” được thành công của cuộc Tổng tuyển cử năm 1946. Ý kiến của ông về vấn đề này như thế nào?

- Tôi không có ý định so sánh một cách cơ học hay siêu hình mà không tính đến những đặc trưng cũng như những thay đổi của thời đại trong 60 năm qua. Cần nhớ rằng, Quốc hội được triệu tập từ tháng 3/1946, Hiến pháp được thông qua tháng 11 năm đó là một bản Hiến pháp có thể coi là mẫu mực của một cương lĩnh chính trị bảo đảm sự phát triển lâu dài của thể chế Dân chủ - Cộng hoà, chứa đựng cả những sắc thái truyền thống lẫn những nguyên lý chính trị hiện đại.

Nhưng đáng tiếc, bản Hiến pháp này chưa kịp được ban hành thì chiến tranh đã lan rộng ra cả nước. Chúng ta phải tiến hành cuộc kháng chiến trường kỳ 9 năm rồi lại đi tiếp cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước cho đến 1975, rồi lại tiếp tục trong vòng vây thù địch của nhiều thế lực bên ngoài và cuộc chiến tranh biên giới kéo dài đến gần hết thập kỷ 80 của thế kỷ XX. Giờ đây chúng ta thừa nhận những sai lầm vừa tả khuynh vừa không tưởng trong nhận thức về con đường phát triển đất nước kéo dài cho đến trước cuộc Đổi mới.

Trong hoàn cảnh ấy, sự tác động của những quy luật khắc nghiệt thời chiến không thể không trở thành cản lực cho quá trình phát triển dân chủ. Và, đương nhiên trong bối cảnh ấy, hoạt động của Quốc hội cũng bị tác động. Bản chất của Quốc hội là thiết chế cao nhất, bảo đảm quyền dân chủ của người dân, cho nên nó cũng là thiết chế chính trị dễ bị tổn thương nhất khi quyền dân chủ của người dân không được thực thi trọn vẹn.

Ảnh: Q.H.

Xét trên nhiều nội dung hoạt động cụ thể thì đúng là có nhiều điều Quốc hội hiện nay đang phấn đấu theo kịp... ngày xưa. Ví như trong bầu cử, cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên chấp nhận quyền tự ứng cử một cách rộng rãi, Thủ đô Hà Nội có hơn 70 ứng viên mà dân vẫn chọn được số người trúng cử chỉ bằng 1/10 số người ra ứng cử. Chúng ta đều biết rằng những người được dân chọn này hoàn toàn xứng đáng. Như vậy, cách làm đúng và dân chủ thì sẽ chọn được nhân tài. Tỷ lệ nhân sĩ trí thức, các nhà công thương, những người không đảng phái rất cao. Ngay từ những phiên họp đầu tiên người dân được quyền vào giám sát tại hội trường Quốc hội.

Tại kỳ họp thứ hai (tháng 11/1946), 11 Bộ trưởng và cả Chủ tịch nước đã phải trả lời chất vấn trước Quốc hội, với chất lượng mà chính người đứng đầu Nhà nước phải nhận rằng: Chính phủ mới thành lập hơn 1 năm, Quốc hội bầu ra được hơn 8 tháng, “vậy mà Quốc hội đã đặt ra những câu hỏi thật già dặn, sắc nét, khó trả lời, đề cập tới tất cả những vấn đề có quan hệ đến vận mệnh nước nhà. Với sự trưởng thành chính trị và sự quan tâm về việc nước ấy, ai dám bảo dân ta không có tư cách độc lập”.

Nếu nhìn vào hoạt động chất vấn của Quốc hội những kỳ họp gần đây, dù đã đựơc đánh giá tiến bộ hơn, nhưng chắc còn xa mới đạt được cái điều như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhận xét 60 năm trước.

- Năm 2007 sẽ diễn ra cuộc bầu cử Đại biểu Quốc hội khóa XII. Trước thềm sự kiện chính trị đặc biệt quan trọng này, nhìn trong mối tương quan với cuộc Tổng tuyển cử 1946, ông có mong muốn gì?

- Bản chất Đổi mới là “dân chủ hoá”. Chúng ta tiếp tục Đổi mới lại đẩy mạnh hội nhập đương nhiên quá trình dân chủ hoá vừa không thể đảo ngược vừa đòi hỏi phải đẩy mạnh hơn. Chất lượng của Quốc hội tuỳ thuộc vào chất lượng dân chủ hoá và ngược lại, Quốc hội phải là đầu tàu của quá trình dân chủ hoá thì mới xứng đáng là cơ quan quyền lực cao nhất đại diện cho nhân dân.

Với đặc thù chính trị của nước ta là sự lãnh đạo tuyệt đối và toàn diện của Đảng thì vấn đề chất lượng dân chủ trong sự lãnh đạo của Đảng sẽ là nhân tố quyết định cho tiến trình phát triển. Bài học của cuộc Tổng tuyển cử đầu tiên chính là tài lãnh đạo của Đảng và sự đồng thuận cao của nhân dân cho mục tiêu đặt lợi ích dân tộc lên trên hết.

Mong muốn của tôi là trong khi hướng tới tương lai, luôn ôn lại những bài học của quá khứ, kể cả những bài học nhỏ nhất. Một trong những điều làm tôi băn khoăn nhất là tại sao các đại biểu Quốc hội không làm được một quyền lợi và nghĩa vụ tối thiểu là “hát Quốc ca” một cách nghiêm túc, ít ra như các Đại biểu khoá I? Xin đừng coi thường những cái tưởng nhỏ nhưng lại rất thiêng liêng ấy.

(Theo Người Đại biểu Nhân dân)