Xây cảng để... di dời

Hàng lọat cảng biển, cảng sông ở TP HCM được nâng cấp, mở rộng hoặc quy hoạch xây mới. Nhưng tới đây có cảng thì phải di dời, có cảng buộc phải xóa quy hoạch treo, cảng thì xây dựng quá chậm và có thể bị "nuốt chửng" bởi tốc độ đô thị hóa...

Đường ra vào cảng Bến Nghé luôn luôn bị kẹt xe. Ảnh: Hoàng Tuyên.

Năm 1998, cảng Bến Nghé được quyết định đầu tư nâng cấp, mở rộng mặt bằng lên hơn 9 ha . Tổng mức đầu tư là 9,8 tỷ đồng, trong đó có 4 tỷ đồng giành cho đền bù, giải tỏa 130 hộ dân.

Đến nay, việc nâng cấp, mở rộng cảng Bến Nghé khó có thể tiếp tục vì số hộ dân bị ảnh hưởng đã tăng lên 400 và tổng mức đầu tư đã bị đội lên trên 205 tỷ đồng, trong đó có 170 tỷ đồng cho đền bù, giải tỏa.

Mới đây, TP HCM chấp thuận tạm ứng 20 tỷ đồng từ ngân sách để đền bù, giải phóng mặt bằng. Với nguồn tạm ứng nhỏ bé này thì chỉ có thể giải tỏa, di dời được một số hộ dân và dự án này sẽ tiếp tục phải kéo dài thêm nhiều năm nữa. 

Theo quy họach vừa được Bộ Xây dựng trình lên Thủ tướng Chính phủ, đến 2010 sẽ di dời cảng Bến Nghé và các cảng khác trong khu vực. "Nếu tiếp tục đầu tư để hoàn chỉnh dự án thì chỉ vài năm nữa đã phải tính đến việc di dời cảng này"- Ông Huỳnh Công Hùng, Phó ban Kinh tế Ngân sách HĐND TP HCM nói.

Xóa treo, đất chuyển thành nhà ổ chuột

Năm 2002, TP HCM quyết định đầu tư xây dựng cảng sông tại khu đất rộng hàng chục ha dọc theo sông Ông Lớn, phường Tân Hưng, quận 7. Theo tính toán, khi cảng sông này hoàn thành sẽ đón nhận tàu thuyền từ các tỉnh miền Tây lên, thay cho các bến nhỏ lẻ trên đường Trần Xuân Soạn, quận 7 và Tôn Thất Thuyết, quận 4.

Cảng sông Rạch Ông đã được "xóa treo", tấm panô giới thiệu quy họach cảng đã bạc thếch theo thời gian và xung quanh là những căn nhà ổ chuột đang đua nhau mọc lên. Ảnh: Hoàng Tuyên

Để thực hiện dự án, những tấm pa nô giới thiệu dự án, ranh đất được dựng lên và lệnh cấm mua bán đất, xây dựng nhà ở, khu dân cư được ban hành. Nhưng bất chấp lệnh cấm, người dân bị giải tỏa bởi các dự án cầu, đường ở các quận 1, 4, 8... vẫn nhảy sang đây mua đất, cất nhà ì xèo. 

Cuối năm 2005, dự án cảng sông Ông Lớn được tuyên bố... xóa. Lý do, theo quy hoạch mới cảng sông không thể nằm sâu trong nội thị dễ gây ùn tắc, kẹt xe, phải đưa ra xa hơn nữa. Ngay lập tức, giá đất ở đây vọt lên. Trước giá bán đất chui trong khu quy hoạch cảng chỉ là 200.000-400.000 đồng/m2, nay đã là 10 đến 15 triệu đồng/m2. 

Trong khi việc mua bán đất, xây nhà diễn ra công khai, nhộn nhịp thì việc quy hoạch chi tiết sử dụng đất khu cảng sông cũ lại diễn ra rất chậm. Mới đây UBND TP chỉ đạo các cơ quan chức năng phải gấp rút xây dựng bản quy hoạch mới để sớm công bố tới dân. Theo một cán bộ phường Tân Hưng, sự chậm chạp trên đây sẽ không theo kịp tốc độ xây dựng những khu nhà ổ chuột mới dọc sông Ông Lớn, thay cho các khu ổ chuột dọc kênh Tẻ, Bến Nghé, Tàu Hũ của các quận 1, 4, 8 trước đây.

Bị bao vây vì xây chậm

Giữa năm 2003, công trình xây dựng cảng sông Phú Định, nằm ở phường 16, quận 8 được khởi công. Theo kế hoạch, giai đoạn 1 của dự án được hoàn thành vào năm 2007 với 20/64 ha đất của khu vực này sẽ là cảng sông lớn nhất TP với tổng mức đầu tư gần 400 tỷ đồng.

Tòan bộ dự án có 9 gói thầu cho các hạng mục. Ngay từ gói thầu đầu tiên là nạo vét khu nước chân cầu cảng đã bị chậm, khởi công từ tháng 10/2005 và dự kiến hoàn thành vào tháng 2/2006 nhưng phải đến tháng 7/2006 vừa qua gói thầu này mới được làm xong.

Theo ông Phan Trọng Đoàn, Tổng Giám đốc Công ty TNHH một thành viên cảng sông TP HCM, gói thầu san lấp mặt bằng khu cảng Phú Định vừa mới rục rịch khởi động đã buộc phải đình chỉ để xem xét lại thiết kế. Lý do đơn vị tư vấn thiết kế yêu cầu cát san lấp phải là loại cát hiếm đưa từ miền Trung vào hoặc là cát mua từ Cam pu chia về. Cát hiếm, giá cao và khối lượng cần có là rất lớn đã làm cho dự toán của hạng mục san lấp bị dội lên.

Trước yêu cầu kỹ thuật khá "lạ" trên, các cơ quan thẩm định phải xem xét lại khâu thiết kế và sau cùng buộc phải thay đổi thiết kế, dự toán và trình duyệt lại từ đầu.

Được khởi công tư năm 2003 nhưng đến nay kho bãi, mặt bằng cầu cảng sông Phú Định vẫn chưa định hình. Ảnh: Hoàng Tuyên

Trong khi việc xây dựng cảng sông Phú Định bị "ách tắc", chậm trễ bởi những "chuyện lạ" trên thì công trình này đang dần bộc lộ những khiếm khuyết về quy hoạch đô thị. Cụ thể, ngay sát bên hông cảng là khu tái định phường 16, quận 8 đang triển khai, sau lưng cảng các khu dân cư dọc theo Đại lộ Đông - Tây đang hình thành. Các công trình dân cư này sẽ hoàn thành trước và sẽ đẩy cảng lọt vào giữa.

"Tình hình trên đẩy cảng Phú Định vào tình thế không phát huy hiệu quả và chúng ta lại phải giải tiếp bài toán kẹt đường do xe ra vào cảng lưu thông trên đường nội đô. Nguy cơ phải đóng cửa cảng như đang triển khai với các cảng biển nằm trong nội đô là có thể"- Một cán bộ Sở Quy hoạch - Kiến trúc nói. 

Lưu Đức