Công khai gian lận trong kỳ tốt nghiệp THPT

Giáo sư Văn Như Cương. Ảnh: Tiến Dũng

"Tôi tán thành ý kiến của tân Bộ trưởng rằng, phẫu thuật khối u dù có đau cũng phải làm. Cần công khai kết quả đại học với kết quả thi tốt nghiệp ở một số tỉnh. Kết quả so sánh chênh nhau lớn bao nhiêu chứng tỏ nơi đó gian dối, tiêu cực lớn bấy nhiêu", Giáo sư Văn Như Cương, thành viên Hội đồng Quốc gia giáo dục, trao đổi với VnExpress.
> Những phòng thi đáng ngờ trong kỳ tốt nghiệp THPT

- Kỳ thi tốt nghiệp THPT vừa qua, tại nhiều địa phương, tỷ lệ đỗ hơn 99%, một số phòng thi toàn điểm 9-10. Giáo sư đánh giá thế nào thực tế này?

- Với đề thi hiện nay, không có chuyện cả phòng thi toàn điểm giỏi, rõ ràng là anh chép bài ở đâu đó. Sự gian dối này thể hiện rõ khi hằng năm, nhiều thí sinh điểm thi tốt nghiệp cao trong khi điểm thi đại học rất thấp. Trong khi, mức độ chênh lệch kiến thức giữa 2 đề thi ấy không phải đến mức độ như thế. Đề bài cùng nằm trong chương trình phổ thông nên không lý gì bài thi tốt nghiệp được 8 điểm trong khi bài thi đại học lại được điểm 0 điểm 1. Đó là chuyện hết sức vô lý. Từ đó cho thấy việc thi tốt nghiệp chưa nghiêm túc, gian dối từ khâu coi thi cho đến chấm thi.

- Theo giáo sự, nếu làm thẳng thừng, năm nay, tỷ lệ đỗ tốt nghiệp bao nhiêu phần trăm sẽ phản ánh đúng thực tế?

- Có tỉnh, tỷ lệ này chỉ khoảng 20%, nhưng cũng có tỉnh, thành phố đỗ tới 80-90%. Nói chung, toàn quốc thì khoảng 60% là hợp lý.

- Bộ GD&ĐT vừa phát động phong trào "nói không với bệnh thành tích và tiêu cực trong thi cử". Theo giáo sư, ngành nên ứng xử thế nào với những tiêu cực xảy ra trong năm học qua, chọn giảp pháp "khép lại quá khứ" hay phải xử lý nghiêm các gian lận?

- Tôi cho rằng, một trong những biện pháp lúc này là công khai kết quả thi đại học với kết quả thi tốt nghiệp ở một số tỉnh để làm căn cứ đánh giá gian lận. Kết quả so sánh chênh nhau càng lớn bao nhiêu chứng tỏ nơi đó gian dối, tiêu cực càng lớn bấy nhiêu. Tôi tán thành ý kiến của tân Bộ trưởng rằng phẫu thuật "khối u" ấy dù có đau cũng phải làm.

Tuy nhiên, những tiêu cực này không chỉ xảy ra ở một số địa phương như vụ việc tại Hà Tây thời gian qua. Bởi vậy, nếu kiểm tra xử lý tất cả các tỉnh thì rất công phu, hơn nữa chúng ta cũng chỉ đánh vào học sinh, trong khi người lớn mới chính là người làm hư học sinh. Do vậy, nên xử lý một số tỉnh quá lộ liễu, có bằng chứng rõ ràng để làm gương.

- Thời gian qua, nhiều thày cô, học sinh đã dũng cảm tố cáo tiêu cực và cung cấp băng hình. Theo quan điểm của thày, hành động của họ là do không chịu đựng nổi tiêu cực hay do họ cảm thấy vấn đề nêu ra có hy vọng được giải quyết?

- Tôi cho rằng có cả 2 nguyên nhân trên. Khi một vài người nói ra sự thật mà được có thẩm quyền chú ý, thì sẽ khuyến khích người khác lên tiếng. Khen hay, biểu dương thành tích chúng ta nói nhiều rồi, nay cần phải nêu ra những cái xấu. Rất may là có người nói ra và cũng đã có người lắng nghe. Tôi tin thời gian tới, sẽ còn nhiều người như thày Đỗ Việt Khoa.

- Từ thực tế trên, nhiều ý kiến cho rằng để có bằng chứng tiêu cực không khó, vấn đề còn lại là ngành giáo dục có thực sự quyết tâm và có dũng cảm chống bệnh thành tích, tiêu cực hay không. Giáo sư nghĩ sao?

- Tham gia vào quá trình tiêu cực thời gian qua có sự chỉ đạo của các cấp tỉnh, huyện. Có thể nhờ phổ cập cấp 2 mà huyện hoặc tỉnh này được tham gia vào dự án nào đó. Khi đó, ông bí thư tỉnh ủy sẵn sàng gọi ông giám đốc sở lên nhắc nhở nếu để tỉ lệ học sinh giỏi quốc gia hay tỉ lệ tốt nghiệp THPT không cao. Nghe vậy, ông giám đốc sở nào chẳng phải nghĩ cách. Để giải quyết tận gốc căn bệnh thành tích, cần có sự đồng thuận của toàn xã hội, toàn ngành giáo dục và cần sự đồng thuận của chính các lãnh đạo địa phương

Hiệu trưởng nào cũng muốn trường mình đỗ cao, bởi hiện nay đó như là một thương hiệu. Đó là căn bệnh thành tích. Nhưng khi chúng ta quyết tâm, hiệu trưởng nghiêm túc, giám đốc sở nghiêm túc, mọi chuyện có thể giải quyết được. Cái đau này, chúng ta làm 1- 2 năm, tuy có đau nhưng lại có lợi. Người dân sẽ thấy rằng việc học không phải chuyện dễ, không học được thì nên để con em đi học nghề.

- Một số ý kiến cho rằng, Bộ GD&ĐT đang kêu gọi nói không với tiêu cực, chống bệnh thành tích nhưng vẫn giữ tiêu chí đánh giá dựa vào bao nhiêu phần trăm lên lớp, bao nhiêu phần trăm tốt nghiệp. Giáo sư nghĩ gì về sự mâu thuẫn này?

- Bệnh thành tích chủ yếu do thi đua mà ra, bởi vậy, chắc chắn điều đó phải được sửa đổi. Nhiều trường dân lập có đầu vào kém, nếu đỗ tốt nghiệp 50% cũng đã đáng được khen thưởng, trong khi người ta yêu cầu lại phải là 80% trở lên. Tiêu chí này không hề biện chứng một chút nào. Tất cả các tiêu chí thi đua, giáo viên dạy giỏi, trường tôi đều không có, mà chỉ đánh giá thực chất công việc của giáo viên.

- Vừa qua, tân Bộ trưởngNguyễn Thiện Nhân được đánh giá cao với những phản ứng nhanh với tiêu cực ở Hà Tây, CĐ Phát thanh Truyền hình TW 1. Tuy nhiên, nhiều người kỳ vọng Bộ trưởng có những quyết sách mạnh mẽ hơn, có tính vĩ mô hơn. Quan điểm của Giáo sư thế nào?

- Nhiều người rất hy vọng vào cuộc vận động lớn "nói không với bệnh thành tích và tiêu cực trong thi cử" mà Bộ trưởng Nguyễn Thiện Nhân khởi xướng và mong rằng đó không chỉ là cuộc vận động trong ngành giáo dục. 64 giám đốc Sở đã ký một quyết tâm thư gửi lên Chủ tịch nước, Thủ tướng và các cấp. Với sự ủng hộ của các giám đốc Sở, mùa thi tới chắc chắn không có chuyện như mấy năm trước.

Ngành giáo dục hiện nay cần một bộ trưởng dũng cảm và có kế hoạch hơn người tiền nhiệm. Có thể ông ấy khó tác động đến tâm lý thành tích hay gian lận thi cử ở những điểm cụ thể, nhưng ông ấy có thể đề ra chính sách ở tầm vĩ mô để thay đổi nhận thức xã hội. Theo tôi, giáo viên là chủ thể của ngành, trước hết, cần phải làm trong sạch đội ngũ này. Học sinh luôn lấy bố mẹ và thày cô ra làm gương. Nếu ngày nào đọc báo cũng thấy những tiêu cực của đội ngũ nhà giáo thì làm sao tránh khỏi có những học sinh gian dối.

Việt Anh - Tiến Dũng