Bộ Tư pháp cam kết giải quyết 'nỗi khổ' công chứng

Bộ trưởng Uông Chu Lưu. Ảnh: A.T.

 "Ở nước ngoài không có tình trạng xếp hàng, chầu chực ở các phòng công chứng. Tới đây, khi thành lập các Văn phòng công chứng và phân cấp cho địa phương chứng thực bản sao giấy tờ, tôi tin sẽ giải quyết triệt để tình trạng quá tải", Bộ trưởng Tư pháp Uông Chu Lưu trao đổi với VnExpress, ngày 7/6.
> Các phòng công chứng mùa 'quá tải'

- Là người đứng đầu ngành tư pháp, ông nghĩ gì khi thấy cảnh người dân xếp hàng dài chầu chực tại các phòng công chứng?

- Trong 5 năm gần đây, các phòng công chứng trong cả nước đã thực hiện gần 39 triệu việc, trong đó công chứng các hợp đồng, giao dịch chiếm 3%, phần còn lại chủ yếu là chứng thực bản sao giấy tờ, văn bằng, chứng chỉ... Nghị định 75 quy định rõ, cơ quan nào cấp bản chính có thẩm quyền cấp bản sao. Người dân lựa chọn đến phòng công chứng hoặc đến UBND cấp huyện, xã. Thông thường tâm lý dân mình "sính" phòng công chứng nên đổ xô tới đây.

Khi còn là Thứ trưởng Tư pháp, tôi từng đi kiểm tra tại phòng công chứng số 1 (TP HCM) với tư cách của một người dân. Tôi đã gặp cảnh nhân dân xếp hàng, công chứng viên quá tải. Sau đó, tôi đã gặp lãnh đạo TP HCM. Kết quả là từ 1 phòng công chứng, nay mở thêm thành 6 phòng công chứng. Thành phố cũng đã phân cấp toàn bộ công việc chứng thực cho cấp xã, phường.

- Nhưng có một thực tế là người dân ngại đến UBND phường xã, trường học lấy bản sao do thủ tục rườm rà, chờ đợi lâu, đến phòng công chứng dù sao cũng là giải pháp bớt "khổ ải" hơn. Ông nghĩ sao?

- Đúng là mặc dù đã thực hiện chủ trương "một cửa một dấu" tạo thuận lợi cho dân, giảm bớt thủ tục phiền hà, nhưng ở nơi này nơi khác còn quan cách, gây phiền hà. Do vậy, người dân có xu hướng đến phòng công chứng. Tại TP HCM, Bộ Tư pháp đã chỉ đạo phân cấp chứng thực bản sao xuống cho UBND xã, phường. Các phòng công chứng tập trung vào công chứng hợp đồng, giao dịch, giảm tải chứng thực bản sao văn bằng, chứng chỉ.

Trước đây có quy định về quản hạt của các phòng công chứng, tức là anh thường trú ở đâu thì đến phòng công chứng địa phương đó. Bây giờ Bộ đã chỉ đạo "giải toả", người dân có quyền lựa chọn đến bất kỳ phòng công chứng nào. Như vậy, vừa giảm tải, vừa tạo sự cạnh tranh giữa các phòng công chứng,

- Trong điều kiện người dân có nhu cầu, tại sao chúng ta không tính đến việc mở thêm các phòng công chứng nhà nước tại các thành phố lớn?

- Hiện nay, Bộ Tư pháp đã chỉ đạo Sở Tư pháp là những nơi nào thiếu phòng công chứng thì thành lập thêm. Ví dụ ở Hà Nội có 6 phòng công chứng và tiến tới mở thêm phòng công chứng ở các tỉnh. tuy nhiên, không thể phát triển ồ ạt các phòng công chứng nhà nước vì chúng ta chủ trương cải cách hành chính, tinh giản biên chế. Ngoài ra, cũng phải tính đến việc tiết kiệm ngân sách nhà nước đầu tư thành lập phòng công chứng. Thực tế thì cũng không thể đầu tư lập phòng công chứng ở tất cả quận, huyện.

Để giải quyết nhu cầu của người dân, trong Luật công chứng trình Quốc hội, chúng tôi đề xuất mở các Văn phòng công chứng bên cạnh Phòng công chứng nhà nước. Văn phòng là tổ chức hành nghề công chứng do một hoặc một số công chứng viên thành lập. Với nền kinh tế thị trường, hoạt động giao dịch dân sự, kinh tế ngày càng nhiều, việc thành lập thêm các Văn phòng công chứng sẽ góp phần giảm tải cho các phòng công chứng hiện nay.

- Nhưng với các vấn đề liên quan đến pháp lý, người dân thường tin cậy cơ sở nhà nước hơn. Ông nghĩ gì về thực tế này?

- Đây là tâm lý đang phổ biến. Chúng ta không nên quan niệm Văn phòng công chứng là công chứng tư nhân còn Phòng công chứng là công chứng công. Sự khác nhau giữa Phòng công chứng và Văn phòng công chứng ở chỗ một bên là nhà nước bảo đảm về cơ sở vật chất, biên chế, một bên là tự chủ toàn bộ về biên chế nhân sự, kinh phí.

Tại buổi thảo luận tại Quốc hội ngày 7/6, nhiều đại biểu tán thành với quan điểm không có sự phân biệt giữa phạm vi công chứng của 2 loại hình hoạt động trên. Khách hành có quyền lựa chọn những nơi có chất lượng phục vụ tốt hơn. Ở nhiều nước, công chứng là nghề độc lập, không phải công chức nhà nước. Ở Pháp hiện có 5.000 phòng công chứng với 8.000 công chứng viên. Trung Quốc, Nga, Ba Lan cũng đã chuyển đổi theo mô hình nhà nước và xã hội cùng làm, tức là có Phòng công chứng nhà nước và Văn phòng công chứng.

- Tại các quốc gia mà ông vừa kể, có tình trạng người dân xếp hàng chờ đợi công chứng như ở Việt Nam?

- Tôi không đi hết tất cả các nước nhưng ở một số nước tôi biết thì không có tình trạng xếp hàng ở các phòng công chứng. Tới đây, khi chúng ta thành lập các Văn phòng công chứng và phân cấp cho các địa phương chứng thực bản sao giấy tờ, tôi tin sẽ không còn tình trạng quá tải tại các phòng công chứng như hiện nay.

- Xin được hỏi, khi có vấn đề cần chứng thực, gia đình ông lựa chọn giải pháp đến phòng công chứng hay tới UBND phường xã?

-  Tất nhiên, gia đình tôi cũng có những vấn đề cần phải công chứng, nhưng bản thân tôi không trực tiếp đi làm. Nhưng nếu bản chính ở UBND, tôi sẽ đến đó. Giả sử tôi có đến phòng công chứng thì chắc anh em cũng sẽ làm cho tôi nhanh hơn. (cười)

Việt Anh thực hiện