Tiêu chí người làm xuất khẩu lao động cao hơn chính khách

Đó là nhận định của đại biểu Trần Hồng Việt khi Quốc hội thảo luận về dự luật đưa lao động đi làm việc ở nước ngoài sáng 5/6. Nhiều ý kiến cho rằng, không thể đặt ra một loạt quy định ngặt nghèo để hạn chế doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài chỉ vì khó quản lý.

Dự luật không cấm doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) được tham gia xuất khẩu lao động, mà giao cho Chính phủ quy định cụ thể. Ban soạn thảo cho rằng, nếu cấm thì trái với Luật doanh nghiệp, hạn chế khả năng cạnh tranh và hạn chế sự lựa chọn của lao động. Nhưng nếu cho phép ngay doanh nghiệp FDI tham gia thì nhà nước chưa thể quản lý được.

Không đồng tình với quan điểm này, đại biểu Trần Đắc Sửu phân tích, Việt Nam có gần 160 doanh nghiệp, cơ sở vật chất nghèo nàn, kinh nghiệm quản lý yếu... "Tại sao không mở cửa cho các liên doanh tham gia để nâng cao chất lượng lao động xuất khẩu, từ đó tăng thu nhập cho họ", ông đặt vấn đề.

Ông Sửu lấy dẫn chứng ngay Philippines, cho phép doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài mở các trung tâm đào tạo nghề xuất khẩu. 10 triệu lao động nước này gửi về quê hương mấy chục tỷ USD mỗi năm, trong khi đó Việt Nam chỉ thu được 1,5 tỷ USD. Đưa thêm kinh nghiệm của bản thân khi còn là hiệu trưởng ĐH Hàng hải, trường liên doanh với công ty thép Nhật Bản để huấn luyện thuyền viên, sau đó xuất sang Nhật Bản, ông khẳng định: "Đây là mô hình thành công của cả khu vực, uy tín hiện nay của chúng ta đang vượt Philippines về chức danh thuyền viên, thuyền trưởng, máy trưởng".

Lao động lên đường xuất khẩu. Ảnh: N.T.

Quản lý ngặt nghèo vì sợ khó quản

Viện lý do xuất khẩu lao động là lĩnh vực đặc thù, nhạy cảm, ban soạn thảo đã đưa ra nhiều điều kiện hạn chế doanh nghiệp xuất khẩu lao động. Ngoài vốn điều lệ, có bộ máy chuyên trách, người lãnh đạo doanh nghiệp phải có trình độ ĐH và ít nhất 3 năm kinh nghiệm trong hoạt động này. Người bị kỷ luật từ cảnh cáo trở lên trong lĩnh vực xuất khẩu lao động sẽ không được giữ vị trí lãnh đạo doanh nghiệp.

Ủng hộ quy định này, đại biểu Nguyễn Thị Hồng Xinh đề nghị bổ sung điều kiện, doanh nghiệp trốn bảo hiểm, ngược đãi lao động, làm ăn thất bại không được phép tham gia xuất khẩu lao động. "Chúng ta phải kín kẽ vì đây là lĩnh vực con người, đã vi phạm rồi khó mà tin tưởng", bà Xinh lập luận.

Không đồng tình với quan điểm này, đại biểu Trần Hồng Việt cho rằng, quy định như trên là quá cứng nhắc, nặng về chủ nghĩa kinh nghiệm. Theo ông, thực tế, nhiều người hoạt động ở lĩnh vực khác, nhưng được tiếp cận với thế giới, hiểu pháp luật các nước, tìm được đơn hàng, rất có khả năng hoạt động tốt trong lĩnh vực này. Bàn về quy định cấm người bị kỷ luật từ cảnh cáo trở lên không được làm xuất khẩu lao động, ông Việt ví von: "Chúng ta đã đặt ra tiêu chuẩn của người hoạt động xuất khẩu lao động còn cao hơn cả chính khách".

Bỏ rơi lao động xuất khẩu

Điều 42 quy định: lao động xuất khẩu phải tham gia bảo hiểm xã hội, bảo hiểm khác theo quy định của pháp luật Việt Nam và pháp luật của nước tiếp nhận lao động. Phó chủ nhiệm Ủy ban đối ngoại Nguyễn Ngọc Trân cho rằng, điều này đồng nghĩa lao động phải đóng thuế và bảo hiểm hai lần. "Bây giờ Bộ nào trong Chính phủ lo ký hiệp định tránh đánh thuế 2 lần ở những nơi có nhiều lao động Việt Nam?", ông Trân đặt câu hỏi.

Với giọng bức xúc, ông Trân dẫn trường hợp một lao động Philippines ở Iraq bị bắt cóc thì Tổng thống dừng ngay việc gửi quân sang Iraq. Gần đây tình hình lộn xộn ở Đông Timor, Tổng thống Philippines đã gửi máy bay C130 chở tất cả lao động về. "Người ta lo cho công dân như vậy, còn chúng ta quy định như thế này, tôi cho không đầy đủ", ông Trân nhận xét. Đại biểu này cũng chỉ ra việc tỷ lệ trốn quá cao (30-40%) không phải lỗi của lao động mà do doanh nghiệp chỉ ký hợp đồng 2 năm, lao động chưa đủ giảm nghèo.

Từ góc độ của nữ giới, đại biểu Nguyễn Thị Hồng cho rằng dự luật cần xem xét cả ngành nghề xuất khẩu lao động. Theo đó nên bỏ việc tuyển chọn giúp việc gia đình đi làm việc ở nước ngoài vì dễ bị lạm dụng tình dục. "Sau khi đi tiếp xúc cử tri chúng tôi nghe phản ảnh rất nhiều về vấn đề này. Nơi đất khách quê người, ngôn ngữ bất đồng, nếu bị lạm dụng thì chị em cũng không biết kêu vào đâu", bà Hồng lo lắng.

Hồng Khánh