Không thể chấp nhận lao động VN xuất khẩu làm 'đầy tớ'

Bà Thu: "Người VN ra nước ngoài không làm thày thì ít nhất của phải làm thợ chứ"  Ảnh: Như Trang.

Lao động giúp việc gia đình chiếm tỷ lệ lớn trong xuất khẩu sang Đài Loan; nhiều doanh nghiệp có dấu hiệu lừa đảo; trường nghề đào tạo một đằng, thị trường cần một nẻo... Đó là thực trạng VnExpress đặt ra với Chủ nhiệm Ủy ban Các vấn đề xã hội Nguyễn Thị Hoài Thu khi bà vừa trình Quốc hội báo cáo giám sát về xuất khẩu lao động. 

 - Trong báo cáo giám sát của bà gửi Ủy ban thường vụ Quốc hội có đề xuất thành lập Tổng cục xuất khẩu lao động, nhưng báo cáo chính thức tại Quốc hội lại không có. Tại sao có sự thay đổi này, thưa bà?

- Qua trao đổi, nhiều ngành phân tích thành lập Tổng cục hiệu quả quản lý không cao, tốt nhất là nên sắp xếp lại, doanh nghiệp nhỏ, vốn liếng ít thì cần phải cho họ một cơ chế để tổ chức liên kết, trở thành những công ty mạnh, đủ khả năng cạnh tranh với thị trường ngoài nước và vươn xa ra những thị trường cần nhân công có chuyên môn, kỹ thuật cao. Hiện nay việc liên kết rất kém, mạnh ai nấy làm.

- Trước hiện tượng một số lao động đi giúp việc ở Đài Loan bị ngược đãi, có ý kiến cho rằng Việt Nam không nên đưa lao động giúp việc gia đình ra nước ngoài. Quan điểm của bà về vấn đề này thế nào?

- Tôi nói từ rất lâu rồi, cá nhân tôi cho rằng người Việt Nam đi ra nước ngoài nói chung, chứ không phải chỉ lao động, là đại diện cho tổ quốc của mình. Ra nước ngoài ít nhất không làm thày được thì cũng làm thợ, chứ còn đi làm đầy tớ cho người ta thì tôi thật sự không mặn mà.

Tôi đã trực tiếp gặp gỡ một số em đi xuất khẩu Đài Loan, các cháu nói rất khổ. Ở nhà ăn chưa no, lo chưa tới, đi ra nước ngoài phải đối đầu với bao nhiêu cạm bẫy. Nhưng bây giờ hoàn cảnh của mỗi cá nhân thấy rằng chưa đủ khả năng làm thợ vì không được học nghề, làm thày thì càng không thể vì chưa được đào tạo, thì đành phải đi làm tôi tớ cho người ta. Nhưng đó không phải là biện pháp lâu dài. Tôi mong rằng về lâu dài, mình phải xuất khẩu lao động có kỹ thuật. Các nước đang rất cần y tá, hộ lý, mà các trường đào tạo trong nước của mình đâu có thiếu. Nhưng ta vẫn không tìm được người.

- Thực tế, doanh nghiệp cũng muốn đưa lao động kỹ thuật cao đi, nhưng mặt bằng trình độ của lao động nói chung còn thấp. Cơ quan quản lý phải có trách nhiệm vạch ra chiến lược đào tạo dài hơi chứ, thưa bà?

- Doanh nghiệp không thể đổ lỗi cho ai được. Họ phải chịu trách nhiệm đào tạo. Trong báo cáo gửi Quốc hội, chúng tôi đã kiến nghị cần liên kết, liên thông giữa doanh nghiệp và trường đào tạo. Doanh nghiệp tìm cho được đơn hàng cần lao động kỹ thuật, tìm được người lao động và mang đến trung tâm đào tạo. Nếu làm được việc này sẽ vừa tiết kiệm cả chi phí lẫn con người.

Hiện nay, có tình trạng lao động trường đào tạo ra thì không có việc làm, còn doanh nghiệp thì tìm mãi không ra người. Thực tế đó cho thấy mình làm xuất khẩu lao động còn rời rạc như cơm chấm cơm, trong khi hoàn toàn có thể bổ sung, hỗ trợ nhau.

- Bà đánh giá thế nào về tiềm năng xuất khẩu lao động của Việt Nam với những thách thức hiện nay?

- Tiềm năng của mình rất lớn. Thứ nhất, Việt Nam đang ở trong thời kỳ dân số trẻ, sức lao động dồi dào, trong khi rất nhiều nước lại ở thời kỳ dân số già, thậm chí phát triển dân số âm, thiếu lao động. Thị trường xuất khẩu của ta vì thế rất rộng mở. Thứ hai, lao động ta cũng có trình độ nhất định, kể cả trong sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp.

Nhưng thách thức của chúng ta cũng lớn. Trình độ người lao động chưa đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động quốc tế. Lao động phổ thông, làm việc bằng cơ bắp là chính, số làm việc bằng trí óc chưa nhiều. Thách thức thứ hai là sức cạnh tranh của Việt Nam với các nước trong khu vực có tiềm năng xuất khẩu lao động còn kém. Họ hơn ta vì có bề dày kinh nghiệm, thị trường rộng hơn.

Tuy nhiên, nếu so sánh, tôi cho rằng tiềm năng của mình vẫn lớn hơn thách thức. Nếu phát huy được, Việt Nam hoàn toàn có thể đưa 100.000 người đi làm việc ở nước ngoài như chỉ tiêu của Quốc hội.

- Trong những thách thức bà vừa nêu, chưa đề cập đến tình trạng lừa đảo của một số doanh nghiệp xuất khẩu lao động?

- Hiện có gần 200 doanh nghiệp xuất khẩu lao động. Tuyệt đại đa số là tốt, hoạt động đúng pháp luật, đúng chức năng. Nhưng đúng là bên cạnh đó còn một số làm chưa tốt, còn giành giật người lao động, đẩy giá phí dịch vụ lên cao. Ở ngoài nước, để giành được thị trường, doanh nghiệp tiếp tục cạnh tranh không lành mạnh, đẩy phí môi giới lên cao. Cá biệt, có một số doanh nghiệp làm sai như bán giấy phép, bán tư cách pháp nhân, lợi dụng danh nghĩa xuất khẩu lao động để lừa đảo. Cái đó phải kiên quyết xử lý. Xuất khẩu lao động không phải như các hàng hoá khác, sức lao động là hàng hoá đặc biệt, là con người, vì thế phải cương quyết xử lý tất cả hành vi lừa đảo.

- Vậy theo bà, trách nhiệm của cơ quan quản lý trong vấn đề này như thế nào?

- Lẽ ra với một chủ trương quan trọng về xuất khẩu lao động thì cần đẩy mạnh tuyên truyền để mọi người cùng biết. Chứ đừng để lao động, nhất là vùng nông thôn, thiếu thông tin. Có thực tế là ở nông thôn thấy có người từ thành phố về tuyển dụng là đăng ký, người ta bảo đưa bao nhiêu tiền là đưa. Cái này thuộc về lỗi của cơ quan quản lý nhà nước từ trung ương đến cơ sở. Tôi cho rằng cần công khai, minh bạch, ví dụ phải nói rõ ai được đi xuất khẩu lao động, ai được quyền tuyển dụng, muốn đi cần có những điều kiện gì...? Hiện mình có phổ biến, nhưng chỉ ở trên giấy, hoặc thỉnh thoảng đăng trên báo đài. Không tuyên truyền sâu rộng làm sao người dân biết.

Như Trang thực hiện

Ý kiến của bạn.