Thịt bẩn - nguy cơ ngộ độc trong ngày hè

Tất cả quy trình giết mổ đều thực hiện trên nền nhà lênh láng nước.

Trời vẫn còn tối đen, nhưng khu chợ tạm trên đường Láng đã tập nập người mua kẻ bán. Những chồng rau xanh được xếp cao ngất dưới lòng đường. Những tảng thịt lợn được bày tạm trên một tấm tải dứa cáu bẩn ở vỉa hè. Cách đó mấy mét là hàng bán cá bốc mùi tanh của máu, lòng cá.

Nước bẩn chảy lênh láng đường, len cả vào mấy sạp rau, thịt bên cạnh. Mỗi khi có cơn gió to thổi đến là đám cát, đất đằng sau lại được dịp tung mù mịt lên cả khu chợ. Nhưng chẳng ai để ý, mọi người vẫn vội vàng trả giá, chọn hàng.

Thấy có khách mua nhiều, chị chủ hàng thịt móc trong làn ra tảng thịt được gói chặt trong miếng vải rách thâm màu và một mảng sườn bọc trong tờ báo cũ. Chị cho biết, chợ này chỉ họp đến 6 rưỡi sáng, chủ yếu là bán buôn. Hàng đẹp thì được tiểu thương của các chợ đến chọn mua, còn hàng xấu (thịt ôi, cá chết, rau héo nát) thường là các hàng cơm bình dân mua. Hầu hết các chợ đầu mối và chợ đêm trên địa bàn Hà Nội đều bán hàng như vậy.

Theo Sở Thương mại Hà Nội, mức tiêu thụ trung bình mỗi ngày của người dân thủ đô hiện nay vào khoảng hơn 450 tấn thịt các loại trong đó khoảng 2/3 là thịt lợn. Tuy nhiên có tới 60% lượng hàng này được nhập từ các tỉnh ngoài và đưa về chủ yếu tập trung ở các chợ xanh, chợ cóc và hầu như không được kiểm tra chất lượng. Đa số cơ sở giết mổ đều chưa đảm bảo những điều kiện về vệ sinh.

Hà Nội hiện nay có tới 300 điểm giết mổ gia súc nhưng chỉ có 7 điểm được cấp giấy phép và chịu sự giám sát thường xuyên, còn lại là các điểm giết mổ tư nhân rải rác, không có sự kiểm soát của cơ quan quản lý Nhà nước, do đó không phát hiện và ngăn chặn được thịt bị nhiễm bệnh. Trong khi đó, các cơ sở giết mổ được cấp giấy phép lại chưa bao giờ phát huy được đến 20% công suất tối đa. Bởi chi phí mổ một con gia súc tại các cơ sở này cao hơn chi phí giết mổ lậu gần 60-70 nghìn đồng.

Cục trưởng Vệ sinh an tòan thực phẩm Trần Đáng cũng thừa nhận việc giết mổ gia súc đang diễn ra hết sức tùy tiện, phức tạp và khó kiểm soát. Đa số các cơ sở là những điểm giết mổ nhỏ lẻ nằm ngay trong các khu dân cư. Các chủ hàng tập trung ở lò mổ từ 2-3h sáng và tổ chức giết mổ theo phương pháp thủ công. Mọi công đoạn cạo lông, làm lông, pha thịt được thực hiện tại cùng một chỗ trong điều kiện nước rất bẩn. Tất cả các lò mổ đều xả trực tiếp nước thải, thậm chí cả chất thải rắn, vào hệ thống thoát nước của thành phố. Điều này là trái với Pháp lệnh về vệ sinh an tòan thực phẩm.

Trong khi đó, Cục Thú Y chỉ kiểm soát được hoạt động giết mổ tại 40% các cơ sở giết mổ gia súc tại Hà Nội. Ở các tỉnh, thành phố khác, chỉ có khoảng 30% các cơ sở giết mổ được kiểm tra và chứng nhận đạt tiêu chuẩn vệ sinh. Việc kiểm soát hiện nay mới chỉ dừng lại ở việc đóng dấu cho gia cầm còn việc kiểm tra chất lượng thực chất của gia cầm vẫn còn nhiều hạn chế chưa tiến hành được. Cán bộ thú y các cấp cơ sở chưa có đủ điều kiện để xét nghiệm xem trong gia cầm có dư lượng kháng sinh, ấu trùng hay các mầm bệnh khác hay không. Hơn nữa, mạng lưới thú y quá mỏng, không thể “rải” khắp hàng trăm điểm giết mổ trên địa bàn, nên công tác kiểm dịch thường chỉ được thực hiện tại tại các chợ đầu mối lớn, nhưng cũng vẫn qua loa, thiếu chuyên nghiệp.

Các loại thịt giết mổ lậu không qua kiểm tra, thịt lợn bệnh, lợn chết vẫn luồn lọt đến các chợ. Thậm chí lợn khỏe nhưng khi giết mổ, vận chuyển, bảo quản không đảm bảo vệ sinh làm cho thịt nhiễm bẩn, gây bệnh cho người. Chưa kể tới việc người bán hám lợi ướp hàn the, một chất rất độc, giữ cho thịt có màu như còn tươi.

Với tình trạng giết mổ phân tán và bày bán thực phẩm tùy tiện như vậy, vi khuẩn gây bệnh trên thực phẩm phát triển rất mạnh, đặc biệt là trong những ngày hè nóng bức.

Theo thống kê của ngành y tế, năm 2004 trên cả nước đã xảy ra 145 vụ ngộ độc thực phẩm khiến gần 3.600 người bị ngộ độc và 41 người đã tử vong. Số các vụ ngộ độc thực phẩm trong quý I năm 2005 là 1.100 vụ, gây nên cái chết cho 7 người. Số vụ ngộ thực phẩm hàng loạt đã giảm so với cùng kỳ năm ngoái nhưng số tử vong lại tăng 10,8%. Thực trạng này rất đáng báo động bởi nhiều biện pháp hạn chế các vụ ngộ độc còn chưa hiệu quả trong khi đó ý thức của người dân về vấn đề vệ sinh an tòan thực phẩm lại chưa cao.

Tâm lý chung của người dân là chỉ chú ý tới hình thức bên ngoài của thực phẩm được bày bán chứ chưa quan tâm tới nguồn gốc xuất xứ, quy trình chế biến và phân phối sản phẩm. Thậm chí nhiều người còn bất cẩn, ham của rẻ, tiêu thụ những thực phẩm không đảm bảo điều kiện vệ sinh dẫn đến những hậu quả khôn lường.

Theo ông Trần Đáng việc cần làm hiện nay là phải hình thành các trại chăn nuôi, giết mổ tập trung theo phương pháp công nghiệp, quy trình khép kín, giết mổ không chạm đất. Đồng thời, quan tâm tới việc nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ làm công tác kiểm tra vệ sinh thực phẩm, trang bị cho ngành thú y những phòng thí nghiệm, thiết bị hiện đại có khả năng xác định được các kim loại nặng, dư lượng thuốc kháng sinh trong thực phẩm.

Bên cạnh đó cần có quy định thịt bán ở chợ phải có nguồn gốc từ những lò mổ này mới được phép bán hoặc thành lập các chợ chuyên bán thịt sạch. Người tiêu dùng cũng có nhu cầu rất lớn về mặt hàng này. Tuy nhiên, giá thịt sạch trong siêu thị cao hơn 15-20% so với các chợ. Do đó, phần lớn thịt sạch mới chỉ đáp ứng được nhu cầu tiêu thụ của một bộ phận nhỏ các gia đình có thu nhập cao.

Sắp tới, Cục Vệ sinh an toàn thực phẩm sẽ triển khai việc cấp giấy chứng nhận chất lượng cho các cửa hàng kinh doanh ăn uống thuộc 10 nhóm thực phẩm có nguy cơ cao. Giấy chứng nhận được chia làm ba loại: tốt, trung bình và không đạt. Việc cấp giấy chứng nhận phải dựa trên 3 nhóm yếu tố: nhà xưởng, mặt bằng, xử lý chất thải phải đạt tiêu chuẩn, các cơ sở kinh doanh phải sử dụng những thiết bị không gây ô nhiễm thực phẩm, phù hợp quy cách, những người kinh doanh thực phẩm ăn uống phải vệ sinh cá nhân sạch sẽ (không để móng tay dài, đội mũ trùm tóc, đeo găng tay...) được đào tạo và cấp chứng chỉ của cơ quan có thẩm quyền.

Trịnh Vũ