Kiếm sống dưới đáy sông

Gió chướng thổi mạnh, chiếc ghe cào như muốn rung lên. Ba người con của ông Tám Hòa là Tư Lý, Năm Long, Út Tòng, tuổi ngoài đôi mươi, miệng ngậm ống hơi thả mình xuống sông. Họ bắt đầu chuyến lặn tìm phế liệu từ cửa sông Hàm Luông (tỉnh Bến Tre).

Càng xuống sâu nước càng lạnh, ép tai, nghe lùng bùng. Năm Long bắt đầu vác neo khum người đi theo dòng nước. Cả nhóm đi vào vùng cồn cát, cảm giác như những đồi cát trong sa mạc với dốc thoai thoải cùng vô số cây vụn, lưới cá, súc gỗ mọc lên từ đụn cát chằng chịt từng rặng. Đáy sông là nơi người ta bỏ mọi thứ trên đời, nhưng với anh em nhà Tám Hòa thì có vô khối thứ có thể mang lên và quy đổi ra tiền…

Theo kinh nghiệm của những thợ lặn thì đi trên đoạn nước quặn dòng mới có của chìm của rơi mà trục vớt. Cứ thế họ thả mình đi như kẻ mù nhặt ve chai trên bờ, hết dò dẫm lối mòn dòng chảy lại lên vùng cát đùn. Thỉnh thoảng chân lại chạm vào một vật cứng không tên đang lộ dần. Tám Hòa cười: “Tụi tui có ngày đi bách bộ dưới đó cả cây số, một hai giờ là thường…”.

Cú thả mình tự do xuống đáy sông của anh em Tư Lý, Năm Long.

Hôm sau, nhóm thợ đến khu vực bãi pháo ở Trường Thịnh, Thanh Hà ( Mỏ Cày), Dòng Xài, Phước Long, Cồn Lá (Giồng Trôm). Nơi đây thời chiến tranh là khu vực pháo binh đóng quân nên phế liệu nhiều vô kể, tút đạn, vỏ pháo, trái lép… Hơn chục năm nhiều người đã mò vớt nơi này nhưng vẫn chưa hết. Trước kia, có ngày nhóm thợ lặn nhà Tám Hòa kéo lên được cả tấn vỏ đạn 20 ly, 37 ly bán trên chục triệu đồng. Thời đó Tám Hòa chỉ lặn hai lần mỗi ngày vào các ngày nước kém mùng 9, 10, 11, nhưng thu nhập đủ để chi tiêu cho gia đình.

Nhưng rồi biết tin có nhiều phế liệu, hằng ngày trên sông Hàm Luông đoạn từ Chợ Lách ra cửa biển, có tới 40 ghe tàu lớn nhỏ của dân chài từ thượng nguồn An Phú (An Giang) tiến hành trục vớt.

Thợ lặn miệt sông nước miền Tây được trời phú cho có lá phổi to lớn, những mạch máu dẻo dai và thân thể cường tráng, đặc biệt là đôi mắt tinh tường có thể nhìn xuyên qua làn nước đục dưới lòng sông, nhưng cuộc sống của họ luôn bấp bênh như dòng nước lên xuống. Một lần, toán thợ lặn trong xóm Thanh Sơn nhận trục vớt thuê một chiếc ghe dưới vực sâu ở búng vàm Thái Lộc trên sông Hàm Luông, nơi sâu nhất khu vực đồng bằng sông Cửu Long, khoảng 50 m.

Ông Thanh, một thợ lặn lão làng trong xóm, tình nguyện lặn xuống trước, nhưng chỉ hơn 20 m đã phải ngoi lên bất tỉnh, nước ép đến quéo tay quéo chân, da sủi bọt nước. Tại bệnh viện bác sĩ phải châm cứu hai tháng mới cứu được mạng ông. Giờ thì ông Thanh bại chân, mất sức lao động.

Gia đình Tám Hòa, những người còn sót lại của xóm "người nhái" Thanh Sơn.

Lần khác cũng vì sinh nhai mà một thợ lặn đã phải bỏ mạng. Đó là lần chiếc ghe chài 3.000 tấn chở đầy phân NPK bị đứt cáp chìm bên bờ thị xã Bến Tre. Thợ lặn Phan Văn Đặng, 30 tuổi, lặn xuống hầm tàu móc bao phân lên, nhưng khi trồi lên đã bị lạc dây mồi nên mất lối trong hầm tàu, một nhóm thợ lặn khác xuống tiếp cứu, nhưng đã muộn. Khi vớt được xác Đặng thì người đã tím tái vô hồn.

Vất vả, công cuộc mưu sinh đôi khi phải đổi cả tính mạng, nhưng những thợ lặn như Tám Hòa cũng rất tự hào về nghề: “Tui dám chắc với ông là bọn tui rành đáy sông này còn hơn cả những chuyên gia địa chất, thủy văn. Mấy ông có thiết bị, có bản đồ, có số liệu thủy triều, nhưng ít xuống dưới, mà dòng sông này thay đổi từng ngày”. Tám Hòa bảo nhiều lần “lang thang ở dưới”, phát hiện cả những cồn cát vàng, cát đen di động mà theo ông trữ lượng rất lớn.

Ba Nghĩa, người con trai thứ của Tám Hòa, cho biết xóm lặn Thanh Sơn giờ đìu hiu lắm, những “rái cá”, “chó biển”… nay tứ tán trên bờ do thất nghiệp, chỉ có gia đình anh còn bám trụ với nghề lặn vì năm nào bên quân đội cũng hợp đồng với gia đình anh đi lặn rà mìn, rà bom ở khu vực sông Bé, Hiệp Phước, Nhà Bè.

Ngoài ra, các công ty ở thành phố vì nghe tiếng cũng về thuê thợ lặn ở Thanh Sơn dọn dẹp lòng sông, nhổ trụ cầu, di dời bêtông, vật cản nặng hàng chục tấn. “Mà các công ty cũng chỉ thuê chúng tôi làm phần khó ăn như soi bắn nước, nhổ trụ cầu bêtông bám sâu dưới lòng sông...”.

Sắp tới, Công ty Hùng Vương, một công ty chuyên rà mìn, trục vớt ở TP HCM, sẽ hợp đồng rà mìn lòng sông Soài Rạp (ở Vàm Láng, Nhà Bè). Ba Nghĩa chặc lưỡi: “Nếu có vốn hoặc được chính quyền đứng ra bảo lãnh thành lập doanh nghiệp hay hội nghề lặn, đầu tư phương tiện sản xuất thì cả xóm sống được chứ không riêng gì anh em chúng tôi đâu. Trên bờ có “thần đèn” dời nhà thì dưới sông cũng có “thần đèn” dời trụ cầu sắt, vật cản phế thải, vậy mà…", Ba Nghĩa ưu tư.

(Theo Tuổi Trẻ)