'Dây rác' dân lập làm đau đầu cơ quan chức năng

Xe thu gom rác dân sinh không đảm bảo vệ sinh và mỹ quan đường phố.

“Họ gom chỗ nọ, đổ chỗ kia, trút vô tội vạ ở những bãi đất trống. Công tác thu gom rác kiểu da beo này tạo thành một vòng luẩn quẩn", bà Võ Thị Thu Hồng, Phòng Kiểm tra chất lượng, Công ty Môi trường đô thị TP HCM, than.

Theo bà Hồng, do địa bàn quá rộng nên công nhân công ty Môi trường đô thị thành phố khó bao quát hết việc thu gom mọi loại rác. Công ty phụ trách chủ yếu khâu vận chuyển rác từ các điểm tập kết tới nơi xử lý. Phần quét đường do Công ty Công trình công cộng (có nơi gọi là Công ty Dịch vụ công ích) các quận phụ trách. Còn rác tại các hộ gia đình do người dân tự tổ chức, mua xe, tới từng nhà thu gom. Lực lượng thu rác dân lập này, còn gọi là "dây rác", hình thành từ hàng chục năm nay. 

Nguyên tắc thu gom rác dân lập là người thu gom phải mang rác tới điểm tập kết theo giờ quy định để xe chuyên dụng của công ty tới chở đến nơi xử lý tập trung. Nhưng thực tế, do ngại đi xa nên họ thường trút luôn rác vào thùng 240 lít mà công ty dựng sẵn, vốn là thùng để khách vãng lai bỏ rác. Điều này dẫn tới việc các thùng luôn trong tình trạng quá tải. Rác vương bừa bãi, ảnh hưởng tới mỹ quan và môi trường nên Công ty Môi trường đô thị và đơn vị chức năng các quận, huyện phải thu hồi thùng, chuyển mục đích sử dụng. Tuy nhiên, tại nhiều địa bàn, người thu gom rác dân lập không thấy thùng chứa liền đổ rác vô tội vạ ở những bãi đất trống. Cuối cùng, dây rác dân sinh vẫn không thực hiện đúng quy định và rác vãng lai không biết để vào đâu.

Bà Hồng cho biết thêm, UBND thành phố đã ban hành quy định xử phạt mỗi hành vi xả rác bừa bãi là 300.000 đồng. Nhưng quy định hầu như không thể triển khai vì đơn vị có thể giám sát các hành vi này là Công ty Môi trường đô thị lại không có chức năng kiểm tra, xử phạt. Từ năm 1998, thành phố giao cho các UBND phường quản lý lực lượng thu gom rác dân sinh và quy định, mức phí thu gom rác dân lập không quá 10.000 đồng một hộ. 10% phí này được sung vào quỹ của phường, phục vụ công tác quản lý vệ sinh môi trường. Nhưng đến nay, nhiều địa phương hầu như không thu được đồng nào.  

"Bao lâu nay, lực lượng thu gom rác dân lập tự thu phí của dân và sử dụng hết phí. Chúng tôi chưa biết tới quy định trích 10%, chưa trích lại một đồng nào. Hầu hết các việc liên quan đến quản lý thu gom rác, phường đều làm miễn phí", chị Nguyễn Thị Hồng Đào, Phó chủ tịch phường 17, quận Bình Thạnh, cho biết. Thực tế, đây cũng là tình trạng chung của phần lớn các phường trên địa bàn thành phố. Những phường này hiện mới quản lý về lý lịch thành viên "dây rác", không có cán bộ chuyên trách để quán xuyến tường tận vấn đề liên quan và không có kinh phí riêng cho công tác quản lý. Hậu quả là nhiều năm qua, các cơ quan chức năng vẫn nhận không ít phàn nàn từ người dân, về giờ giấc lấy rác không thống nhất, thái độ không đúng mực, xe rác gây mất vệ sinh và mỹ quan đường phố... của lực lượng thu gom rác dân lập.

Trưởng Phòng quản lý chất thải rắn TP HCM Nguyễn Trung Việt, nhận định: "Việc quản lý dây rác khá phức tạp với những vướng mắc tồn tại thời gian dài, làm đau đầu các cơ quan chức năng lâu nay. Để tháo gỡ vấn đề này cần đầy đủ các yếu tố: tâm huyết, chuyên môn và cơ sở vật chất. Tuy nhiên, điều cần làm đầu tiên là phải xây dựng được đội ngũ cán bộ chuyên trách ở các phường".

Cũng theo ông Việt, mức phí như hiện nay mới đủ chi phí cho công tác thu gom. Hiện không ít phường đã tập trung "dây rác" vào các nghiệp đoàn. Nhưng nghiệp đoàn thực chất mới là một tổ chức nghề nghiệp, chưa phải đơn vị kinh tế nên vẫn khó quản lý. "Việc thu gom rác theo hình thức trên mang tính xã hội hóa nhưng chưa tiến hành theo luật. Muốn quản lý lực lượng này một cách chính quy hơn cần tập hợp các dây rác thành hợp tác xã hoặc công ty. Sở đã trình UBND thành phố quy chế cụ thể về vấn đề này và đang chờ xem xét", ông Việt cho biết.

Thanh Lương