Nước mắt người đào vàng

Phụ nữ ở Tây Giang thường làm nghề đãi sái vàng.

Ở thị tứ Đồng Phó, xã Tây Giang, huyện Tây Sơn (Bình Định), những năm 80, 90 của thế kỷ trước, ai cũng biết tiếng Hai Mùi phân kim. Thời hoàng kim của Hai Mùi, trong nhà bao giờ cũng có hàng chục bao quặng vàng. Nhưng giờ thì Hai Mùi trở thành người khố rách áo ôm.

Hai Mùi tên thật là Nguyễn Đình Mùi, năm nay 51 tuổi. Năm 1986, khi phát hiện Bình Giang (nay được chia thành Tây Giang và Tây Thuận, tỉnh Bình Định) có vàng, người dân Tây Giang đổ xô đến đó. Hai Mùi tự học cách đào đãi, kỹ thuật phân kim rồi đi mua sái từ các bãi vàng về đãi. Gặp thời, ông mua đâu cũng trúng vàng, lắm khi trúng cả nửa ký hoặc 70-80 chỉ vàng. Thời đấy Hai Mùi đã dám vung 6 cây vàng tậu một con Vespa đỏ chói của Ý, đúc nhà mê đầu tiên ở Đồng Phó, trong nhà không thiếu tiện nghi đắt tiền nào...

Rồi việc làm ăn đi xuống. Hai Mùi mua mấy tấn sái, trị giá mấy chục cây vàng về đãi chẳng ra tí vàng nào. Nợ nần chồng chất, căn nhà phải bán rẻ và đi thuê nhà ở. Năm 1996, trong một lần đi mua sái ở Quảng Nam, người vợ đã vơ vét, bán tống bán tháo tất cả tài sản, tìm đường ra bãi vàng để có cuộc sống sung sướng hơn. Hai Mùi trở thành tay trắng, khố rách áo ôm...

Ngôi nhà một thời "hoàng kim" của Hai Mùi.

Đấy là chuyện của gần 20 năm trước. Còn hiện tại, Hai Mùi ở trong căn nhà xây bằng gạch mộc, cửa chỉ là mấy tấm gỗ ghép tạm bợ. Nhà chẳng có gì đáng giá ngoài chiếc tivi từ đời cổ lai hy. Thấy hoàn cảnh Hai Mùi tội nghiệp, không ruộng vườn, nhà cửa nên xã cấp cho ông miếng đất, rồi hỗ trợ xây nhà. Hiện ông sống bằng nghề đi đánh lươn, chặt củi. Đứa con gái đầu 19 tuổi nghỉ học từ lâu, đi bán hàng thuê cho cô ruột. Hai đứa nhỏ còn đi học, một lớp 10, một lớp 8.

Ở Tây Giang không ít nhà phất lên nhờ vàng và cũng không ít gia đình tan nát vì vàng. Gần chục năm nay anh Võ Đình Minh, ở xóm 4 thôn Thượng Giang, đã phải "gà trống nuôi con" từ khi vợ đi theo tiếng gọi của vàng. Cháu Võ Thị Tú Trinh, đang học lớp 10, nói về mẹ như một người xa lạ: "Cháu sợ mẹ lắm. Từ lâu cháu không còn nhớ đến mẹ nữa vì mẹ đã bỏ bốn anh em cháu khi cháu mới học lớp 2, em cháu mới 2 tuổi. Mẹ cũng bỏ anh em cháu ra bãi cả năm trời. Khi trở về, mẹ đã có chửa với người khác, đẻ xong lại đi ngay. Bây giờ, thi thoảng mẹ có đi ngang qua nhà nhưng không dám vào...". Hiện anh Minh cùng hai đứa con lớn phải làm thuê, làm mướn nuôi hai con nhỏ đi học.

Ông Tạ Công Tâm, Chủ tịch UBND xã Tây Giang cho biết hồi mới phát hiện ra vàng ở Bình Giang (1986) cả xã đổ xô đi đãi. Sau đó bãi vàng này bị cấm khai thác vào đầu những năm 1990, người dân ở đây đã đi khắp nơi tìm và đãi vàng. Từ các bãi An Trung (An Khê), Trị An (Đồng Nai), Sông Hinh (Phú Yên) đến các bãi vùng giáp ranh biên giới Lào, Campuchia... Gần chục gia đình, chủ yếu ở Thượng Giang, rơi vào cảnh vợ bỏ chồng con tìm đường đến bãi vàng.

"Ma lực của vàng gớm lắm. Đã ra đến đó thì chẳng còn ai nhớ đến gì nữa cả, biết chết nhưng vẫn cam tâm lăn vào", anh Trương Công Khoa, trước đây lặn lội đi đãi vàng khắp miền Trung, rùng mình nhớ lại. Năm 1998, anh Khoa quyết định "rửa tay gác kiếm". Cách đây một năm, anh Khoa ra bãi Khô Một để kéo mẹ vợ và em vợ trở về. Đêm đó, dân nghiện bước vào kề dao cứa cổ, trấn lột hai mẹ con 18 cây vàng, bản thân anh Khoa bị "lột" 1 triệu. Đôi vợ chồng ở cùng xã dùng dằng không đưa đã bị một nhát dao ngay cổ nhưng may không chết. Trong chuyến đi ấy anh gặp lại vợ của Hai Mùi, đang sống với một ông trùm. "Đứng nói chuyện với chị ấy mà tui run quá chừng bởi đằng sau có 7-8 đầu gấu, đứa nào cũng đằng đằng sát khí...", anh Khoa kể.

Nguyễn Thái Long, Bùi Quốc Hùng là hai trong số những người đào đãi vàng hiện bị địa phương quản thúc vì dính dáng đến ma túy, kể: "Ở đó bọn tổ chức buôn bán ma túy ép buộc các chủ bưởng phải mua. Chủ bưởng mua rồi ép những công nhân làm thuê như chúng tôi mua. Phần khác vì tò mò, muốn chơi thử cho biết mùi". Biết người cùng quê có dính đến ma túy ở bãi vàng, năm 2003, Tạ Thị Nhân (ở thôn Tả Giang, buôn bán ở bãi vàng Quảng Nam) bắt đầu đem heroin về địa phương bán cho những người có nhu cầu. Chị ta còn lôi kéo con trai mình là Tạ Thái Hạ vào cuộc, cung cấp thuốc cho các con nghiện trong xã. Hiện Tây Giang có 17 người hút, hít heroin, nhiều nhất tỉnh Bình Định. Hơn hai phần ba số ấy lại chuyên đi đào đãi vàng...

(Theo Thanh Niên)