Vì lợi nhuận chủ đầu tư bỏ mặc tính mạng công nhân

Hố cầu thang máy không có rào chắn xung quanh.

Để giảm chi phí xây dựng, chủ đầu tư cố gắng cắt xén tối đa mọi khoản, kể cả khoản dành cho công tác bảo hộ. Ban an toàn có, nhưng thành viên chỉ kiêm nhiệm và không quyền hành. Ý thức của cả chủ sử dụng lẫn lao động đều kém... Đó là nguyên nhân khiến tai nạn trong xây dựng ở mức báo động đỏ.

Một chủ công trình từng tham gia một số dự án liên doanh với nước ngoài (đề nghị giấu tên) cho biết, tại Việt Nam, trong dự toán công trình có khoản dành riêng cho công tác an toàn lao động như: mua sắm bảo hộ lao động cho công nhân, xây lán trại, sửa chữa bảo dưỡng máy móc... Khoản này nằm trong chi phí chung và chiếm chừng 5,3% so với trực tiếp phí (gồm vật liệu, nhân công, máy móc).

Tuy nhiên, trên thực tế các chủ công trình thường cắt giảm tối đa chi phí và khoản dễ "xén" nhất chính là trang bị bảo hộ lao động cho công nhân. "Một bộ đồ bảo hộ của công nhân ít nhất là 50.000 đồng, một công trường có tới 200 người thì đó là một khoản chi không hề nhỏ. Vì thế, quy định công nhân ra công trường phải đi giày chống đinh thì được họ thay bằng giày vải, mũ một năm 2 cái, thì nay chỉ 1. Dây đai an toàn người có người không", một cán bộ an toàn lao động đang giám sát tại công trường xây dựng khu tái định cư Nam Trung Yên, Hà Nội, tiết lộ.

Treo biển an toàn, song lại ăn ở, sinh hoạt ngay tại công trường đang thi công.

Việc chủ nhiệm công trình kiêm trưởng ban an toàn lao động, các cán bộ kỹ thuật kiêm giám sát an toàn, làm việc theo kiểu "vừa đá bóng vừa thổi còi" cũng là nguyên nhân khiến công tác này ít được quan tâm. "Ở nước ngoài, tại các công trường xây dựng có ban an toàn lao động làm việc độc lập, không ăn lương của chủ công trình. Họ có quyền ra quyết định đình chỉ nếu thấy không đảm bảo an toàn. Còn ở ta, vì sức ép tiến độ, kinh phí nên chủ nhiệm công trình kiêm trưởng ban an toàn nhiều lúc biết là chưa an toàn, nhưng vẫn chậc lưỡi cho qua", ông Nguyễn Xuân Kỳ, Phó chánh thanh tra Sở Lao động Thương binh và Xã hội, nói.

Thực tế, ngoài ban an toàn lao động của công trường, việc giám sát kỹ thuật an toàn trong xây dựng còn do Ban an toàn lao động của công ty - đơn vị thực hiện thi công công trình đảm nhận. Tuy nhiên, theo lời một cán bộ giám sát của Công ty Tu tạo và Phát triển nhà Hà Nội, rất ít có sự hợp tác giữa họ và chủ nhiệm công trình. Nhiều kiến nghị bị phớt lờ. Ví như ở khu đô thị mới Mễ Trì Hạ (Hà Nội), cán bộ giám sát đã nhiều lần nhắc nhở làm rào chắn quanh hố cầu thang máy, cầu thang bộ, song chủ công trình viện đủ lý do để không thực hiện 

"Chúng tôi chỉ có thể làm báo cáo kiến nghị giám đốc xử lý, chứ không có quyền dừng thi công. Mà thực ra dừng thì ảnh hưởng không chỉ đến công trình, đến công ty mà còn tác động đến cả mình nữa vì ăn lương công ty mà", anh cán bộ giải thích. Vẫn anh này than thở: "Cả chủ công trình và người lao động (đa số là tự do vào làm việc theo hợp đồng thời vụ) đều không coi trọng đến công tác an toàn lao động, nhưng đến khi xảy ra tai nạn chết người thì kiểu gì mình cũng liên đới trách nhiệm". Đó cũng là lý do khiến anh đang học thêm ĐH Xây dựng để đổi nghề, bỏ qua tấm bằng tốt nghiệp Khoa Bảo hộ lao động, ĐH Công đoàn.

Việc giám sát an toàn lao động tại công trường và doanh nghiệp thi công làm đã qua loa, nhưng công tác kiểm tra của cơ quan nhà nước, mà trực tiếp là Sở Lao động Thương binh và Xã hội còn "hình thức" hơn. Ông Nguyễn Xuân Kỳ, Phó chánh thanh tra Sở Lao động Thương binh và Xã hội, phân trần: "Trước kia định biên thanh tra an toàn lao động 10 người, nay chỉ còn 4, trong khi đó Hà Nội có tới 28.000 doanh nghiệp. Chúng tôi chỉ có thể kiểm tra ở những công trình có bức xúc, khiếu kiện".

Ông Kỳ cũng nêu ra một khó khăn là theo Luật thanh tra (có hiệu lực từ 1/1/2005), nếu muốn thanh tra một công trình nào phải có quyết định của Giám đốc Sở và phải báo cho doanh nghiệp trước 7 ngày. Thời gian đó đủ để doanh nghiệp khắc phục sai phạm. Tuy vậy, trước thực trạng báo động về tình hình tai nạn lao động thời gian gần đây, Phó chánh thanh tra thành phố khẳng định, tháng 6 tới sẽ có một đợt thanh tra an toàn lao động trên địa bàn.

Như Trang