Cải cách hộ tịch đảm bảo quyền của trẻ sinh ở nước ngoài

Không có đăng ký khai sinh, trẻ sẽ không được đi học.

Một loạt quy định mới theo hướng cởi mở thông thoáng, giảm phiền hà cho dân đang được Chính phủ gấp rút hoàn thiện, ban hành trong tháng 7. Theo đó trẻ em sẽ được đăng ký khai sinh tại nơi sinh sống thực tế; Bản chính giấy khai sinh có thể được cấp lại.

Theo ông Trần Thất, Vụ trưởng Tư pháp hành chính, Bộ Tư pháp, quy định mới trong dự thảo nghị định thay thế nghị định 83 về đăng ký hộ tịch sẽ được trình sẽ mở ra lối thoát cho rất nhiều trẻ em sinh ra ở nước ngoài (nhiều nhất là ở Đài Loan) theo mẹ về sinh sống tại Việt Nam, nhưng không thể làm đăng ký khai sinh, từ đó không có được những quyền cơ bản như các trẻ em khác. Theo quy định hiện hành, thẩm quyền đăng ký khai sinh cho trẻ em là UBND cấp xã nơi cư trú (thường trú hoặc tạm trú có thời hạn) của người mẹ hoặc nơi trẻ sinh ra. Nhưng mẹ các trẻ này do đã xuất cảnh nên không có hộ khẩu, ở nước ngoài các em cũng không được đăng ký khai sinh.

"Quy định mới còn góp phần quản lý tình trạng sinh con thứ ba. Có một số người lợi dụng quy định hiện hành để sinh con thứ ba và đăng ký khai sinh tại nơi sinh, mà chính quyền địa phương nơi cư trú của người mẹ không biết được", ông Thất nói.

Quy định trên đây là 1 trong 10 điểm sửa đổi cơ bản của nghị định 83. Với tinh thần đặt quyền lợi của người dân lên trên hết, đề cao trách nhiệm cán bộ hộ tịch xã phường, dự thảo đã phân cấp 6 đầu việc hộ tịch cho cấp xã (đăng ký thay đổi, cải chính hộ tịch cho trẻ dưới 14 tuổi; đăng ký khai sinh cho trẻ em sinh ra liên quan đến các yếu tố nước ngoài), thay vì cấp tỉnh phải đảm nhiệm như hiện nay.

Dự thảo mới cũng giao cho Giám đốc Sở Tư pháp ký các giấy tờ về hộ tịch thay vì Chủ tịch hoặc Phó chủ tịch UBND cấp tỉnh. Điều này sẽ đơn giản hoá thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian giải quyết các giấy tờ liên quan đến hộ tịch.

Đặc biệt, theo dự thảo nghị định mới, người dân sẽ được cấp lại bản chính giấy khai sinh trong trường hợp bị mất, hư hỏng hoặc ghi chú quá nhiều nội dung do thay đổi, cải chính, bổ sung hộ tịch, chứ không chỉ được cấp một lần như hiện nay. "Quy định này xuất phát từ thực tế nước ta, thiên tai, hỏa hoạn xảy ra thường xuyên, khí hậu nhiệt đới ẩm thấp nên việc bảo quản giấy tờ của người dân gặp rất nhiều khó khăn", ông Thất giải thích. Tuy nhiên, để tránh việc cấp lại bản chính giấy khai sinh một cách tùy tiện, việc cấp lại sẽ do Sở Tư pháp đảm trách.

Thủ tục, giấy tờ trong đăng ký hộ tịch theo dự thảo nghị định mới cũng được đơn giản hoá. Khi đi đăng ký hộ tịch, nếu cán bộ tư pháp biết rõ về nhân thân, tình trạng cư trú của đương sự thì không yêu cầu xuất trình chứng minh nhân dân, sổ hộ khẩu, giấy chứng sinh, giấy chứng nhận kết hôn. Dự thảo cũng bỏ luôn quy định xuất trình giấy khai sinh trong đăng ký kết hôn, bỏ quy định về đơn trong đăng ký khai sinh, khai tử quá hạn, bỏ đơn xin nhận con nuôi, bỏ thủ tục niêm yết thông báo đăng ký kết hôn...

Dự thảo nghị định cho phép người dân được ủy quyền cho người khác thực hiện các việc đăng ký hộ tịch (trừ việc đăng ký kết hôn và đăng ký nhận con nuôi); cho phép cha mẹ nuôi được ký tên mình với tư cách là cha, mẹ đẻ trong sổ đăng ký khai sinh và giấy khai sinh của con nuôi; cho phép khai bổ sung vào sổ đăng ký khai sinh và bản chính giấy khai sinh nội dung còn thiếu; được cấp bản chính giấy tờ hộ tịch sau khi đã ghi vào sổ đăng ký hộ tịch.

Với rất nhiều điểm được sửa đổi, Bộ Tư pháp, cơ quan xây dựng dự luật nghị định hy vọng sẽ giảm phiền hà cho dân, thắt chặt việc quản lý hộ tịch. Tuy nhiên, như lời Thứ trưởng Hoàng Thế Liên, việc này có thực hiện được hay không còn phụ thuộc đội ngũ cán bộ hộ tịch ở xã phường. Điều đáng lo ngại là cuộc khảo sát cán bộ tư pháp ở 11.000 xã phường cho thấy, tỷ lệ người được đào tạo rất ít. Với các xã vùng sâu, cán bộ chưa học hết lớp 1 nên ghi sai cả năm sinh, tên tuổi người dân.

Thứ trưởng Liên cho biết, sắp tới sẽ tổ chức các lớp đào tạo và có văn bản chuẩn hoá cán bộ hộ tịch xã, phường. Trường hợp cán bộ hộ tịch sách nhiễu, không làm tốt nhiệm vụ sẽ bị xử lý theo Pháp lệnh Cán bộ công chức.

Dự kiến, dự thảo nghị định này sẽ có hiệu lực từ ngày 1/7, thay thế nghị định 83 hiện hành.

Như Trang