TP HCM sẽ thiếu lao động trầm trọng

Ông Mai Đức Chính, Phó Chủ tịch Liên đoàn lao động TP HCM.

Đào tạo chưa đáp ứng nhu cầu tuyển dụng, lương và môi trường làm việc còn bất cập, công nhân tự do chuyển dịch... là những lý do dẫn tới việc khan hiếm lao động trên địa bàn. Ông Mai Đức Chính, Phó chủ tịch Liên đoàn lao động TP HCM đã trao đổi với VnExpress.

- Ông có thể nhận xét gì về thực trạng nguồn lao động trên địa bàn?

- Trong những năm gần đây, đặc biệt là năm nay, nguồn lao động của thành phố thiếu với xu hướng ngày càng trầm trọng. Thiếu nhiều nhất là công nhân kỹ thuật và lao động phổ thông. Sau Tết, trong những ngành sử dụng nhiều lao động phổ thông như dệt may, da giày, có doanh nghiệp thiếu tới 30-40% công nhân.

Mỗi năm, các khu chế xuất, khu công nghiệp cần tuyển gần 50.000 lao động, nhưng nguồn tối đa chỉ có 20.000-30.000 người. Tới đây, nguồn lao động ngoại tỉnh còn hạn chế, các doanh nghiệp trên địa bàn sẽ thiếu nhân lực một cách trầm trọng hơn.

- Lao động kỹ thuật mà các trường trên địa bàn đào tạo ra không ít, tại sao các doanh nghiệp vẫn kêu thiếu?

- Theo tôi, chất lượng đào tạo của các trường còn nhiều bất cập. Học viên hầu hết chỉ tiếp thu lý thuyết, chưa có thực hành hoặc mới thực hành trên máy móc, công nghệ lạc hậu, nên không đáp ứng được yêu cầu của nhà tuyển dụng.

Trong khi đó, nhà tuyển dụng chỉ muốn tận dụng ngay nguồn lao động đào tạo sẵn, chưa quan tâm tới việc đào tạo lại.

- TP HCM vốn là địa phương thu hút nhiều lao động ngoại tỉnh, tại sao thời điểm này lại thiếu hụt như vậy?

- Lao động ngoại tỉnh chiếm phần lớn lực lượng lao động phổ thông trên địa bàn. Nhưng hiện nay, sức hút của TP HCM đối với lao động ngoại tỉnh giảm đi đáng kể so với vài năm trước. Lao động mới không còn ồ ạt đổ về thành phố nữa. Lao động đang làm ở các khu chế xuất, khu công nghiệp về nghỉ Tết tự ý bỏ việc, không quay lại khá nhiều. Các ngành phù hợp với lực lượng này như dệt may, da giày, chế biến nông, hải sản nhìn chung hay phải chạy ca, điều kiện làm việc còn nhiều hạn chế, lương trả chưa thỏa đáng.

Phần lớn các doanh nghiệp có vốn nước ngoài cứ "nhè" vào quy định mức lương tối thiểu để trả cho công nhân. Mức lương tối thiểu cho các doanh nghiệp này từ tháng 7/1999 đến nay chưa thay đổi. Cụ thể, với khu vực nội thành là 45 USD, ngoại thành là 40 USD, tính theo tỷ giá 13.910 đồng. Nhưng nay, tỷ giá đã lên xấp xỉ 16.000 đồng. Giả sử doanh nghiệp có tăng lương cho công nhân lên 5-10% thì hằng tháng thu nhập của lao động phổ thông cũng chưa tới 1 triệu đồng. Trong khi đó, giá sinh hoạt chỉ tính đầu năm 2005 đã tăng 2-3%. Công nhân ngoại tỉnh phải thuê nhà, mà nhà cho công nhân thuê còn rất thiếu thốn, xập xệ. Người lao động chi phí cho ăn, mặc, ở đã khó khăn, nói gì tới tích luỹ.

Trong khi đó, ở các tỉnh miền Trung và miền Bắc, khu chế xuất, khu công nghiệp cũng bắt đầu mở ra nhiều. Lương cho lao động phổ thông không chênh lệch lắm so với TP HCM, chi phí sinh hoạt lại rẻ hơn. Vì vậy, người lao động dễ có tư tưởng chán việc và không muốn ở lại thành phố.

- Vậy các doanh nghiệp có cách thức gì để thu hút lao động?

- Hiện các công ty, xí nghiệp cần lao động hơn là lao động cần việc làm. Nói chung, nhiều doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp tư nhân lớn trong nước đã cố gắng đáp ứng đầy đủ các quyền lợi về bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, tạo điều kiện cho công nhân về thăm quê vào ngày Lễ, Tết... nên dù lương chưa hẳn cao, người lao động vẫn "niệm tình" ở lại. Còn phần lớn doanh nghiệp vừa và nhỏ, kể cả doanh nghiệp nước ngoài vẫn chưa quan tâm thực hiện đầy đủ những chính sách này. "Nước chảy chỗ trũng", lao động TP HCM đang có xu hướng dịch chuyển giữa các công ty ngay trong một khu chế xuất, khu công nghiệp và từ thành phố về các tỉnh lân cận. 

- Về phía thành phố, giải pháp nào để giải quyết hiệu quả tình trạng thiếu hụt lao động?

- Theo tôi, trước mắt, thành phố và doanh nghiệp cần tiến hành các giải pháp đồng bộ mới cải thiện được nguồn lao động. Vấn đề đầu tiên là mức lương. Mục đích chủ yếu của người lao động khi bỏ quê đến thành phố là muốn nâng cao thu nhập. Đồng thời với lương, doanh nghiệp cũng phải có những chính sách đãi ngộ hợp pháp và thoả đáng để người lao động an tâm gắn bó với công sở. Các chủ trương về xây dựng, cải thiện nhà ở cho công nhân phải kịp thời triển khai mới tạo thêm sức hút lao động. 

Còn về lâu dài, doanh nghiệp muốn giảm chi phí, giảm sức ép về lao động thì phải có chính sách đào tạo để tăng năng suất, giảm nhân công, chứ không thể thu hút lao động theo kiểu "vắt chanh bỏ vỏ", "ăn xổi ở thì" như hiện nay.

Thanh Lương (thực hiện)