Chuyện về người thày của Chủ tịch nước

Chủ tịch nước Trần Đức Lương đến thăm gia đình thày giáo cũ năm 1999.

"Cậu bé Lương lúc ấy có dáng người bé nhỏ, nước da cũng giống như bây giờ" - nhà giáo lão thành Hồ Cơ nhíu mày nhớ lại những ấn tượng đầu tiên của 54 năm về trước, khi gặp người học sinh cũ mà bây giờ là Chủ tịch nước Việt Nam.

Theo trí nhớ của ông, cậu trò nhỏ đó gây cho ông một ấn tượng khó quên, không phải vì hình dáng bề ngoài mà vì hoàn cảnh gia đình. Khai giảng năm học ấy, thày giáo khá ngạc nhiên khi thấy một cậu bé tự đi bộ 20 km từ nhà đến trường và cũng một thân một mình đi tìm thuê nhà trọ học. Sau khi dò hỏi, ông biết rằng tuy người cha của Trần Đức Lương là một đồng nghiệp với mình, nhưng khó khăn lắm em mới được tiếp tục cắp sách đến trường. Tốt nghiệp tiểu học loại khá, nhà nghèo quá, cậu bé Lương phải nghỉ ở nhà làm ruộng, chăn bò một năm. Sau đó, người cha vừa tiếc sức học của con mình, vừa muốn bù đắp cho con phải chịu cảnh mồ côi mẹ, nên đã gồng mình cho con theo học tiếp.

Khai giảng được mấy ngày, ông đã đến tận nơi trọ của Trần Đức Lương thăm. Ông mừng lắm vì gia đình nhà chủ quý cậu bé ở trọ bởi cái tính ngoan ngoãn, chăm chỉ, giúp việc cho gia chủ. Ban đầu ở riêng, nấu ăn riêng, về sau cụ Lầu - chủ nhà - đã cho Lương sinh hoạt cùng gia đình.

"Từ đó, suốt 3 năm, tôi vừa làm hiệu trưởng trường Nguyễn Nghiêm, vừa đứng lớp, và vui mừng nhận thấy cậu học trò lớp 5D, 6B, 7B Trần Đức Lương học tốt đều các môn, từ hạng thứ 5 dần dần tiến lên hạng nhất trong lớp. Tốt nghiệp cấp II, anh Lương cùng một số không nhiều học sinh được tuyển chọn lên cấp III, rồi năm 1955, anh tập kết ra Bắc. Phải đến hơn 10 năm sau, thày trò tôi mới có dịp gặp lại...", ông Cơ nhớ lại.

Lần gặp thứ nhất, người học trò cũ đã giữ cương vị Tổng cục phó Tổng cục Địa chất. Sau đó, cuộc sống bận rộn và nhiều lo toan, không khí thời chiến cũng như điều kiện thông tin khó khăn làm liên lạc thày trò gián đoạn. Tuy vậy, người thày vẫn dõi theo để mừng rỡ về những bước tiến vững chắc của học trò.

Là người đưa đò, ai chẳng muốn là học trò bay cao bay xa, nhưng nhiều năm tháng đứng trên bục giảng, chưa bao giờ ông nghĩ rằng sẽ có ngày học trò mình làm Chủ tịch nước. Mừng thì mừng chứ ông biết trên cương vị mới, Chủ tịch nước bận trăm công nghìn việc, chắc cũng chẳng có dịp thầy trò gặp lại. Mặt khác, ông biết rằng trên con đường phấn đấu của "ông Lương" (ông Hồ Cơ trân trọng gọi như vậy về người học trò của mình), có biết bao nhiêu người giúp đỡ mà "ông Lương" cần nghĩ đến. Đinh ninh thế, nên ông bà vô cùng bất ngờ khi một ngày, Chủ tịch nước sẽ đến nhà riêng thăm thày dạy cũ.

Đó là ngày 29 Tết năm 1999. Hôm ấy cả hai thày trò vui lắm. "Ông Lương ngồi ở cái ghế sa lông trong phòng này - nhà giáo Hồ Cơ khoát tay chỉ căn phòng khách hẹp, bày biện đơn sơ, tả lại những vị trí của cuộc đón tiếp hôm đó. "Phòng hẹp mà lại hóa hay anh ạ, vì nó làm cho không khí cởi mở, ấm cúng. Cuộc gặp gỡ cảm động, thân mật diễn ra khá lâu. Lần ấy, ông tặng tôi một cây bút rất đẹp mà đến bây giờ tôi vẫn còn giữ".

"Sau chuyến thăm, thỉnh thoảng ông Lương gọi điện thăm hỏi tôi và gia đình. Các dịp kỷ niệm thành lập trường Nguyễn Nghiêm, ông cũng thường xuyên hỏi tôi công việc tổ chức ra sao. Rồi Tết năm 2000 ông lại tới thăm tôi. Lần ấy, ông Lương tặng bà nhà tôi một nửa ký sâm Ngọc Linh. Bà thích lắm, dùng chỗ sâm ấy ngâm rượu, ngâm đi ngâm lại, giờ vẫn uống".

Chiêu một chén trà, nhướng nhướng đôi lông mày bạc, người thày giáo già cười bình thản: "Chuyện về ông Lương chỉ có thế. Tôi cũng không quan tâm riêng đến ông Lương một cách đặc biệt, bởi nguyên tắc đạo đức của nhà giáo là phải chăm chút cho tất cả học trò mình như nhau. Cái quan trọng nhất của thày đối với trò là không chỉ dạy chữ trong nhà trường mà còn phải phát hiện tính cách thật của học trò để dạy người nữa... Mà này, tôi có thể nói chuyện với anh cả tháng về nền giáo dục của chúng ta..."

Quả đúng như ông nói. Học trò vẫn còn nhớ rất nhiều câu chuyện về phương pháp giáo dục của thầy, mà độc đáo nhất là chuyện ông có bí quyết... nhớ học sinh.

Hồi ấy, mỗi giờ ra chơi, lại có lần lượt 3-4 em học sinh ngồi cùng một bàn được... gọi lên gặp thày hiệu trưởng. Chỉ 10 phút thày đã biết được tên các em cùng tính cách và hoàn cảnh gia đình. Nếu nhớ chưa hết, ông lại dò trong bảng sơ đồ vị trí học sinh trong lớp mà ông yêu cầu giáo viên chủ nhiệm lập. Còn tính cách học trò, ông có cách nhớ riêng: nhẫn nại đứng hàng giờ ở vị trí thuận lợi để quan sát thái độ, hành vi từng học sinh và ghi chép tỉ mỉ. Những buổi học đêm, ông thường nhận đưa các em qua những chặng đường vắng, vừa đi vừa tâm sự, hỏi chuyện trò này về hoàn cảnh của trò khác.

"Khi học sinh không hứng thú đến trường, dối trá trong học hành, thì tức là nền giáo dục có nhiều điều bất ổn. Đời tôi chẳng có điều gì đáng kể, ngoài việc đào tạo được những học trò ham học hỏi, trung thực và lương thiện" - bằng giọng nghiêm trang, nhà giáo Hồi Cơ đã khẳng định với chúng tôi như thế.

(Theo Gia Đình và Xã Hội)