Nước sông Hồng cạn tới mức có thể lội bộ qua

Nước sông Hồng đã xuống thấp hơn mực nước trung bình nhiều năm.

Trao đổi với VnExpress, Cục phó Thủy lợi Nguyễn Đình Ninh nhận định, hạn hán năm 1998 do El Nino, thiệt hại 5.000 tỷ đồng, song mức độ còn thua năm 2004-2005. Trừ các tỉnh từ Nghệ An đến Quảng Ngãi mới bị lũ lụt, các khu vực còn lại đều thiếu nước nghiêm trọng.

- Xin ông cho biết, tình hình hạn hán đến thời điểm này?

- Năm 2004, miền Bắc mưa kết thúc sớm khoảng 1 tháng, còn Tây Nguyên, Ninh Thuận, Bình Thuận, mưa kết thúc sớm 1,5 tháng. Mưa ít và kết thúc sớm dẫn đến mực nước các sông suối thấp hơn trung bình nhiều năm 20-50%. Dự báo, mực nước sông Hồng tại Hà Nội vào tháng 2-3/2005 xuống còn 1,9-2 m, lưu lượng nước chỉ 750-850 m3/giây, trong khi trung bình nhiều năm là 1.200 m3/giây. Hiện tại nhiều đoạn sông Hồng người dân có thể lội qua được.

Ở Tây Nguyên, lượng nước các sông suối thấp hơn trung bình nhiều năm khoảng 40-60%. Tại Nam Bộ mực nước sông Tiền và sông Hậu đang thấp hơn trung bình nhiều năm cùng kỳ 0,3-0,5 m. Các hồ chứa nước cũng rất thấp. Cụ thể hồ Hòa Bình và Thác Bà đến cuối mùa mưa năm nay tích thiếu so với thiết kế gần 1 tỷ m3. Hồ Dầu Tiếng đến cuối mùa mưa mới tích được 60% lượng nước thiết kế.

Nhận định chung của Cục Thủy lợi là trong vụ đông xuân năm nay, khu vực Trung Bộ từ Nghệ An cho đến Quảng Ngãi nguồn nước cơ bản bảo đảm, còn lại Bắc Bộ, Tây Nguyên, Nam Trung Bộ, Đông Nam Bộ và Nam Bộ đều khó khăn về nước. Tình trạng khô hạn sẽ xảy ra ngày càng gay gắt.

- Hạn năm 2004-2005 có gì khác biệt so với năm 2003-2004?

- Năm trước, hạn chủ yếu tập trung ở miền Bắc và là đợt hạn căng thẳng nhất trong vòng 40 năm. Còn năm nay hạn ở cả ba miền. Riêng Bắc Bộ năm nay hạn nặng hơn cả năm trước. Còn Tây Nguyên, Nam Trung Bộ, Đông Nam Bộ, tình hình thiếu nước sẽ căng thẳng như năm 1998, năm có El Nino gây thiệt hại tới 5.000 tỷ đồng.

- Những vùng nào sẽ bị thiếu nước sinh hoạt?

- Tập trung ở vùng núi phía bắc như 4 huyện núi đá ở Hà Giang, Lục Khu của Cao Bằng; các huyện xa nguồn nước của khu vực Tây Nguyên, Ninh Thuận, Bình Thuận. Những nơi này mưa rất ít, ví dụ Ninh Thuận mưa bình quân năm có 1.100 mm, có điểm chỉ 400-500 mm. Các công trình thủy lợi như hồ Cà Giây, Sông Quao, Tân Trang sẽ phải giảm lượng nước tưới cho nông nghiệp để đảm bảo nước sinh hoạt.

- Hiện tại, khô hạn đã gây ra những thiệt hại gì?

- Đến thời điểm này, tổng diện tích bị hạn là 262.660 ha. Trong đó diện tích mất trắng là 142.300 ha, tập trung ở Tây Nguyên và Ninh Thuận, Bình Thuận. Cây bị thiệt hại chủ yếu là lúa, ngô, rau màu, mía, bông và cà phê.

Đó là những thiệt hại trước mắt, còn nhiều vùng khác đang có nguy cơ tổn thất nặng nề do hạn. Khoảng 50% diện tích gieo cấy đồng bằng sông Hồng sẽ rất khó khăn về nước trong giai đoạn làm đất, gieo cấy. Các tỉnh Phú Yên, Khánh Hòa có 18.830 ha thiếu nước. Tây Nguyên, Ninh Thuận, Bình Thuận có 50.000 ha đất sẽ không thể trồng trọt. Các tỉnh từ Quảng Nam đến Phú Yên có chừng 40.000 ha thiếu nước vụ đông xuân, vụ hè thu có khoảng 60.000 ha. Tại Nam Bộ, một số vùng đồng bằng sông Cửu Long sẽ bị mặn xâm nhập và thiếu nước ở cuối vụ đông xuân, đầu vụ hè thu.

- Tại sao 2 năm liên tiếp, Việt Nam đều chịu ảnh hưởng nặng nề của hạn hán?

- Có 3 lý do. Thứ nhất, tình hình khí tượng thủy văn đang diễn ra theo xu hướng cực đoan và bất lợi, đúng như các nhà khí tượng thủy văn thế giới đã lên tiếng cảnh báo. Lượng mưa phân bố cực đoan cả về không gian và thời gian. Bão số 4 vừa qua gây mưa rất lớn, có nơi lên tới 1.000 mm, song phạm vi rất hẹp, chỉ tập trung bên Trường Sơn Đông, bên Trường Sơn Tây không mưa. Về thời gian, mưa chỉ tập trung trong thời gian cực ngắn, sau đó tắt ngay. Chúng ta vẫn nói có 6 tháng mùa mưa, 6 tháng mùa khô, bây giờ thực chất mưa chỉ kéo dài 3 tháng.

Thứ hai, hiện nay đầu tư vào thủy lợi để phát triển nguồn nước, đảm bảo sản xuất và đời sống của ta không theo kịp nhu cầu phát triển. Nước cho công nghiệp, nông nghiệp, môi trường, sinh hoạt bây giờ đòi hỏi rất lớn. Sông Sài Gòn bị ô nhiễm rất nặng. TP HCM yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn xả hồ Dầu Tiếng để rửa. Nhưng hồ Dầu Tiếng không thể làm được việc đó. Muốn rửa được phải có hồ Phước Hòa để bổ sung, nhưng hiện tại hồ này còn nằm trong kế hoạch xây dựng.

Thứ ba là chưa có những giải pháp tiết kiệm nước như các quốc gia khác. Nghĩ cho cùng, nước là tiền. Bây giờ tính giá 1 m3 nước lấy từ các hồ chứa là 500 đồng, còn nếu bơm từ sông lên thì giá 1m3 khoảng 1.000 đồng. Trong khi đó thu thủy lợi phí rất thấp.

- Nhiều ý kiến cho rằng quy hoạch các khu công nghiệp, khu đô thị đã không chú trọng tới nguồn nước. Ông nghĩ sao về điều này?

- Thực ra chúng ta đã vạch ra hết rồi, nhưng tiền không có để làm. Cho đến thời điểm này, tổng số hồ chứa, kể cả thủy điện và thủy lợi mới đạt 25 tỷ m3 nước dự trữ, chưa đến 8% tổng lượng mưa trên lãnh thổ Việt Nam. Như vậy là quá ít, bởi các nước phải tích được 30% tổng lượng mưa trên lãnh thổ mới đảm bảo cho nhu cầu phát triển.

Vừa rồi Chính phủ cho xây dựng 20 công trình thủy lợi bằng nguồn trái phiếu. Tất nhiên, tới đây Việt Nam sẽ phát triển thêm hồ. Gần nhất là hồ thủy điện Sơn La, hồ La Hang. Nhưng nhìn chung các hồ còn ít.

- Trước tình hình hạn hán như vậy, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã có những giải pháp gì?

- Bộ đề ra 8 giải pháp, song nhấn mạnh vào 4 điểm chính. Một là quản lý chặt chẽ nguồn nước hiện có để sử dụng hiệu quả, đúng lúc. Trong lúc nguồn nước hồ và tự nhiên còn khá thì phải tận dụng tối đa nước tự nhiên, bơm từ các sông suối. Dành nước hồ cho thời kỳ khó khăn nhất. Hai là nạo vét để trong trường hợp nước thấp nhất vẫn dẫn được nước. Vừa rồi Chính phủ đồng ý hỗ trợ khẩn cấp cho 2 trục lớn của đồng bằng sông Hồng là hệ thống sông Nhuệ và Bắc Hưng Hải 30 tỷ đồng để nạo vét các cửa khẩu, các trục chính. Đến bây giờ các địa phương đã nạo vét được khoảng 50%, số còn lại đến đầu tháng 2/2005 phải xong.

Ba là phải điều hành, quản lý tốt nước phân phối, luân phiên giữa các địa phương để đưa nước tưới có hiệu quả. Thứ tư là sử dụng nước tiết kiệm. Cùng với việc giảm phân bón, giảm thuốc bảo vệ thực vật thì giảm nước tưới là cực kỳ quan trọng.

Như Trang thực hiện