'Cốt yếu của dân chủ là dân phải được quyết định'

Sáng nay, sau khi nghe báo cáo kết quả 5 năm thực hiện quy chế dân chủ cơ sở của Chính phủ, Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Văn An đã khẳng định: "Chúng ta vẫn nói dân chủ là dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, song như thế còn siêu hình, mơ hồ. Quan trọng nhất là dân phải biết, chủ động đề xuất và được quyền quyết định".

Chủ tịch Nguyễn Văn An ghi nhận, sau 5 năm thực hiện quy chế dân chủ ở cơ sở (1998-2003), sự tham gia trực tiếp của người dân trong các công việc của cộng đồng, của nhà nước còn hạn chế, chủ yếu qua hình thức dân chủ gián tiếp (người dân đóng góp ý kiến qua người đại diện của mình là trưởng thôn, HĐND, Quốc hội). Hiện người dân chỉ thực hiện dân chủ trực tiếp qua việc bầu trưởng thôn, bầu HĐND các cấp và Quốc hội. Trong khi đó, các đại biểu HĐND, đại biểu Quốc hội còn quan liêu. "Vừa rồi tôi có đi một số nước, thấy đại biểu Quốc hội bám dân ghê lắm. Như ở New Zeland, chỉ mỗi việc thay tấm thảm nhà Quốc hội mà họ cũng đăng báo để xin ý kiến nhân dân", ông An nói.

Trước đề nghị của Chính phủ về việc xây dựng luật hay một pháp lệnh về dân chủ ở cơ sở, Chủ tịch Nguyễn Văn An cho rằng nên nghiên cứu còn hiện tại thì "rất khó" xây dựng. Lý do là không thể có luật hay pháp lệnh nào quy định dân chủ ở tất cả lĩnh vực, tất cả các cấp. Những quy chế dân chủ đó phải được thể hiện xuyên suốt trong tất cả văn bản quy phạm pháp luật. Ông An cho rằng thời gian tới các bộ, ngành, địa phương cần làm tốt 3 quy chế dân chủ hiện hành (dân chủ ở xã, phường, thị trấn; dân chủ trong hoạt động của cơ quan; dân chủ ở doanh nghiệp nhà nước). Và quan trọng nhất là phải tiến tới dân chủ trực tiếp, người dân phải được biết, được đề xuất ý kiến và phải quyết định những vấn đề của cộng đồng.

Chủ tịch Ủy ban trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Phạm Thế Duyệt phát hiện một nghịch lý là việc thực hiện quy chế dân chủ ở xã phường tốt hơn ở doanh nghiệp và ở doanh nghiệp thì tốt hơn ở cơ quan nhà nước. Ông Duyệt cho rằng lo ngại lớn nhất hiện nay là thiếu sự dân chủ ở cơ quan nhà nước - nơi có những người "hiểu biết nhiều, lý lẽ nhiều, nhưng việc thực hiện dân chủ thì còn nhiều cái đáng bàn". "Nếu làm tốt quy chế dân chủ ở các cơ quan, doanh nghiệp nhà nước, cơ quan công quyền thì sẽ tránh được những thất thoát, tránh được quan liêu, tham nhũng", ông Duyệt nói.

Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học Công nghệ và Môi trường của Quốc hội Hồ Đức Việt cũng ghi nhận thực tế là dân chủ ở xã phường tốt hơn ở doanh nghiệp, cơ quan nhà nước. Lý do là ở cấp cơ sở nhu cầu bàn việc nước của nhân dân cao hơn, nhận thức và vai trò của Đảng ủy, chủ tịch xã phường cũng cao hơn. Còn ở cơ quan nhà nước, nhất là các doanh nghiệp thì vai trò của Đảng còn mờ nhạt, dẫn đến việc thực hiện quy chế dân chủ rất "chiếu lệ, nhớ thì làm, không nhớ thì thôi".

Đề xuất những giải pháp để mở rộng dân chủ cơ sở, Chủ tịch Ủy ban Đối ngoại của Quốc hội Vũ Mão tha thiết đề nghị Chính phủ, Quốc hội nên chủ động trong việc trưng cầu dân ý. "Khoản 14, Điều 84 của Hiến pháp đã quy định điều này, nhưng thử hỏi từ trước đến nay ta đã trưng cầu dân ý được bao nhiêu lần? Tôi đề nghị cần có chủ trương triển khai quy định này", ông Mão kiến nghị. Ý kiến này được Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Văn An rất đồng tình và khẳng định dân chủ trực tiếp là phải trưng cầu dân ý.

Chiều nay, Ủy ban thường vụ Quốc hội cho ý kiến về Luật Công an nhân dân. Ngày mai, sẽ cho ý kiến về dự án Luật ký kết và thực hiện điều ước quốc tế.

Như Trang