Chương trình sản xuất sạch hơn thiếu cơ chế hỗ trợ

Quyền Cục trưởng bảo vệ môi trường phát biểu tại Hội nghị.

Theo ý kiến nhiều đại biểu tại Hội nghị bàn tròn quốc gia ở TP HCM, sáng nay, dù Việt Nam tuyên bố sản xuất sạch đã 7 năm nhưng doanh nghiệp vẫn chưa nhận thức đúng. Các cấp ngành chức năng cũng chưa có động thái cần thiết để khuyến khích, hỗ trợ thực hiện.

Ông Phùng Chí Sỹ, Phó Viện trưởng Viện Kỹ thuật nhiệt đới và bảo vệ môi trường, cho biết, sản xuất sạch hơn là quy trình mang tính bao quát mọi khâu của doanh nghiệp. Nó đòi hỏi phải áp dụng liên tục các giải pháp nhằm giảm thiểu ô nhiễm môi trường, tiết kiệm nguyên - nhiên liệu và giảm giá thành, tăng sức cạnh tranh cho sản phẩm.

Khi triển khai chương trình, nhiều doanh nghiệp sẽ phải làm lại hệ thống sổ sách thống kê, cải tiến máy móc, công nghệ để thích ứng. Người lao động cũng phải tuân theo chế độ làm việc nghiêm nhặt hơn. Đơn giản như khi muốn xếp hàng vào kho, họ phải có ý thức nhẹ nhàng, từ tốn để không rơi bụi, không gây tiếng động...

Theo ông Sỹ, Công ty Dệt Thái Tuấn đã áp dụng sản xuất sạch hơn khá hiệu quả. Ví dụ như việc công ty đã đầu tư để tận dụng nhiệt dư, thu hơi nước làm nước cất phục vụ các hoạt động của mình. Loại nước này đã giảm đáng kể giá thành, giảm thiểu ô nhiễm vì không phải dùng hoá chất để chuyển hoá nước thông thường thành nước cất.

Tuy nhiên, không phải chủ doanh nghiệp nào cũng thấy được nguồn lợi từ sản xuất sạch hơn. Nhiều doanh nghiệp không đủ vốn hoặc không mạnh dạn đầu tư cho chương trình này. Đồng thời, người lao động cũng khó tự giác thay đổi lề thói làm việc của mình. Cả nước hiện chỉ có vài chục đơn vị áp dụng quy trình sản xuất trên.

"Nguyên nhân cơ bản là ta chưa có cơ chế khuyến khích cần thiết cho sản xuất sạch hơn. Các doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhà nước có thể có vốn nhưng nếu đầu tư mà không được trích lợi để tái đầu tư, thu nhập người lao động không cải thiện thì rõ ràng họ khó thực hiện một cách tích cực"- ông Sỹ nói.

Sản xuất sạch mới triển khai việc trình diễn kỹ thuật và hiện chỉ có trên 100 doanh nghiệp. Công việc này tập trung chủ yếu ở doanh nghiệp vừa và lớn. "Đây là con số quá ít ỏi trong tổng số hàng chục nghìn doanh nghiệp. Doanh nghiệp nhỏ chiếm số lượng nhiều nhất và có tác động tiêu cực nhất về môi trường nhưng chưa hề được trình diễn là một vấn đề đáng lưu tâm" - Ông Trần Văn Nhân, Trung tâm sản xuất sạch Việt Nam, nhận xét.

Một bất cập nữa trong triển khai sản xuất sạch hơn vào thực tế là sự hạn chế về nhân lực. Hiện ở tất cả các dự án của chương trình này mới có 150 người được đào tạo chuyên sâu. Trong số đó, số người thực sự thành chuyên gia chỉ khoảng 20%.

"Lý thuyết thì dễ nhưng làm thì khó. Đây là công việc không làm ra tiền ngay, lãnh đạo các doanh nghiệp lại chưa nhận thức đúng đắn về vai trò của nó nên người nào thực sự có tâm huyết mới làm đến cùng, mới thành chuyên gia" - ông Nhân cho biết thêm.

Đại diện cho doanh nghiệp, ông Tô Tần Hoài, Công ty Xuất nhập khẩu Thuỷ sản Minh Hải, nêu một vấn đề khác: "Một doanh nghiệp phải đầu tư cả tỷ đồng cho sản xuất sạch hơn trong khi những đơn vị khác tự do thải nước bẩn, chất ô nhiễm ra môi trường mà chỉ bị phạt vài triệu đồng là không thoả đáng. Các cơ quan quản lý nhà nước cần có quy định xử phạt đảm bảo công bằng hơn".

Còn ông Hoàng Chính Nghĩa, Tổng Công ty Dệt May, chia sẻ kinh nghiệm thực tế: "Chúng tôi triển khai trình diễn kỹ thuật đạt hiệu quả rất tốt. Với 8 tỷ đồng đầu tư sản xuất sạch ở 19 đơn vị, chúng tôi đã giảm thiểu đáng kể chất thải, nước thải, nguyên vật liệu và hoá chất tiêu hao, đồng thời thu lãi 26 tỷ đồng". Ngoài ra, chương trình còn mang lại những giá trị vô hình lớn khác như: sức khoẻ người lao động được cải thiện, sức cạnh tranh của sản phẩm được nâng cao...

"Nhưng, nhiều doanh nghiệp trong ngành, nhất là doanh nghiệp vừa và nhỏ thiếu vốn đầu tư cho chương trình mà thực tế, doanh nghiệp vừa và nhỏ là nguồn ô nhiễm lớn nhất. Nhà nước nên xem xét hỗ trợ, tạo điều kiện đổi mới công nghệ, hiện đại hoá sản xuất phục vụ sản xuất sạch hơn bằng cơ chế cho vay vốn ưu đãi" - ông Nghĩa đề xuất.

Ông Trần Hồng Hà, quyền Cục trưởng Cục bảo vệ môi trường thống nhất với các ý kiến của đại biểu. Theo ông, chương trình hiện chưa tạo được môi trường công bằng, chưa tạo ra công cụ cũng như nhu cầu cho doanh nghiệp. Doanh nghiệp phải thấy bản chất chương trình là vì sự phát triển bền vững của doanh nghiệp.

Ông Hà nói: "Tới đây, phải thu phí chất thải rắn, phí ô nhiễm không khí..., phải có tỷ lệ ngân sách thỏa đáng cho hoạt động bảo vệ môi trường. Doanh nghiệp làm tốt cần được khen, thưởng và ngược lại. Các ban ngành nên hình thành một tổ chức liên ngành để xác định các lộ trình, lĩnh vực ưu tiên và phối hợp thực hiện tốt hơn sản xuất sạch hơn".

Lương Nga