Sẽ tách quản lý hạ tầng đường sắt với kinh doanh vận tải

Phân định rõ hoạt động quản lý kết cấu hạ tầng với kinh doanh vận tải trong mạng lưới đường sắt do Nhà nước đầu tư, bảo đảm tổ chức, cá nhân thuộc mọi thành phần kinh tế được bình đẳng tham gia kinh doanh vận tải đường sắt theo nguyên tắc thuê kết cấu hạ tầng. Đó là nguyên tắc cơ bản của dự Luật đường sắt VN được Ủy ban thường vụ Quốc hội thảo luận chiều nay.

Theo giải trình của Chính phủ, nếu để một doanh nghiệp giữ quyền kiểm soát kết cấu hạ tầng do Nhà nước đầu tư và sử dụng cho mục đích kinh doanh vận tải của mình thì các doanh nghiệp khác sẽ không được bình đẳng trong cạnh tranh vì phải sử dụng kết cấu hạ tầng của doanh nghiệp nói trên. Điều này dẫn đến sự độc quyền. Trong khi đó, Hội nghị trung ương 9 khóa 9 đã xác định: "Xóa bỏ độc quyền kinh doanh của doanh nghiệp... Những doanh nghiệp nhà nước thực hiện độc quyền của Nhà nước hoạt động theo chế độ công ích, không gắn vào các tổng công ty để khắc phục tình trạng biến độc quyền nhà nước thành độc quyền kinh doanh của tổng công ty".

Bộ trưởng Giao thông Vận tải Đào Đình Bình cho rằng, nguyên tắc là tách bạch quản lý kết cấu hạ tầng với kinh doanh vận tải. Tuy nhiên, từ nay đến năm 2010, do chưa có đơn vị nào đầu tư vào kinh doanh vận tải đường sắt (hiện duy nhất có khách sạn Victoria đầu tư 2 toa tàu trên tuyến Hà Nội - Lào Cai) nên vẫn giữ nguyên phương thức như hiện nay. Tức là Tổng công ty đường sắt VN vừa quản lý kết cấu hạ tầng, vừa kinh doanh vận tải. Còn trong tương lai sẽ tiến tới sự phân định rõ ràng. Điều này đã được thể hiện tại khoản 4, điều 31 của dự luật: "Chính phủ quy định điều kiện, lộ trình đổi mới phương thức quản lý kết cấu hạ tầng đường sắt trong mạng lưới đường sắt do Nhà nước đầu tư".

Đa số các ủy viên thường vụ Quốc hội tán thành với phương án tách quản lý hạ tầng và kinh doanh vận tải vì đó là xu hướng chung của thế giới nhằm tránh độc quyền. Song có một điểm khiến Ủy ban Khoa học công nghệ và môi trường - cơ quan thẩm tra dự luật - băn khoăn là khoản 5, điều 4 quy định "hoạt động quản lý kết cấu hạ tầng đường sắt do một tổ chức quản lý" mà không nói rõ tổ chức này có tham gia hoạt động kinh doanh vận tải đường sắt không, hay chỉ nhận phí do Nhà nước quy định.

Trong khi đó, tại khoản 3, điều 31 lại quy định: "Bộ Giao thông vận tải chịu trách nhiệm quản lý kết cấu hạ tầng đường sắt đối với các trường hợp không thuộc quy định...". Theo điều 31 này thì trách nhiệm quản lý kết cấu hạ tầng đường sắt được phân ra cho cả nhà đầu tư, tổ chức kinh tế lẫn cơ quan nhà nước như Bộ Giao thông vận tải, UBND tỉnh, thành phố, tạo ra sự lẫn lộn giữa kinh doanh và quản lý nhà nước. Do vậy Ủy ban Khoa học công nghệ và môi trường cho rằng cần quy định tách bạch hơn giữa hoạt động quản lý nhà nước với hoạt động kinh doanh.

Dự thảo Luật đường sắt cho phép các tổ chức, cá nhân thuộc mọi thành phần kinh tế tham gia đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng đường sắt. Quan điểm này nhận được sự đồng tình của đa số ủy viên thường vụ Quốc hội. Lý do là hạ tầng đường sắt đòi hỏi đầu tư vốn lớn, chi phí cho công tác bảo trì cao, khó có khả năng thu hồi vốn nên cần huy động các tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước thuộc mọi thành phần kinh tế đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng đường sắt để giảm gánh nặng cho ngân sách nhà nước. Thực tiễn trên thế giới một số công trình, tuyến đường tư nhân đầu tư đã quản lý, khai thác tốt và kinh doanh có lãi thông qua việc cho thuê lại kết cấu hạ tầng.

Kết thúc buổi thảo luận, Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Văn Yểu tán thành với tờ trình của Chính phủ về đa sở hữu trong kết cấu hạ tầng và tách quản lý hạ tầng với kinh doanh vận tải. Lộ trình tách sẽ giao cho Chính phủ quy định. "Nhưng điều đó không có nghĩa 15-20 năm sau mới tách mà phải làm khẩn trương để tránh độc quyền", ông Yểu nhấn mạnh.

Dự luật đường sắt gồm 8 chương, 82 điều sẽ được tiếp tục hoàn thiện và trình Quốc hội cho ý kiến vào kỳ họp thứ 6 tới.

Trước đó, sáng nay, Ủy ban thường vụ Quốc hội đã thảo luận về Bộ luật hàng hải VN (sửa đổi). Hai điểm đáng chú ý trong bộ luật là quyền ưu tiên vận tải nội địa và tạm giữ tàu biển. Điều 8 của dự thảo quy định: "Tàu biển VN được ưu tiên vận chuyển hàng hóa, hành khách và hành lý giữa các cảng biển VN. Tàu biển nước ngoài chỉ được vận chuyển hàng hóa, hành khách và hành lý giữa các cảng biển VN trong các trường hợp do Bộ trưởng Giao thông vận tải quy định".

Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Phúc Thanh cho rằng trong thời gian trước mắt, khi nền hàng hải của VN còn non trẻ, thị phần nhỏ thì quy định như trên là phù hợp. Nhưng về lâu dài thì khó tạo được sự hội nhập với thế giới, đó là chưa kể có thể dẫn tới độc quyền. Đồng tình với ý kiến này, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và ngân sách của Quốc hội Nguyễn Đức Kiên và Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa Giáo dục Thanh thiếu niên nhi đồng của Quốc hội Trần Thị Tâm Đan đều cho rằng, luật không quy định cứng nhắc quyền ưu tiên vận tải nội địa, mà nên thể hiện sự ưu tiên bằng những chính sách riêng.

Để phù hợp với xu thế hội nhập kinh tế, mở cửa và hợp tác quốc tế, dự thảo Bộ luật hàng hải đã bỏ quy định tạm giữ tàu biển của giám đốc cảng vụ. Theo đó, mọi hành vi bắt giữ tàu biển đều được thực hiện qua con đường tư pháp. Bà Trần Thị Tâm Đan không đồng tình với điểm sửa đổi này mà cho rằng phải căn cứ vào điều kiện thực tế của VN bởi hiện nay "tòa nhảy xuống huyện (tòa huyện được giao thêm thẩm quyền xét xử mới theo Bộ Luật tố tụng hình sự) còn chưa xong, huống hồ nhảy ra biển".

Ông Lê Quang Bình, Trưởng ban Dân nguyện cho rằng nên giữ quy định hiện hành. Việc bắt giữ tàu biển bằng con đường tư pháp rất phức tạp, tốn nhiều thời gian để đương sự nộp đơn yêu cầu đến tòa án, nộp tiền bảo đảm, cam kết bồi thường khi yêu cầu sai. Quyết định của tòa án về việc bắt giữ tàu biển phải được chuyển cho cơ quan thi hành án dân sự. Như vậy, trong trường hợp khẩn cấp sẽ không đảm bảo được tính kịp thời. Hơn nữa việc tạm giữ tàu biển theo thủ tục hành chính và bắt giữ tàu biển theo thủ tục tư pháp là hai vấn đề có trình tự và thẩm quyền khác nhau.

Để dung hòa giữa hai quan điểm trên, ông Nguyễn Phúc Thanh đề xuất giải pháp: trong 72 giờ, việc tạm giữ sẽ vẫn do giám đốc cảng vụ quyết định. Sau thời hạn ấy không xử lý hành chính được sẽ chuyển qua tòa án. Bà Tâm Đan đã đồng tình với giải pháp này.

Dự thảo Bộ luật hàng hải VN gồm 19 chương với 247 điều sẽ được lấy ý kiến trong kỳ họp thứ 6 sắp tới.

Như Trang