Chỉ bỏ phiếu tín nhiệm khi 7 thành viên UBTVQH đồng ý

Sáng nay, Quốc hội thảo luận về hai dự án Quy chế hoạt động của Hội đồng dân tộc và các ủy ban của Quốc hội, Quy chế hoạt động của Ủy ban thường vụ Quốc hội (sửa đổi). Đây là lần đầu tiên trình tự, thủ tục bỏ phiếu tín nhiệm đối với người giữ chức vụ do Quốc hội bầu hoặc phê chuẩn được đặt ra.

Điều 23 của dự án Quy chế hoạt động của Hội đồng dân tộc và các ủy ban của Quốc hội quy định: Trong quá trình giám sát, nếu phát hiện người giữ chức vụ do Quốc hội bầu hoặc phê chuẩn có hành vi vi phạm pháp luật; hoặc không thực hiện đúng và đầy đủ nhiệm vụ, quyền hạn được giao, gây thiệt hại nghiêm trọng đến lợi ích của Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân; hoặc khi có kiến nghị bằng văn bản của ít nhất 20% tổng số thành viên Hội đồng dân tộc, thành viên Ủy ban về việc xem xét bỏ phiếu tín nhiệm đối với người giữ chức vụ do Quốc hộ bầu hoặc phê chuẩn thì thường trực Hội đồng dân tộc, thường trực Ủy ban có trách nhiệm báo cáo Hội đồng dân tộc, Ủy ban quyết định. Nếu có ít nhất 2/3 tổng số thành viên Hội đồng dân tộc, thành viên Ủy ban bỏ phiếu tán thành đề nghị đó thì Hội đồng dân tộc, Ủy ban kiến nghị Ủy ban thường vụ Quốc hộ xem xét trình Quốc hội quyết định việc bỏ phiếu tín nhiệm.

Sau khi nhận được kiến nghị của Hội đồng dân tộc, các Ủy ban thì Thường vụ Quốc hội sẽ tiến hành theo điều 52 của dự án Quy chế hoạt động của Ủy ban thường vụ Quốc hội (sửa đổi). Theo đó, Ủy ban thường vụ Quốc hội xem xét việc trình Quốc hội bỏ phiếu tín nhiệm đối với người giữ chức vụ do Quốc hội bầu hoặc phê chuẩn theo trình tự 4 bước.

Thứ nhất là Ủy ban thường vụ Quốc hội nghe báo cáo tổng hợp kiến nghị của đại biểu Quốc hội, đề nghị của Hội đồng dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội về việc bỏ phiếu tín nhiệm đối với người giữ chức vụ do Quốc hộ bầu hoặc phê chuẩn. Thứ hai là người được đưa ra bỏ phiếu tín nhiệm được mời dự họp và có quyền trình bày ý kiến của mình. Thứ ba là Chủ tịch nước, Thủ tướng Chính phủ, Chánh án TAND tối cao, Viện trưởng VKSND tối cao, đại diện Hội đồng dân tộc, Ủy ban của Quốc hội được mời tham dự phiên họp này. Khi cần thiết, chủ tọa phiên họp có thể mời đại diện cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân tham dự phiên họp phát biểu ý kiến về những vấn đề liên quan.

Bước cuối cùng là Ủy ban thường vụ Quốc hội thảo luận, xem xét việc trình Quốc hội bỏ phiếu tín nhiệm đối với người giữ chức vụ do Quốc hội bầu hoặc phê chuẩn. Quyết định trình Quốc hội bỏ phiếu tín nhiệm đối với người giữ chức vụ do Quốc hộ bầu hoặc phê chuẩn phải được quá nửa tổng số thành viên Ủy ban thường vụ Quốc hội bỏ phiếu tán thành (tức là ít nhất 7 thành viên đồng ý).

Đa số đại biểu đồng tình với quy định trên vì cho rằng việc bỏ phiếu tín nhiệm đối với một bộ trưởng là chuyện bình thường. Tuy nhiên các đại biểu còn băn khoăn là làm thế nào để thu thập được ý kiến bằng văn bản của 20% đại biểu hoặc 20% tổng số thành viên Hội đồng dân tộc, thành viên các Ủy ban cùng tán thành việc bỏ phiếu tín nhiệm và làm sao để kỳ họp thứ 5 thực hiện được quy định mới mẻ này. Đại biểu Nguyễn Duy Hoàng bày tỏ: "Nếu không có cơ chế cụ thể thì trong cả nhiệm kỳ Quốc hội này cũng không áp dụng được việc bỏ phiếu tín nhiệm. Như thế quy định sẽ không mang tính khả thi".

Đại biểu Nguyễn Ngọc Trân đề xuất một giải pháp để bình thường hóa việc bỏ phiếu tín nhiệm. Đó là Ủy ban thường vụ Quốc hội gửi phiếu thăm dò tín nhiệm tới trưởng đoàn đại biểu của các tỉnh, không gửi tất cả đại biểu để tránh gây hoang mang, dao động. Đại biểu Trương Hữu Chí đồng tình với ý kiến này, song cho rằng nên mở rộng diện gửi phiếu thăm do cho tất cả đại biểu. "Đơn vị của tôi trước đây rất phức tạp, nhiều chuyện kiện cáo. Từ khi thực hiện thăm dò tín nhiệm đối với lãnh đạo thì tình hình tốt lên hẳn", ông Chí kể. Theo ông, nên phát phiếu thăm dò tín nhiệm hằng năm để các bộ trưởng hiểu được vị trí của mình trong các đại biểu Quốc hội, thấy được những thiếu sót của mình, từ đó sẽ rút kinh nghiệm và làm cho tốt hơn.

Rất nhiều đại biểu đồng tình với đề xuất của ông Trân và Chí. Đại biểu Nguyễn Xuân Phúc còn mạnh dạn đề nghị mở rộng hình thức này ở cả các cấp HĐND. Tức là sau 1-2 năm thì Quốc hội cũng như HĐND các cấp bỏ phiếu tín nhiệm đối với những người lãnh đạo mà mình đã bầu ra, xem xét họ có hoàn thành nhiệm vụ không, cần phải sửa đổi những mặt gì.

Tuy nhiên, cũng có một số ý kiến phản đối thẳng thừng. Đại biểu Phan Trung Lý cho rằng nên giữ như trong dự thảo quy chế, không nên áp dụng việc trưng cầu ý kiến, phát phiếu thăm dò trước rồi Thường vụ Quốc hội mới tiến hành xem xét. Bởi theo đại biểu này, quy chế của Ủy ban không thể khác với Luật tổ chức Quốc hội và Hiến pháp, hơn nữa vấn đề này phải rất thận trọng. Đại biểu Nguyễn Ngọc Đạo cho rằng việc bỏ phiếu tín nhiệm chỉ thực hiện được trong phạm vi hẹp, tức là trong một cơ quan đơn vị, chứ không thể trong Quốc hội được.

Liên quan tới trường hợp xin từ chức của Bộ trưởng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Lê Huy Ngọ, đại biểu Nguyễn Lân Dũng đề nghị Quốc hội có quy định chấp nhận hình thức từ chức. "Đây là cơ chế tự xử, chứ không phải là bãi nhiệm, miễn nhiệm. Trong thực tế có bộ trưởng vì một lý do nào đó không hoàn thành nhiệm vụ, như ốm đau, sức khỏe không đảm bảo và đề nghị được từ chức thì Quốc hội cũng cần có cơ chế để thực hiện điều này". Ý kiến của ông Dũng cũng nhận được sự tán đồng của nhiều đại biểu.

Đại biểu Dũng còn cho rằng không nên quy định cứng nhắc tỷ lệ 20% mà nên "mềm" hơn, có thể là 5%, 10% hoặc 15% đại biểu đề nghị thì Hội đồng dân tộc và các Ủy ban thường vụ Quốc hội xem xét và trình Thường vụ Quốc hội việc bỏ phiếu tín nhiệm đối với một bộ trưởng nào đó. Đại biểu Lê Xuân Thân thì cho rằng nên thông qua nhiều hình thức như biểu quyết, chữ ký để thể hiện sự nhất trí với đề nghị bỏ phiếu tín nhiệm, chứ không phải chỉ kiến nghị bằng văn bản như trong dự thảo quy chế.

Kết thúc buổi thảo luận sáng nay, Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Văn An khẳng định bỏ phiếu tín nhiệm là cơ chế mới, Quốc hội chưa có kinh nghiệm, nhưng vẫn phải làm tốt, làm chặt chẽ. Mục đích là để bộ trưởng mạnh lên, Chính phủ mạnh lên. Ông An cho rằng vấn đề nhân sự không thể làm như phong trào, vì nó ảnh hưởng đến tinh thần, hiệu quả điều hành của các bộ trưởng. Đại biểu cần có thông tin đầy đủ, chính xác về các bộ trưởng được đưa ra bỏ phiếu tín nhiệm, trên cơ sở đó mới quyết định chính xác.

Hai quy chế trên sẽ được tiếp tục hoàn thiện và dự kiến được biểu quyết thông qua vào ngày 1/6.

Như Trang