'Đồng chí Chánh án không nên quá chủ quan'

Ông Nguyễn Văn Hiện tranh biện trước Quốc hội. Ảnh: Anh Tuấn

Chủ tịch Nguyễn Văn An đã nói như vậy khi kết thúc phần giải trình trước Quốc hội sáng nay của Chánh án TAND Tối cao Nguyễn Văn Hiện. Khác với 5 vị bộ trưởng đăng đàn trước đó, ông Hiện chỉ thừa nhận một phần trách nhiệm sau khi nêu và phân tích nhiều nguyên nhân khách quan dẫn đến những bất cập trong ngành tòa án hiện nay.

Ông Hiện còn cho rằng, một số quy định pháp luật hiện hành đang gây khó cho công tác xét xử và thi hành án, vì vậy cần được sửa đổi.

Tại kỳ họp Quốc hội lần này, ngành tòa án nhận được 7 chất vấn bằng văn bản. Đối với những câu hỏi liên quan đến các vấn đề và vụ án cụ thể, ông Hiện quyết định gửi văn bản trả lời tới đại biểu, chứ không báo cáo tại hội trường.

Ông cũng từ chối giải trình về ý kiến của đại biểu Nguyễn Thị Vân Lan liên quan tới việc nhiều vụ án đã có hiệu lực pháp luật nhưng chưa thi hành với lý do, điều này đã được nêu rõ tại báo cáo của Bộ trưởng Tư pháp. Trong chất vấn gửi bằng văn bản của mình, đại biểu Lan còn cho rằng, số bản án tuyên không rõ ràng và bị sửa, hủy còn cao, gây mất lòng tin trong dân chúng. Chánh án Nguyễn Văn Hiện đã đưa ra những con số cụ thể để chứng minh tỷ lệ các bản án sơ thẩm bị tòa phúc thẩm kháng nghị, hủy hoặc sửa mà đại biểu nêu là chưa chính xác. Theo ông, trong tổng số các bản án đã có hiệu lực pháp luật của quý cuối năm 2002 và 8 tháng đầu năm nay, tỷ lệ kháng cáo chỉ là 19%, sửa hơn 5% và hủy hơn 1%. "Nếu so với tỷ lệ chung của khu vực và thế giới, lần lượt là 30-40%, 20-30% và 5-10% thì tỷ lệ của Việt Nam được xem là lý tưởng", ông khẳng định.

Ông Hiện còn chỉ ra nhiều nguyên nhân khách quan buộc phải sửa, hủy các bản án, nhất là đối với bản án dân sự, hôn nhân và gia đình... Sau khi phân tích hàng loạt lý do này, Chánh án Tòa tối cao cũng thừa nhận một phần trách nhiệm của một số thẩm phán thiếu trách nhiệm, chưa đủ trình độ xét xử.

Đại biểu Nguyễn Thị Vân Lan còn nêu trường hợp một số bản án không rõ ràng, khi cơ quan thi hành án yêu cầu giải thích rõ thì không được trả lời. Dẫn ra các quy định của hiến pháp, ông Hiện cho rằng, khi bản án đã có hiệu lực pháp luật thì cơ quan thi hành án buộc phải tôn trọng thực thi. Ông thừa nhận, trong thực tế cũng có những bản án không rõ ràng, song con số này rất ít và khi nhận được yêu cầu giải thích ngành tòa án thường trả lời kịp thời. Chỉ trừ một số trường hợp cá biệt chậm trả lời hoặc đã trả lời cho đương sự mà chưa kịp báo cho cơ quan thi hành án.

Về việc chậm đưa ra các quyết định thi hành án, ông Hiện cho rằng đó là do một số nguyên nhân khách quan như: "Các thẩm phán phải đi xét xử lưu động nhiều nơi trong vòng hơn 10-15 ngày mỗi tháng. Khi quay về còn soạn thảo văn bản thì không còn đảm bảo thời hạn quy định". Theo ông, quy định trong vòng 15 ngày kể từ ngày tuyên án phải có quyết định thi hành án là chưa hợp lý.

Tuy nhiên, thái độ tự tin của Chánh án TAND Tối cao đã vấp phải sự phản kháng khá gay gắt của một số đại biểu Quốc hội. Đại biểu Hà Thị Hải Yến bức xúc: "Nghe báo cáo giải trình, tôi cảm thấy đồng chí Chánh án chưa nghiêm túc nhận trách nhiệm. Tôi chưa thực sự thông suốt với giải thích của đồng chí". Bà Yến còn yêu cầu Chánh án định lượng những trường hợp các bản án bị bỏ sót, quên thi hành cũng như các bản án bị cải sửa bởi nhiều lý do khác nhau. Đề nghị này của đại biểu đã bị Chánh án khước từ với lý do nó quá trừu tượng, ngay tại diễn đàn Quốc hội chưa thể trả lời được.

Đại biểu Hải Yến nêu ra con số hơn 8.000 đơn khiếu nại mỗi năm đề nghị xem xét các bản án đã có hiệu lực pháp luật. Song Chánh án Hiện cho rằng, nếu so với tổng số 200.000 vụ xét xử mỗi năm thì con số đó hoàn toàn bình thường.

Nhiều đại biểu khác cũng nêu ra thắc mắc liên quan tới những con số thống kê mà vị đứng đầu ngành tòa án nêu ra. Riêng tỷ lệ phần trăm các vụ án sơ thẩm bị cải sửa mà ông Hiện trả lời đại biểu Nguyễn Thị Vân Lan lúc đầu đã bị đại biểu Nguyễn Thạc Nhượng bác lại. Ông cho rằng, phải tính tỷ lệ trên cơ sở những bản án có kháng cáo, chứ không phải tính trên tổng số vụ án đã xét xử như Chánh án Nguyễn Văn Hiện đưa ra. Theo đại biểu Nhượng, nếu tính theo cách này, trong tổng số khoảng 21.600 bản án có kháng cáo, tỷ lệ sửa là 33,6% chứ không phải 5,4% như Chánh án nêu; và tỷ lệ hủy ở cấp sơ thẩm là 7,4%. "Sự bái phục của thế giới về tỷ lệ cải sửa lý tưởng ở Việt Nam như đồng chí Chánh án nói chỉ mang tính đối ngoại. Trong nội bộ, chúng ta phải đi vào thực chất vấn đề", ông nói.

Chánh án Hiện đã phải nhượng bộ với sự phân tích này khi thừa nhận có hai cách tính tỷ lệ phần trăm các vụ án cải sửa và cách của đại biểu nêu giúp định hướng cho ngành tòa án để khắc phục những sai sót. Tuy nhiên, ông cho rằng, không nên chỉ nhìn nhận theo một cách duy nhất mà phải làm sao để thấy được cả mặt được và chưa được.

Đại biểu Trần Văn Kiệt tiếp tục làn sóng phản kháng khi cho rằng, biện pháp mà ông Hiện nêu để hạn chế các vụ án oan sai là chưa đủ mạnh. Chánh án Nguyễn Văn Hiện thừa nhận, trên thực tế có xảy ra án oan, sai, song tỷ lệ không nhiều. "Xử sai là khó tránh khỏi. Quan trọng hơn là không kết án oan sai cho đương sự", ông Hiện trả lời. Còn về biện pháp giải quyết, Chánh án Hiện đề nghị đại biểu cho biết đề xuất của riêng mình trong một buổi gặp riêng.

Dù Chánh án Hiện đã nêu rõ ngay trong phần mở đầu báo cáo giải trình, song nhiều đại biểu vấn tiếp tục trình bày thắc mắc của cử tri liên quan tới những vụ án cụ thể đã bị xử oan, sai trong quá khứ. Chính Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Văn An cũng phải cắt ngang và yêu cầu Chánh án trả lời riêng cho đại biểu, chứ không tranh biện tại diễn đàn chung của Quốc hội.

Kết thúc phần giải trình của Chánh án TAND Tối cao, vấn còn 6 đại biểu nữa muốn tham gia chất vấn. Tuy nhiên, Chủ tịch Nguyễn Văn An yêu cầu gửi câu hỏi bằng văn bản cho Chánh án. Ông lưu ý các vị đại biểu không nên căn cứ vào tỷ lệ phần trăm để so sánh chất lượng xét xử của Việt Nam và thế giới vì đây là vấn đề hết sức tế nhị. Chủ tịch cũng đề nghị Chánh án nói riêng và ngành tòa án nói chung không bao nên chủ quan và thỏa mãn với những gì mình đã làm được. "Chỉ một bản án oan sai cũng để lại hậu quả nghiêm trọng cho xã hội. Quan tâm của đại biểu về chất lượng xét xử là chính đáng và đề nghị chánh án không được chủ quan tự thỏa mãn", ông nhắc lại.

Trước khi Chánh án Nguyễn Văn Hiện tham gia diễn đàn sáng nay, Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Minh Hiển đã dành 30 phút giải trình nốt những chất vấn của đại biểu nêu ra từ chiều qua. Ông tỏ ra rất bất bình với chất vấn của đại biểu Nguyễn Đức Dũng, liên quan tới việc tổ chức thực hiện các dự án giáo dục. Chiều qua ông Dũng nêu lên tình trạng cán bộ của Bộ Giáo dục và Đào tạo đổ xô đi làm dự án nhằm hưởng lương cao (12.000-15.000 USD). Phủ nhận điều này, ông Hiển bức xúc: "Tôi lấy làm thất vọng vì đại biểu có nhận xét chủ quan như vậy. Toàn bộ anh em trong ngành giáo dục thấy rất buồn khi nghe đại biểu nói như vậy".

Đại biểu hỏi tại sao Bộ trưởng chỉ nêu thành tích mà không tập trung vào những yếu kém, ông Hiển trả lời: "Chúng tôi chỉ làm theo yêu cầu của Quốc hội là trả lời một cách đầy đủ, toàn diện các vấn đề liên quan tới lĩnh vực của mình. Vì vậy, tôi phải nêu mặt được, chưa được trên tinh thần khách quan và sẵn sàng tiếp thu các đánh giá của người khác".

Nhân trả lời kiến nghị của đại biểu Nguyễn Đức Dũng, Bộ trưởng Hiển kiến nghị Quốc hội ra quy định cho phép người bị chất vấn khước từ một số câu hỏi gây khó xử cho mình. "Nếu có quy định như vậy thì tôi đã khước từ câu hỏi của đại biểu Nguyễn Đức Dũng", ông bức xúc.

Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Văn An nhắc lại yêu cầu chất vấn và trả lời chất vấn phải đảm bảo tính mục đích, trên tinh thần xây dựng. Theo Chủ tịch, với yêu cầu này, Bộ trưởng Hiển hoàn toàn có thể sử dụng quyền khước từ của mình một cách hợp lý.

Chủ tịch Nguyễn Văn An cũng dành khá nhiều thời gian để đánh giá lại phần báo và trả lời chất vấn của Bộ trưởng Giáo dục Đào tạo cũng như phần chất vấn của đại biểu Quốc hội. Ông khẳng định, phần giải trình của Bộ trưởng Hiển là nghiêm túc và cầu thị chứ không hoàn toàn là biện minh như đại biểu Nguyễn Đức Dũng nhận xét.

Tuy nhiên, ngay cả khi Chủ tịch Nguyễn Văn An tuyên bố kết thúc phần giải trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo, hai đại biểu Nguyễn Đức Dũng và Nguyễn Ngọc Trân vẫn tiếp tục giơ tay xin phát biểu. Những thắc mắc của hai ông sẽ phải gửi bằng văn bản tới Bộ trưởng Hiển chứ không được phép chất vấn ngay tại hội trường.

Kết thúc phần giải trình của Chánh án TAND Tối cao Nguyễn Văn Hiện, thời gian dành cho chất vấn và trả lời chất vấn đã được rút ngắn xuống còn 2 ngày rưỡi, so với kế hoạch là 3 ngày. Chiều nay, Quốc hội sẽ chuyển sang nghe báo cáo về 3 dự án Luật Phá sản doanh nghiệp, Luật tổ chức tín dụng và Chương trình giám sát năm 2004 của Quốc hội.

Song Linh