Quốc hội chất vấn Bộ trưởng Giáo dục nhiều vấn đề nóng bỏng

Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Minh Hiển. Ảnh: Anh Tuấn

Chiều nay, Bộ trưởng Nguyễn Minh Hiển bắt đầu phần trả lời chất vấn của mình với báo cáo về những vấn đề tồn tại trong ngành: Chênh lệch lớn giữa tỷ lệ tốt nghiệp phổ thông với tỷ lệ đỗ đại học, tình trạng dạy thêm - học thêm tràn lan liên quan tới đạo đức nghề giáo.

Nhiều đại biểu bức xúc với con số 92% học sinh tốt nghiệp phổ thông năm học 2002-2003, nhưng thi đại học lại có tới 65% thí sinh tổng điểm 3 môn dưới 10. Giải trình về sự bất hợp lý này, Bộ trưởng Nguyễn Minh Hiển nói đề thi tốt nghiệp chỉ yêu cầu trình độ mức trung bình, học sinh học lực yếu, chỉ cần ôn một chút là có thể đỗ được. Trong khi đó, đề thi đại học, cao đẳng chọn lựa kỹ càng hơn, khó hơn, tỷ lệ tuyển chọn gắt gao. Số môn thi tốt nghiệp là 6, rải đều nên khả năng đạt điểm trung bình khá cao, còn thi đại học chỉ 3 môn, những em học lệch, chọn không đúng khối dễ trượt. Thời gian thi tốt nghiệp chỉ có môn Toán, Văn là 150 phút, còn lại 4 môn còn lại chỉ 90 phút nên học sinh không căng thẳng như thi đại học - cả 3 môn đều 180 phút. Quy chế cộng điểm với thi tốt nghiệp là khác biệt lớn so với thi đại học: các em được cộng tới 4 điểm từ học nghề, chính sách, kết quả học tập… Điều kiện công nhận tốt nghiệp chỉ là trung bình 5 điểm và không có điểm 0. Chỉ với cách tính này tỷ lệ đỗ tốt nghiệp đã rất cao.

Theo ông Hiển, tâm lý thi cử, chấm thi cũng ảnh hưởng nhiều đến tỷ lệ tốt nghiệp. Giáo viên thường thương học sinh, nể nang, nên dễ dãi khi cho điểm. Trong khi đó, yêu cầu chấm thi đại học, cao đẳng phải chặt chẽ, chính xác, chọn lọc được thí sinh có năng lực. Nhiều trường hợp thí sinh đi thi không tin rằng mình đủ sức đỗ, hoặc do sức ép của cha mẹ, nên ý thức làm bài rất thấp, thậm chí để bài trắng. Yếu tố này liên quan đến con số hơn 5.700 thí sinh bị 0 điểm cả 3 môn (khoảng 6.000 thí sinh khác bị đình chỉ thi, nên cũng bị ghi là 0 điểm).

Ngành giáo dục đang chịu nhiều sức ép từ xã hội. Ở các địa phương, lãnh đạo sở giáo dục phải tính đến hậu quả xã hội nếu để học sinh trượt tốt nghiệp. “Kỳ thi này có 710.000 học sinh tốt nghiệp, nếu tỷ lệ đỗ là 70% thì còn hơn 230.000 học sinh phải học lại. Làm sao đủ chỗ cho số này. Hơn nữa khả năng tìm việc làm với các em chưa tốt nghiệp phổ thông là rất thấp” - Bộ trưởng Nguyễn Minh Hiển nói.

Người đứng đầu ngành giáo dục cho biết, Bộ có chủ trương sẽ trông thi, chấm thi tốt nghiệp chặt chẽ. Làm vậy tỷ lệ tốt nghiệp sẽ không cao như hiện nay, thậm chí có địa phương chỉ đạt 60-70%. Sẽ có những khó khăn đặt ra, nhưng Bộ Giáo dục và Đào tạo cho rằng, đây là việc cần làm. Ông Hiển cho hay đang nghiên cứu việc cấp cho học sinh trượt tốt nghiệp giấy chứng nhận học hết chương trình phổ thông. Đối tượng này chỉ được thi vào các trường trung học dạy nghề, và năm sau được thi đại học, cao đẳng theo diện thí sinh tự do.

Kết thúc phần giải trình liên quan đến chất lượng thi cử, Bộ trưởng Nguyễn Minh Hiển nói: “Kết quả tốt nghiệp phổ thông và tỷ lệ tốt nghiệp đại học là yếu tố quan trọng, nhưng không nên chỉ dựa vào đó để đánh giá chất lượng đào tạo”.

Vấn đề dạy thêm, học thêm tràn lan có 4 đại biểu chất vấn. Bộ trưởng Nguyễn Minh Hiển cho rằng, đây là hiện tượng phức tạp, đan xen giữa nhu cầu chính đáng của người học với tình trạng tiêu cực, bắt ép học sinh vào lớp phù đạo để thu tiền. Việc này đang gây quá tải cho học sinh, các em không còn thời gian vui chơi, giải trí. Một bộ phận giáo viên đã lợi dụng, gây bất bình trong dư luận. Để khắc phục, ngoài việc ban hành chế tài trong ngành, Bộ Giáo dục và Đào tạo đang đẩy mạnh thay đổi nội dung thi tuyển sinh, thi chuyển cấp. Nhờ đó trong kỳ tuyển sinh vừa qua, các lò luyện thi ở các thành phố lớn đã bớt nhộn nhịp. Tỷ lệ học sinh phổ thông ở nông thôn đỗ đại học cao đẳng tiếp tục tăng dù các em ít có điều kiện luyện thi. Ngành giáo dục đang mở rộng diện trường áp dụng chế độ dạy học 2 buổi/ngày, đảm bảo học sinh hoàn thành bài học, bài tập ngay tại trường, để buổi tối nghỉ ngơi, giải trí.

Đại biểu Tôn Thất Bách cùng nhiều người khác nhận xét bản giải trình của ông Nguyễn Minh Hiển chuẩn bị công phu. Tuy nhiên, ông băn khoăn về hiệu quả của chế độ miễn giảm học phí, và không biết bao nhiêu sinh viên được hưởng ưu đãi, khi ra trường chấp nhận sự phân công của nhà nước. Bộ trưởng Hiển trả lời chưa thống kê được và hứa sẽ nghiên cứu để đánh giá toàn diện về vấn đề này. Đại biểu Trần Ngọc Đường một mặt đánh giá cao báo cáo của Bộ Giáo dục và Đào tạo, mặt khác yêu cầu Bộ trưởng chỉ ra giải pháp cho tình trạng thương mại hóa giáo dục. Ông Hiển phân trần: “Chúng tôi thừa nhận đây là vấn đề phức tạp, và xử lý rất khó khăn. Có nơi thu tiền sinh viên nhiều nhưng đầu tư trở lại cho trường sở, cho đào tạo thì ít, chỉ lo bỏ túi riêng”. Bộ trưởng cho hay ông cùng lãnh đạo Bộ Giáo dục rất cương quyết với tệ nạn này, nhưng càng chống mạnh thì càng dễ bị chọc phá từ sau lưng. “Chuyện này, tôi chưa thể thông tin rộng rãi. Nhưng quả thật thương mại hóa hoạt động giáo dục có nhiều hình thức tinh vi” - người đứng đầu ngành giáo dục, đào tạo nói.

Chìa khóa cải cách và nâng cao chất lượng đào tạo, theo ông Nguyễn Minh Hiển là con người. Phải đầu tư mạnh vào đội ngũ giáo viên, thổi vào họ lòng nhiệt huyết, say mê với nghề. Vì vậy, với những ý kiến quay trở lại chế độ thu học phí với các trường sư phạm là không nên. Đối tượng vào các trường sư phạm chủ yếu là học sinh nông thôn, và chính các em ra trường sẽ củng cố nhân lực cho đội ngũ giáo viên ở những nơi còn khó khăn về cơ sở vật chất, dân trí thấp. Bộ trưởng cho rằng, những hạn chế trong hoạt động giáo dục gần đây một phần là hệ lụy của chính sách cho các trường sư phạm những năm 80. Lúc đó, hầu hết cơ sở đào tạo giáo viên khó tuyển sinh, đầu vào thường kém, và đương nhiên giáo viên tốt nghiệp năng lực cũng hạn chế.

Đến cuối buổi chiều, vẫn còn 13 đại biểu đăng ký chất vấn. Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Văn An đề nghị Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo có thêm thời gian trả lời chất vấn vào sáng mai, bởi các vấn đề của ngành giáo dục được dư luận quan tâm.

Nghĩa Nhân