Trung tâm cứu hộ động vật hoang dã cần 'cứu hộ'

Gấu ngựa được cứu hộ sau khi thu lại từ một vụ bắt trộm.

Trung tâm Cứu hộ Động vật hoang dã (ĐVHD) Sóc Sơn, Hà Nội, có chức năng cứu hộ động vật, chuyển giao hoặc thả về tự nhiên. Song với cơ sở vật chất, kinh phí hoạt động còn nghèo nàn, nhân lực lại thiếu cộng với những quy chế hoạt động bất cập dẫn tới 50% tỷ lệ ĐVHD sau khi nhập Trung tâm bị chết.

Nằm ẩn khuất nơi bìa rừng trồng Sóc Sơn, Trung tâm giống một trạm kiểm lâm hơn một bệnh viện dành cho động vật. 22 nhân viên của Trung tâm, trong đó 5 kỹ sư chăn nuôi, thú y, lâm nghiệp có ngày phải đánh vật với hàng tấn rùa, rắn đang thoi thóp. Nhiều lúc họ cảm thấy lúng túng bởi những kỹ sư chăn nuôi, thú y chỉ được học cách chăm sóc, điều trị gia cầm, gia súc (hiện tại trong nước chưa có cơ sở đào tạo dạy chuyên ngành thú y ĐVHD). Thêm vào đó, tại trung tâm cũng chỉ có mấy chiếc chuồng sắt, một bàn mổ y tế không phải dành cho động vật, vài vật dụng cứu thương và một lò thiêu huỷ lộ thiên.

Ông Phạm Như Bích, Giám đốc Trung tâm, cho biết: "Phương pháp cứu hộ của Trung tâm chỉ thuần tuý là nuôi nhốt trong 1 ha, mà theo phương pháp các nước tiên tiến áp dụng là nuôi bán hoang dã để lưu giữ lâu dài hoặc nuôi thả có kiểm soát trước khi thả về tự nhiên". Trong khi đó, số động vật hoang dã chuyển đến Trung tâm thường trong tình trạng rất yếu do bị nhốt lâu ngày và vận chuyển quãng đường dài.

Đơn cử vụ chết dần gần 2 tấn tê tê nhập lậu từ Singapore qua sân bay Nội Bài ngày 12/3, do không có kinh phí vận chuyển đi tỉnh xa và những quy định của Nghị định 48 về chế độ quản lý thực vật, động vật rừng quý hiếm, tê tê sau khi cứu hộ phải thả về tự nhiên. Trên thực tế Trung tâm cũng không thể cứu những con vật quý hiếm này vì không có kiến thức cứu hộ tê tê. Ông Bích cho biết: "Để cứu được số tê tê này chỉ có cách thả ngay về thiên nhiên nơi có thức ăn cho loài này là chứng kiến và tổ mối (các tỉnh Nam trung bộ), nhưng chúng tôi không được phép và cũng không biết lấy kinh phí ở đâu".

Bên cạnh các quy định của Nghị định 48, Trung tâm còn bị chi phối bởi Quyết định 31 của UBND thành phố Hà Nội (năm 1998). Theo đó động vật bị săn, bắt hay buôn bán trong thành phố, muốn thả phải có ý kiến của Chi cục kiểm lâm (cơ quan chủ quản), còn nếu ở tỉnh khác phải có quyết định của UBND thành phố. Chính vì quy định này dẫn tới sự cố 62 con sâm cầm chết năm 1998, sau một tuần chờ quyết định xử lý của thành phố.

Một nguyên nhân dẫn đến tình trạng động vật hoang dã bị chết là do bị tạm giữ lâu, chuyển giao chậm, nhiều khi chưa về đến Trung tâm chúng đã thiệt mạng (tỷ lệ 70%). Thực tế này đã trở thành “điểm nóng” trong những tháng đầu năm 2003 vừa qua, khi 5 lô hàng với tổng khối lượng trên 20 tấn ĐVHD vận chuyển trái phép qua đường hàng không được Hải quan sân bay Nội Bài phát hiện, chuyển giao về Trung tâm để cứu hộ đã chết dần. Số động vật phải thiêu huỷ trong nhiều ngày do công suất lò thiêu huỷ của Trung tâm quá nhỏ và thô sơ, gây tốn kém kinh phí và ô nhiễm môi trường. Điển hình nhất là ngày 24/3, Hải quan sân bay Nội Bài chuyển 4.160 con rùa đầm (6,2 tấn), khi đến Trung tâm có 3.160 con (4,5 tấn) đã chết, còn lại 990 con rất yếu.

Thế Dũng