Hành trình cơ cực của 13 lao động đi xuất khẩu

Nhóm công nhân ngồi trước cửa Đài truyền hình VN yêu cầu được bảo vệ quyền lợi. Ảnh: Anh Tuấn

Với hy vọng thoát nghèo, họ đã vay mượn khắp nơi, thế chấp cả nhà để có đủ 30 triệu đồng cho chuyến xuất khẩu lao động sang Malaysia. Nhưng 5 tháng làm việc cực nhọc ở xứ người, họ chẳng kiếm được đồng nào, thậm chí phải bán tất cả những gì đang có để lấy tiền sinh sống.

Anh Phạm Xuân Thủy, quê xã Cát Trù, Cẩm Khê, Phú Thọ - đại diện của nhóm lao động trên - cho biết 13 người đều là nông dân, ra đi từ nhiều vùng quê khác nhau. Qua môi giới của bà Trương Thị Thu Hà, đại diện của Tổng công ty Thủy tinh và gốm sứ xây dựng (Viglacera), ngày 12/11/2002, họ ký hợp đồng làm việc ở nước ngoài với Công ty hợp tác lao động và thương mại (Vinaforimex ở 84 Ngọc Khánh, quận Ba Đình, Hà Nội) trong thời gian 3 năm. Theo đó, mỗi lao động được hưởng lương tối thiểu là 800 ringit/tháng (gồm phụ cấp và làm thêm giờ) và được đảm bảo điều kiện sinh hoạt tối thiểu. Ngày 5/1, nhóm lao động bay sang Malaysia và 2 ngày sau thì bắt đầu làm việc cho Công ty Great Pac SND BHD. 5 tháng làm việc tại đây, lương của mỗi người không bao giờ vượt quá 400 ringit/tháng (383 ringit đổi được 100 USD).

Minh chứng cho điều này, anh Mai Xuân Đảm quê xã Hà Vân, huyện Hà Trung, Thanh Hoá còn chìa ra 5 tờ hóa đơn thanh toán lương. Theo đó, tháng 1 anh được lĩnh nhiều lương nhất với 381,82 ringit (sau khi trừ đi 125 ringit tiền thuế thu nhập). Tháng 2 lương thấp nhất với 169,38 ringit. Trong khi đó, trung bình mỗi lao động phải chi phí cho việc ăn uống, mua sắm vật dụng cá nhân tối thiểu là 6 ringit/ngày. Lương không đủ sống, đa sống lao động phải bán tất cả những đồ dùng cá nhân có giá trị như giày dép, áo da, vali. Bán hết đồ thì đi vay mượn hoặc viết thư về nhà xin viện trợ.

Theo phản ánh của nhóm công nhân, môi trường làm việc tại công ty ở Malaysia rất ô nhiễm. Họ làm trong phân xưởng nhựa, bụi mù mịt, nhưng không được cung cấp khẩu trang, mũ, găng tay. Mỗi người chỉ được phát 2 chiếc áo cộc tay có đính biển số sau lưng để người quản lý dễ nhận dạng. Làm việc liên tục 12 giờ nhưng công ty không có nước uống cho công nhân. Có người đem theo bình nước vào đã bị giữ lại với lý do "sợ phá máy". Chính anh Mai Xuân Đảm đã bị phạt 200 ringit vì chủ bắt gặp anh uống nước trong giờ làm việc. Nhiều người đi làm về nói không ra hơi vì quá mệt, vì khát nước, vì bụi.  

Điều kiện sinh hoạt của công nhân cũng không khá hơn. Họ ở trong khu tập thể của công ty, 60 người cùng chen chúc trong căn phòng cấp 4, lợp mái tôn, rộng chừng 70 m2. Thời tiết khắc nghiệt, có ngày nóng đến 45 độ C, song cả phòng chỉ được cấp 4 quạt máy. Một số anh em bỏ tiền ra mua thêm quạt, nhưng đều bị thu vì lý do làm hao tổn điện. "Khổ hơn nữa căn phòng chúng tôi lại đối diện với toalet công cộng, chỉ cách có 1 m, mùi hôi thối không thể chịu nổi. Mỗi khi đi ra ngoài, ai nấy đều bịt mũi", anh Hoàng Văn Thái, quê xã Cát Trù, huyện Cẩm Khê, tỉnh Phú Thọ, người đã phải thế chấp cả ngôi nhà của mình và của chị gái mới vay đủ tiền ngân hàng để đi xuất khẩu, kể.

Anh Thái cho biết, công nhân sợ nhất là ốm đau vì công ty chỉ cho người chở đến trước cửa bệnh viện và thả họ ở đấy để tự xoay xở. Nhiều người do không biết tiếng, lạ lẫm nên dù bị ốm cũng đành đi bộ về, chứ công ty không cho người ra đón, mà đi xe buýt thì không có tiền. Như trường hợp của Đỗ Đình Văn, quê xã Liên Khê, Thủy Nguyên, Hải Phòng bị máy cán vào bàn tay, phải vào viện khâu nhiều mũi. Hiện 3 ngón tay vẫn co rút, rất khó khăn khi cử động. Tuy nhiên, chủ sử dụng lao động không hề có khoản trợ cấp nào cho Văn, thậm chí 2 tháng anh nghỉ làm còn bị trừ thuế thu nhập. "Nói thật sang lao động bên đó không khác gì đi tù, mà trớ trêu ở chỗ mất tiền để phải đi tù", anh Thái nói.

Quá bức xúc vì điều kiện làm việc không hề giống như trong hợp đồng, đại diện nhóm công nhân đã nhiều lần khiếu nại với Công ty Vinaforimex và Viglacera - hai đơn vị có trách nhiệm trong việc tuyển dụng, ký hợp đồng xuất khẩu lao động với họ. Hai công ty có cử người sang giải quyết, làm việc với người sử dụng lao động, nhưng vẫn không cải thiện được tình hình. Đến 20/7, nhóm công nhân được lo thủ tục trở về Việt Nam. Dù đã đặt chân trên quê hương, song đa số lao động không dám về quê mà tá túc trong một căn phòng trọ phía đường Nam Thăng Long, Hà Nội. Việc ăn uống rất thất thường, thậm chí có bữa đành nhịn vì không có tiền. Ngày ngày, họ đi xe buýt đến 2 công ty đã liên kết đưa họ đi xuất khẩu yêu cầu được hoàn trả 1.400 USD - khoản tiền đã đặt cọc - vì cho rằng 2 đơn vị này vi phạm hợp đồng. Tuy nhiên, phía 2 công ty chỉ chấp nhận trả 600 USD.

Với khuôn mặt bơ phờ, lộ rõ vẻ thất vọng, khác hẳn dáng khỏe mạnh, phấn chấn khi bước lên máy bay sang Malaysia làm việc, anh Nguyễn Văn Thắng, quê xã An Xinh, Đông Triều, Quảng Ninh, tâm sự: "Tôi rất nhớ nhà, hơn nữa sống lay lắt mãi trên Hà Nội cũng khổ, nhưng trong bộ dạng thế này thì chẳng dám về trông mặt vợ con. Lúc đi tưởng sẽ giúp đỡ phần nào cho gia đình, ai ngờ lại gánh thêm một khoản nợ và không biết bao giờ mới trả được". 

Hiện thanh tra Cục quản lý lao động nước ngoài (Bộ LĐTB&XH) đã mở cuộc điều tra. Trong lúc chờ đợi, 13 lao động cứ thấp thỏm, khi thì chạy sang Vinaforimex, khi thì chạy sang Viglacera xem sự việc đã giải quyết đến đâu, họ sẽ được bồi thường bao nhiêu tiền.

Như Trang