Rừng U Minh Thượng đã cháy như thế nào?

Sơ đồ khu rừng U Minh Thượng.

Từ một đám cháy nhỏ, do không có chỉ đạo ứng phó kịp thời, lửa đã lan rộng tàn phá khu vực sinh thái quý giá bậc nhất thế giới. Nội dung nhật ký diễn biến cháy rừng mà VnExpress nhận được từ một kiểm lâm (giấu tên) có mặt tại hiện trường sẽ giải đáp những câu hỏi "tại sao?" đang được đặt ra.

- Ngày 22/3: UBND và Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT) tỉnh Kiên Giang tổ chức buổi lễ thành lập Vườn Quốc gia U Minh Thượng.

- Ngày 24/3: 11h, phát hiện một đám cháy nhỏ tại tiểu khu 138. Một số người của khu quản lý Vườn quốc gia tiến hành chữa cháy bằng hai máy bơm nước.

- Ngày 25/3: 2h sáng, cơ bản khoanh vùng được đám cháy. Nhưng đến 9h thì lửa đã vượt khỏi khu vực khống chế, lan rộng.

- Ngày 26/3: Đám cháy ngày một lớn nhưng không có thêm nhân lực, và thiết bị chữa cháy vẫn là máy bơm nước loại nhỏ.

- Ngày 27/3: Thấy không còn khả năng xử lý tại chỗ, Vườn quốc gia điện báo cáo tỉnh. Có thêm lực lượng của Kiểm lâm huyện 17 người.

14h chiều: điện báo cáo Chi cục Kiểm lâm Kiên Giang và Cục Kiểm lâm.

- Ngày 28/3: 22h, lãnh đạo Cục kiểm lâm có mặt tại Vườn Quốc gia. Rừng đang cháy tại hai tiểu khu 138 và 144. Có thêm 35 người người của Kiểm lâm tỉnh.

- Ngày 29/3: Lực lượng gồm Kiểm lâm: 35 người; Quân đội: 25; Vườn quốc gia: 30; Trại giam: 50; Dân tự vệ địa phương: 100; Công an Phòng cháy chữa cháy (PCCC): 02 .

Thiết bị: 18 máy bơm nước; 01 máy xúc KoBelCo. Tối có mưa nhỏ nhưng không đáng kể. Đã cơ bản khoanh được đám cháy tại tiểu khu 138 và dọc tuyến kênh 144.

- Ngày 30/3: Sáng: Ông Hồng Việt, Bí thư tỉnh ủy Kiên Giang, có mặt tại hiện trường.

Chiều: Ông Nguyễn Đình Thịnh, Thứ trưởng Bộ NN&PTNN, có mặt tại hiện trường.

Rừng vẫn cháy, thiết bị dành cho chữa cháy không thay đổi. Nhưng lực lượng chữa cháy đã bắt đầu thấm mệt vì khói, bụi ngày một nhiều. Đã đào được kênh và bơm nước vào ngăn cách với đám cháy.

Chiều: 14h, gió đổi hướng Nam, ép vào khu vực ngăn cách. Gió thổi mạnh dữ dội. Một số dân quân tự vệ do quá mệt phải về nghỉ từ sáng. Lực lượng bổ sung không có khả năng huy động nên thiếu nhân lực trầm trọng.

-Ngày 1/4: 10h, lửa vượt đường ngăn cách, cháy qua máy KoBelCo và phần còn lại của tiểu khu 138, lan qua kênh trung tâm sang tiểu khu 137. Do không có khả năng khống chế đám cháy tại tiểu khu 138 nên phải rút lực lượng.

18h30, khoanh được đám cháy tại tiểu khu 137. Nhưng do khói bụi dữ dội và gió lớn, lực lượng quá mỏng nên đến 24h không còn khả năng khống chế. Toàn bộ lực lượng rút ra chòi chỉ huy tại hồ Hoa Mai và chòi đầu kênh 14. Hỏng 1 máy KoBelCo.

- Ngày 2/4: 10h, ông Long, Phó chủ tịch UBND tỉnh, kiểm tra.

Kênh trung tâm bị cây đổ cắt ngang cùng với khói nên không vượt qua được. Lực lượng dân quân tự vệ và trại giam đã rút gần hết, chỉ còn lại 50-70 người nhưng cũng quá mệt mỏi.

15h: Lửa cháy lan đến kênh bao 19, tiếp giáp tiểu khu 133. Lực lượng gồm Quân đội 25, dân phòng 20, một số kiểm lâm và cán bộ Vườn quốc gia. Thiết bị: 03 máy bơm, 1 máy xáng BuCyus Erie.

- Ngày 3/4: Sáng: Đoàn Trung ương họp tại Rạch Giá. Đám cháy tại tiểu khu 137, đe dọa nghiêm trọng tiểu khu 131. Toàn bộ lực lượng điều động phát quang tuyến kênh 19 dài 3 km bằng 1 máy xúc và chặt cây thủ công.  

Lực lượng: Quân đội: 130; Dân phòng: 110; Kiểm lâm: 30; Vườn Quốc gia: 30. Tổng cộng 300 người.

Thiết bị: 02 máy xáng, 22 máy bơm (hỏng khoảng 1/3).

Chiều: Có mưa nhỏ, lượng mưa không đáng kể. Thiếu người phát quang tuyến kênh hẹp có thực bì phủ kín gần 2 km. Nước thiếu vì đã cạn xuống trên 20 cm do mấy ngày liền mô tơ bơm nước mặn vào kênh hoạt động cầm chừng (chỉ có 4/12 mô tơ hoạt động được). Người chỉ huy dân phòng không có, chữa cháy theo kiểu tự phát.

Tối và đêm: Tăng cường thêm 100 bộ đội và công an. Máy bơm nước cũng được huy động từ công an PCCC các tỉnh trong khu vực đường hành quân vào vườn Quốc gia.

- Ngày 4/4:  Sáng: Thiếu tướng Dương, Phó Tổng tham mưu Quân đội nhân dân Việt Nam và Phó chủ tịch tỉnh Phạm Long chỉ đạo tại hiện trường. Thêm 100 quân cùng 50 máy bơm chữa cháy (số sử dụng được chỉ là 25 đến 30 máy). Cục trưởng cục PCCC Bùi Văn Ngần chỉ huy. Lực lượng lên đến 700 người. UBND tỉnh Kiên Giang mua thêm 10 máy bơm nhưng không sử dụng được. Khoan 3 giếng nước phục vụ sinh hoạt cho lực lượng chữa cháy.

Chiều: Mưa kéo dài từ 16h45' đến 17h45'. Nhìn chung đã làm chủ tình hình, ngăn được lửa.

Đêm: 4 người thuộc Công an PCCC tỉnh Đồng Tháp bị ngộ độc thức ăn nhẹ và một số kiểm lâm bị ong bò vẽ đốt.

- Ngày 5/4:  Mũi lửa đầu tiên cháy qua kênh bao chữ T, ngăn cách giữa tiểu khu 137 và 142. Triển khai lực lượng bảo vệ kênh không cho cháy lan.

Lực lượng đã được bổ sung thành hơn 1.000 người. Có thêm 10 máy cưa xăng. Hậu cần cho công tác cứu hộ tốt nhưng thiếu vỏ (thuyền máy) để chở thực phẩm.

- Ngày 6/4: 10h sáng, Chủ tịch tỉnh Kiên Giang đến hiện trường. Rừng vẫn cháy tại tiểu khu 143.

- 14h, Ban chỉ đạo khảo sát hiện trường bằng máy bay. (Lúc này, rừng Hòn Đất cũng đã cháy hết 230 trong số 300 ha rừng tràm trồng).

Ngày 7/4: Ông Nguyễn Văn Đẳng, Thứ trưởng Bộ NN&PTNN phụ trách Lâm nghiệp, có mặt tại hiện trường. Lửa đã thiêu rụi hai khu 138, 144 ở phía đông nam, cháy loang lổ hai khu 143 và 137. Các tiểu khu 131 và 133 ở phía bắc do lực lượng quân đội, công an tăng cường bảo vệ nên đã an toàn. Còn tiểu khu 142 những ngày qua bị cô lập, mọi người cứ đinh ninh đã bị xóa sổ nhưng không ngờ vẫn còn. Các lực lượng cố gắng giữ 1.000 ha này bằng cách đào hố, lót nylon rồi đổ nước. Có thêm 200 người của công an TP HCM. 18h, có một trận mưa dài 25 phút nhưng không đáng kể.

- Ngày 8/4: Trung ương họp, Phó thủ tướng Nguyễn Công Tạn thay mặt Chính phủ đồng ý cho mua máy bay chữa cháy.

Diện tích rừng nguyên sinh tại tiểu khu 137, 138, 143, 144 cơ bản đã và đang cháy hết khoảng 3.000 ha. Chấm dứt nguy cơ cháy lan tại tiểu khu 131, 133, 142. Tuy nhiên, môi sinh, môi trường tại đây bị tổn hại nặng nề, khó có thể khắc phục.

- Ngày 9/4: Cơ bản đã thực hiện xong việc đào kênh ngăn cách lửa. Phát hiện nhiều động vật quý hiếm chết. Rừng vẫn cháy và lớp than bùn đang ngày một nóng lên.

- Ngày 10/4: Có mưa rào lớn tại khu vườn quốc gia, nhưng than bùn vẫn cháy ngầm. Các đơn vị tiếp tục trực chiến phòng lửa theo gió cháy lan trên bề mặt. Nước được phun liên tục vào khu vực đã tắt lửa để giảm nhiệt độ của than bùn.

- Ngày 11/4: Bộ trưởng Bộ NN&PTNT Lê Huy Ngọ, Thứ trưởng Nguyễn Văn Đẳng, Cục trưởng Cục kiểm lâm Trần Văn Thụ đi thị sát khu vực rừng cháy bằng máy bay. Tỉnh Kiên Giang đã chi cho việc cứu hộ rừng U Minh Thượng hết hơn 3 tỷ đồng. Trung ương hỗ trợ thêm 3 tỷ đồng. Ngoài ra, các lực lượng cũng tự chi phí trong quá trình chữa cháy, sẽ thanh toán sau với chính phủ. Chưa tìm ra nguyên nhân ban đầu của vụ cháy và chưa xác định cá nhân, cơ quan nào chịu trách nhiệm.

VnExpress tạm thời không đưa tên người kiểm lâm viết nhật ký này, theo đề nghị của chính tác giả.

Đức Hạnh (biên tập)