Đâu là hướng đi cho ngành công nghiệp phần mềm VN?

Đào tạo nguồn nhân lực là việc làm quan trọng để phát triển CNTT. Ảnh: N.H.

Phát triển ngành phần mềm và xây dựng các khu công nghiệp tập trung được xem là một trong những vấn đề cần làm ngay. Dù hàng loạt chính sách ưu đãi cho các doanh nghiệp đã được áp dụng, song đến nay, ngành kinh tế này vẫn loay hoay tìm kiếm một lối đi mạnh mẽ và bền vững.

Khi SSP (Saigon Software Park), được xem là trung tâm công nghệ phần mềm đầu tiên, ra đời cách đây 4 năm, nhiều doanh nghiệp công nghệ thông tin rất hào hứng tụ hội về SSP để "buôn có bạn, bán có phường".

Tuy nhiên, lợi thế về Internet và viễn thông ở khu phần mềm tập trung dần trở nên không còn vì chính sách kết nối đã mở toang các cổng. Trong khi đó, dung lượng đường truyền mạng nối quốc tế liên tục tăng và hàng loạt nhà cung cấp dịch vụ (ISP) ra đời.

Thực chất, SSP không còn quá chú trọng việc thực hiện vai trò của một "khu phần mềm tập trung" như trước mà dồn sức cho phát triển sản phẩm phần mềm do chính đội ngũ của SSP thiết kế, chế tạo. Nhiều "người anh em" của SSP cũng lần lượt quyết định tách ra.

Tháng 3 năm nay, Công viên phần mềm (CVPM) Quang Trung tròn ba tuổi. Công trình trọng điểm của TP HCM đã thu hút hơn 60 công ty trong và ngoài nước cùng tập trung. Cụ thể, tổng ngân sách thành phố đầu tư mới chỉ khoảng 79 tỷ đồng (cho CVPM Quang Trung 57 tỷ đồng và cho Công ty phát triển CVPM Quang Trung 12 tỷ đồng) nhưng khu công nghiệp này đã nhận được 700 tỷ đồng vốn đăng ký từ hơn 20 nhà đầu tư.

"Nếu đầu tư hoàn chỉnh toàn bộ hạ tầng kỹ thuật cho CVPM Quang Trung trên 250 tỷ đồng thì có thể thu hút được khoảng hơn 1.000 tỷ đồng từ 35 nhà đầu tư, đồng thời thỏa mãn được môi trường làm việc đạt tiêu chuẩn quốc tế cho trên 20.000 chuyên viên phần mềm", Ông Chu Tiến Dũng, Giám đốc Công ty phát triển CVPM Quang Trung, lạc quan nói.

Tuy nhiên, trong số hơn 60 doanh nghiệp hoạt động ở lĩnh vực có liên quan đến phần mềm đang có mặt tại CVPM Quang Trung, hầu hết là những đơn vị chỉ có trung bình vài chục lập trình viên (hoặc nhân sự). Những "người anh cả" hiếm hoi trong gia công phần mềm có mặt tại Việt Nam như TMA, PSV với số lượng trên 200 lập trình viên vẫn không có ý "định cư" tại đây. Ngay như Công ty FPT cũng "rút quân" sau hơn một năm rưỡi đến CVPM Quang Trung. Còn các "đại gia" là những tập đoàn đa quốc gia như: IBM, Microsoft, Cisco... hoàn toàn vắng bóng.

Theo lý giải của giới công nghệ thông tin, có lẽ đối với các doanh nghiệp lớn đã định hình, chính sách ở CVPM Quang Trung dường như không mấy hấp dẫn và có lẽ chỉ phù hợp với các đơn vị mới khởi nghiệp. 

TP HCM năm qua đã dành hàng trăm tỷ đồng cho công nghệ thông tin nhưng con số được giải ngân không đáng kể. Mảng thị trường phát triển ứng dụng cho các doanh nghiệp lại không có nhiều nhu cầu. Trong khi đó, các gói thầu lớn thiết kế phần mềm cho ngành ngân hàng, bưu chính - viễn thông, hàng không... có giá trị hàng chục triệu USD lại rơi vào tay các tập đoàn lớn vì những doanh nghiệp trong nước không đáp ứng các điều kiện dự thầu hoặc không đủ năng lực.

Đó là chưa kể nếu điện tử viễn thông trong nước không phát triển được thì ngành phần mềm cũng mất đi mảng thị trường rất lớn. Một tổng đài dùng cho viễn thông trị giá 10 triệu USD thì giá trị của phần mềm chiếm khoảng 4 triệu USD.

Gần đây nổi lên hướng mới nhắm vào thị trường phần mềm Nhật Bản với doanh số khoảng 100 tỷ USD/năm. Tiến sĩ Lê Trường Tùng, Chủ tịch Hội Tin học TP HCM, cho rằng thị trường gia công phần mềm Nhật Bản hiện không giới hạn và nhu cầu đang vượt rất nhiều lần so với khả năng đáp ứng của các doanh nghiệp VN.

Theo Hiệp hội Doanh nghiệp phần mềm Việt Nam, gia công phần mềm xuất khẩu sang Nhật tăng 70-100%/năm trong thời gian hiện tại và những năm sắp tới. Nhưng thị trường vừa mở thì lại gặp rắc rối: nguồn nhân lực không đáp ứng nổi nhu cầu của thị trường. Và ít nhất vài năm nữa bài toán nhân lực mới có thể được tháo gỡ. Có lẽ đến lúc đó, cơ hội lớn cho công nghiệp phần mềm Việt Nam đã trôi mất từ lâu.

Tuổi Trẻ