Bài học từ ngành CNTT Ấn Độ (phần cuối)

Những gì Việt Nam đang làm (phấn đấu đạt kế hoạch xuất khẩu 500 triệu USD phần mềm vào năm 2005 [9], nâng cấp các khu công nghiệp phần mềm, xây dựng dự án chính phủ điện tử…) tương đồng với các chương trình CNTT của Ấn Độ. Song, còn có 3 điểm khác biệt lớn giữa 2 quốc gia.

Thứ nhất, trong khi Ấn Độ đầu tư vào nghiên cứu ứng dụng CNTT thì Việt Nam đầu tư vào nhà xưởng, cao ốc… - những khoản đầu tư tốn kém, lợi nhuận thấp, khả năng ứng dụng một kết quả cho nhiều lĩnh vực không có. Khoản đầu tư này cũng cần thiết, vì nó tạo ra môi trường tập trung cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, nếu xét đến điều kiện ngân sách eo hẹp và thời gian gấp rút để thu hẹp khoảng cách giữa Việt Nam và Ấn Độ thì việc ưu tiên những dự án có kết quả áp dụng ngay sẽ mang lại hiệu quả hơn.

Thứ hai, trong khi Ấn Độ tận dụng mọi cơ hội để học hỏi, nhất là từ Ấn kiều ở Mỹ và cải tiến giáo dục CNTT thì chính sách của Việt Nam đối với Việt kiều, tuy có nhiều điều hấp dẫn nhưng vẫn chưa thu hút được số đông về phục vụ cho CNTT. Để làm được điều này, nên cho phép một vài chuyên gia Việt kiều phụ trách mảng CNTT trong nước, và các trường đại học nên mời Việt kiều về sửa đổi giáo trình CNTT. Họ sẽ là bằng chứng sống thuyết phục nhiều Việt kiều khác về nước. Ngoài ra, những Việt kiều làm cho các công ty đa quốc gia còn có thể là cầu nối để các tập đoàn này đầu tư vào Việt Nam.

Thứ ba, trong khi Ấn Độ kích cầu bằng thị trường trong nước trước, thì Việt Nam nghĩ đến xuất khẩu phần mềm nhiều hơn, bỏ thị trường trong nước. Ngân sách cho CNTT ở các cơ quan, doanh nghiệp tuy có nhưng chủ yếu là để mua phần cứng (sản phẩm nước ngoài) chứ không phải giải pháp thông tin. Nếu học tập chương trình "Dự án tự động hoá các ngành công nghiệp (AAPP)" của Ấn Độ, UBND tỉnh, thành phố có thể dành kinh phí thực hiện chương trình ứng dụng CNTT vào những điểm nóng như: sở kế hoạch & đầu tư, cục thuế, hải quan, sở địa chính, sở giao thông công chính, phòng công chứng…

Để doanh nghiệp có thể thực hiện các giải pháp thông tin, cần có cách tiếp cận vấn đề khác với cách suy nghĩ về ngôn ngữ lập trình cổ điển. Trước đây, các nước thường dạy cho sinh viên về Pascal hay C+, bắt đầu bằng cách viết câu lệnh, mã nguồn. Ngày nay, lập trình không phải dựa trên câu lệnh mà là các công cụ sẵn có và lắp ráp chúng lại với nhau thành một tổng thể, đáp ứng nhu cầu đa dạng của khách hàng. Cách tiếp cận này là lập trình hướng đối tượng. Để làm được việc này cần đào tạo sinh viên cũng như doanh nghiệp một môn học mới - hệ thống thông tin.

Nếu thực hiện được các giải pháp thông tin nói trên thì doanh nghiệp có thể áp dụng công nghệ của mình cho rất nhiều thị trường, vì các nước khác cũng cần có giải pháp thông tin cho cơ quan hành chính của họ. Trong khi đó, doanh nghiệp gia công phần mềm cho nước ngoài chỉ nắm được công nghệ của một phần nhỏ trong dự án lớn (thậm chí có khi chỉ là kiểm tra phần mềm) nên vẫn tiếp tục phụ thuộc vào công ty nước ngoài. Một số công ty xuất khẩu phần mềm gần đây đã phải giảm nhân lực khi đối tác nước ngoài chấm dứt hợp đồng. Điều này chứng tỏ đơn thuần xuất khẩu phần mềm chưa hẳn là giải pháp phát triển bền vững.

Tóm lại, chi tiêu cho CNTT là việc "nhất bản vạn lợi". Tuy nhiên, nếu điều này không làm tăng năng suất thì không nên đầu tư, và muốn tăng năng suất thì phải đầu tư cho những giải pháp thông tin. Công nghiệp phần mềm rất cần một chiến lược hướng nội trong việc áp dụng các giải pháp thông tin, đào tạo nguồn nhân lực và tận dụng lực lượng Việt kiều, đi đôi với thu hút đầu tư nước ngoài. Như vậy, nhà nước và các công ty nước ngoài sẽ là 2 cực nam châm thu hút và tạo việc làm cho doanh nghiệp CNTT trong nước.

Lê Nết

[9] Mục tiêu này có lẽ sẽ không thành hiện thực, song đặt chỉ tiêu cao là điều nên làm, nhằm động viên sự nỗ lực phấn đấu của Nhà nước và nhân dân. Năm 1987, Ấn Độ cũng đặt chỉ tiêu xuất khẩu 400 triệu USD phần mềm vào năm 1991. Trên thực tế, đến năm 1993 Ấn Độ mới đạt mục tiêu này. Năm 2000, kim ngạch xuất khẩu phần mềm của Ấn Độ đạt 5 tỷ USD, đứng thứ 2 sau Mỹ.